Adhyaya 101: The Eulogy and Procedure of the ‘Rasadhenu’ (Sugarcane-Juice Cow) Donation

Verse 1

अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे

હવે રસધેનુ-દાનનું માહાત્મ્ય. હોતૃએ કહ્યું—હું તને રસધેનુવિધાન સંક્ષેપમાં કહું છું: લેપ કરેલી ભૂમિ પર, કૃષ્ણાજિન અને કુશના આસન પર.

Verse 2

रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

હે રાજન, ઇક્ષુરસથી એક ઘટ સંપૂર્ણ ભરવો જોઈએ; અને પ્રાજ્ઞ પુરુષે તેના અનુરૂપ ચોથા ભાગના પ્રમાણથી વાછરડું પણ રચવું જોઈએ.

Verse 3

तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥

ચોથા ભાગને પ્રમાણ માનીને વિદ્વાન વ્યક્તિ વાછરડાને તેની બાજુમાં સ્થાપે. તેના પગ શેરડીના દંડના હોય અને ખુરા ચાંદીના જોડાયેલા હોય.

Verse 4

एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।

આ રીતે રસોથી ‘રસ-ધેનુ’ બનાવવી, જે શેરડીના પગોથી યુક્ત હોય.

Verse 5

सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥

તેના શિંગો સોનાના આભૂષણોથી શોભિત હોય, પૂંછડી વસ્ત્રની હોય અને થણ ઘીના હોય. તે પુષ્પ-કંબળથી યુક્ત હોય અને તેનું મુખ તથા જિહ્વા શર્કરાના હોય.

Verse 6

दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥

તેના દાંત ફળમય હોય અને તેની શુભ પીઠ તાંબાની હોય. હે રાજેન્દ્ર, તેના ‘રોમ’ પુષ્પમય હોય અને તેની આંખો મોતીથી ઘડાયેલ હોય.

Verse 7

सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥

તે સાત પ્રકારના વ્રીહિ/ધાન્ય સાથે યુક્ત હોય, ચારેય દિશામાં દીપિત કરવામાં આવે, સર્વ ઉપસ્કરોથી સજ્જ હોય અને સર્વ સુગંધાદિથી સુવાસિત હોય.

Verse 8

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥

ચારેય દિશામાં તલના ચાર પાત્રો સ્થાપિત કરવાં; પછી સર્વલક્ષણયુક્ત શ્રોત્રિય ગૃહસ્થને દાન આપવું।

Verse 9

रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥

સ્વર્ગની ઇચ્છાવાળાએ નિત્ય રસધેનુનું દાન કરવું જોઈએ; દાતા સર્વ પાપોથી રહિત થઈ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 10

दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥

દાન આપવામાં આવે ત્યારે જે તેને જુએ છે તેઓ પણ પરમ ગતિને પામે છે. અને પહેલાં ગંધ, ધૂપ, હાર વગેરે વડે ધેનુની પૂજા કરીને,

Verse 11

पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥

પછી પૂર્વોક્ત મંત્રો દ્વારા જ વિદ્વાન પ્રાર્થના કરીને તેને સંબોધે; અને પ્રાર્થનાપૂર્વક ભક્તિથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજને અર્પણ કરે।

Verse 12

दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥

તે દસ પૂર્વજોને તથા પછી આવનારાઓને પણ, અને પોતાને એકવીસમો ગણીને, પરમ સ્થાન સુધી પહોંચાડે છે; સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યા પછી ફરી પાછો ફરતો નથી।

Verse 13

एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥

હે રાજન, તને આ અનુત્તમ ‘રસધેનુ’ કહેલી છે. હે મહારાજ, તેનો દાન કર અને પરમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર.

Verse 14

य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥

જે આને નિત્ય પાઠ કરે છે અથવા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુલોકમાં માન પામે છે.

Verse 15

दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥

દાતા અને ગ્રાહક—બન્ને જો એક સમય અભોજન (એક વેળા ભોજન ત્યાગ) કરે, તો તે કર્મનું ફળ સોમપાનફળ સમાન થાય; અને તે ફળ સર્વત્ર પ્રાપ્ત થાય.