Adhyaya 102: The Merit and Ritual Procedure of Donating a Jaggery Cow (Guḍadhenu)

Verse 1

गुडधेनुमाहात्म्यम् होतॊवाच— गुडधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वकामार्थसाधिनीम् । अनु‍लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तृते ॥ १०२-१ ॥ तस्योपरिकृतं वस्त्रं गुडमानिय पुष्कलम् । कृत्वा गुडमयीं धेनुं सवसाङ्कास्यदेहिनीम् ॥

હોતાએ કહ્યું—હું સર્વકામાર્થસાધિની ‘ગુડધેનુ’નું વર્ણન કરીશ. લિપેલી ભૂમિ પર કૃષ્ણાજિન અને કુશ પાથરી, તેના ઉપર વસ્ત્ર મૂકવું; પછી પૂરતું ગોળ લાવી, અંગોપાંગসহ દેહરૂપ ધરાવતી ગોળમયી ધેનુ બનાવવી.

Verse 2

सौवर्णे मुखशृङ्गे च दन्ताश्च मणिमौक्तिकैः । ग्रीवा रत्नमयी त्वस्या घ्राणं गन्धमयं तथा ॥

તેનું મુખ અને શિંગો સુવર્ણના હોવા જોઈએ; દાંત મણિ અને મોતીના હોવા જોઈએ. તેની ગ્રીવા રત્નમય હોવી જોઈએ, તેમજ તેનું નાસિકા સુગંધિત દ્રવ્યોથી બનાવવું જોઈએ.

Verse 3

शृङ्गे त्वगुरुकाष्ठेन पृष्ठं ताम्रमयं तथा । पुच्छं क्षौममयं तस्याः सर्वाभरणभूषिताम् ॥

તેના શિંગ અગરુ-કાષ્ઠના હોવા જોઈએ અને તેની પીઠ પણ તામ્રમય હોવી જોઈએ. તેની પૂંછ ક્ષૌમ (લિનન)ની બનેલી હોય; અને તેને સર્વ આભૂષણોથી શોભિત કરવી.

Verse 4

इक्षुपादां रौप्यखुरां कम्बलं पट्टसूत्रकम् । आच्छाद्य पट्टवस्त्रेण घण्टाचामरभूषिताम् ॥

તેના પગ ઇક્ષુ (ઉખડ/શેરડી)ના હોય અને ખુરા રૌપ્યના હોય; કમ્બળ અને પટ્ટ-સૂત્ર (રેશમી દોર)ની સજાવટ હોય. પટ્ટવસ્ત્ર (રેશમી વસ્ત્ર)થી ઢાંકી, ઘંટ અને ચામરથી ભૂષિત કરવી.

Verse 5

प्रशस्तपत्रश्रवणां नवनीतस्तनीं बुधः । फलैर्नानाविधैस्तस्या उपशोभाम्प्रकल्पयेत् ॥

બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ તેના કાન ઉત્તમ પાંદડાં સમાન બનાવે અને તેના સ્તન નવનીત (તાજું માખણ)ના બનાવે. અને નાનાવિધ ફળોથી તેની વધુ શોભા ગોઠવે.

Verse 6

उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा धाराचतुष्टयम् । भागार्धेन तु तौल्येन चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

‘ઉત્તમા’ ગુડધેનુમાં સદા ગુડની ચાર ધારા (અવિરત પ્રવાહ) કહેવાય છે. તોલ પ્રમાણે મુખ્ય દેહ અર્ધભાગથી અને વાછરડું ચતુર્થાંશથી બનાવવું.

Verse 7

मध्यमाच तदर्धेन भारेणैकेन चाधमा । वित्तहीनो यथाशक्त्या शतैरष्टाभिरेव च ॥

મધ્યમ દાતા તે માપના અર્ધથી કરે અને અધમ દાતા એક ભારા પ્રમાણથી કરે. અને જે ધનહીન હોય તે પોતાની શક્તિ મુજબ આઠ સો (પરિમાણ)થી પણ અર્પણ કરે.

Verse 8

अत ऊर्ध्वन्तु कर्तव्या गृहीवित्तानुसारतः । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ श्रोत्रियाय प्रदातव्या सहस्रकनकेन तु । तदर्धेन महाराज तस्याप्यर्धेन वा पुनः ॥

આ પછી ગૃહસ્થએ પોતાની સંપત્તિ અનુસાર આ કર્મ કરવું જોઈએ. ગંધ, પુષ્પ વગેરે વડે પૂજા કરીને તેને બ્રાહ્મણને નિવેદન કરવું. શ્રોત્રિયને હજાર સુવર્ણ સાથે દાન આપવું; અથવા, હે મહારાજ, તેનું અર્ધ, અથવા ફરી તેનું પણ અર્ધ.

Verse 9

शतेन वा शतार्धेन यथाशक्त्या निवेदयेत् । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य मुद्रिकाकर्णपत्रकैः ॥

અથવા સોથી, અથવા પચાસથી—પોતાની શક્તિ મુજબ—નિવેદન કરવું. ગંધ, પુષ્પ વગેરે તથા મુદ્રિકા (અંગૂઠી) અને કર્ણપત્રક (કાનના આભૂષણ) વડે પૂજા કરીને (અર્પણ કરવું).

Verse 10

छत्रिकापादुके दत्त्वा इमं मन्त्रं उदीरयेत् । गुडधेनो महावीर्ये सर्वसम्पत्प्रदे शुभे ॥

છત્રી અને પાદુકા આપી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો: “હે ગુડધેનુ! મહાવીર્યવતી, શુભે, સર્વ સંપત્તિ પ્રદાન કરનારી।”

Verse 11

दानादस्माच्च भो देवि भक्ष्यभोज्यं प्रयच्छ मे । प्राङ्मुखोऽपि दाता च ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

“હે દેવી! આ દાનથી મને ભક્ષ્ય અને ભોજ્ય પ્રદાન કરો.” દાતા પૂર્વમુખ થઈ બ્રાહ્મણને નિવેદન કરે.

Verse 12

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम् । मानकूटं तुलाकूटं कन्यागोऽर्थे उदाहृतम् ॥

વાણીથી કરેલું, કર્મથી કરેલું અને મનથી વિચારેલું—માપમાં છેતરપિંડી અને તોલમાં છેતરપિંડી—આ અહીં લાભ માટે કરાયેલા દુષ્કર્મના ઉદાહરણ તરીકે જણાવાયા છે.

Verse 13

अनृतं नाशमायाति गुडधेनो द्विजार्पिता । दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ यत्र क्षोरवहा नद्यः घृतपायसकर्दमाः । ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः ॥

જ્યારે ગુડધેનુ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને અર્પણ થાય છે ત્યારે અસત્યનો નાશ થાય છે. જે લોકો તેને દાનરૂપે આપાતું જુએ છે તેઓ પરમ ગતિને પામે છે. જ્યાં દૂધની નદીઓ વહે છે અને ઘી તથા પાયસનું કાદવ છે—ત્યાં ઋષિ, મુનિ અને સિદ્ધો જાય છે; એ લોકમાં ગોદાન કરનારાઓ પણ જાય છે.

Verse 14

दश पूर्वान्दश परानात्भानञ्चैकविंशतिम् । विष्णुलोकं नयत्याशु गुडधेनोः प्रसादतः ॥

ગૂડધેનુના પ્રસાદથી દસ પૂર્વજો, દસ વંશજો અને પોતે—એકવીસમો સહિત—શીઘ્રે વિષ્ણુલોકમાં પહોંચે છે.

Verse 15

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । सर्वदैव प्रदातव्या पात्रं दृष्ट्वा महामते ॥

અયન, વિષુવ, પુણ્ય વ્યતીપાત અને દિવસના અંતે—વાસ્તવમાં સર્વકાળ—હે મહામતે, યોગ્ય પાત્ર જોઈને આ દાન કરવું જોઈએ.

Verse 16

श्रद्धान्वितेन दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सर्वकामप्रदा नित्यं सर्वपापहरास्मृता ॥

આને શ્રદ્ધાપૂર્વક દાન કરવું જોઈએ; તે ભોગ અને મોક્ષ—બન્નેના ફળ આપે છે. તે નિત્ય સર્વકામપ્રદા અને સર્વપાપહરા તરીકે સ્મૃત છે.

Verse 17

गुडधेनोः प्रसादात्तु सौभाग्यमखिल भवेत् । वैष्णवं पदमाप्नोति दौर्गत्यन्तस्य नश्यति ॥

ગૂડધેનુના પ્રસાદથી સર્વ સૌભાગ્ય પ્રગટે છે. તે વૈષ્ણવ પદને પામે છે અને તેનું દુર્ભાગ્ય નાશ પામે છે.

Verse 18

दशद्वादशसाहस्रा दश चाष्टौ च जन्मनि । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य सञ्जायते क्वचित् ॥

દસ અથવા બાર હજાર વર્ષો સુધી, તેમજ દસ અને આઠ જન્મો સુધી પણ, તે વ્યક્તિને ક્યારેય શોક, દુઃખ અને દુર્ગતિ થતી નથી।

Verse 19

इति पठति शृणोति चेह सम्यक् मतिमपि ददाति योजनानाम् । स इह विभवैश्चिरं वसित्वा वसति चिरं दिवि देवतादिपूज्यः ॥

આ રીતે જે અહીં યોગ્ય રીતે પાઠ કરે અને સાંભળે છે, અને યોજન જેટલી વ્યાપક સમજ પણ આપે છે, તે આ લોકમાં લાંબા સમય સુધી વૈભવથી રહી, પછી સ્વર્ગમાં પણ લાંબા સમય સુધી દેવતાઓ વગેરે દ્વારા પૂજિત થઈ વસે છે।