Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 53

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

कोनटे कोटितीर्थे च कुब्जके च कृसोदरि निथ्कामेन कृतं स्नानं ततो ऽभ्यागां तवाश्रमम्

Transliteration

konaṭe koṭitīrthe ca kubjake ca kṛsodari nithkāmena kṛtaṃ snānaṃ tato 'bhyāgāṃ tavāśramam

Translation

કોણટમાં, કોટિતીર્થમાં અને કુબ્જકમાં પણ, હે કૃશોદરી! મેં નિષ્કામ ભાવથી સ્નાન કર્યું; ત્યારબાદ હું તારા આશ્રમમાં આવ્યો.

Word by Word

• कोनटे: at Konaṭa (place)
• कोनटे: अधिकरण (अधिकरणकारक)
• Type: Noun
• Root: कोनट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• कोटितीर्थे: at Koṭitīrtha (the ‘crore-tīrtha’)
• कोटितीर्थे: अधिकरण (अधिकरणकारक)
• Type: Noun
• Root: कोटि-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कोट्या/कोटिसंख्यया तीर्थम्)

• च: and
• च: समुच्चय (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• कुब्जके: at Kubjaka (place)
• कुब्जके: अधिकरण (अधिकरणकारक)
• Type: Noun
• Root: कुब्जक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• कृशोदरि: O slender-waisted one
• कृशोदरि: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कृश-उदरिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; बहुव्रीहिः—कृशम् उदरं यस्याः सा

• निथ्कामेन: with desirelessness / without desire
• निथ्कामेन: करण (करणकारक)
• Type: Adjective
• Root: निष्काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषणम् (instrumental: 'with/being desireless')

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: कर्मणि-भाव (कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; स्नानम् इति कर्मणः विशेषणम्

• स्नानम्: bath, ritual bathing
• स्नानम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ततः: then, thereafter
• ततः: सम्बन्ध (अव्ययार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमार्थक (adverb: 'then/from there')

• अभ्यागाम्: I came/approached
• अभ्यागाम्: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: अभि-आ-गम् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/लुङ्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद; धातु: गम्; उपसर्गौ: अभि-, आ-

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• आश्रमम्: hermitage
• आश्रमम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speakers

• Bhikṣu (mendicant narrator) addressing ‘kṛśodarī’ and reporting arrival at the addressee’s āśrama

Primary Deities

• Vishnu
• Shiva

Key Themes

• Sacred Geography
• Niṣkāma Karma (desireless action)
• Ritual Purification
• Pilgrimage Narrative Framing

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The explicit niṣkāma (desireless) motive elevates the act of tīrtha-snāna from merit-seeking to dharma performed as offering. The teaching aligns with the broader Indian ethic that inner intention determines the spiritual fruit of outer rites.

How does this fit the Pancalakshana?

It functions as dharma/ācāra instruction embedded in narrative—typical Purāṇic usage where pilgrimage lists are framed as testimony. It is not a primary pañcalakṣaṇa pillar but a practical-theological adjunct.

What is the symbolic significance?

The movement from tīrthas to an āśrama symbolizes the transition from public sanctuaries to the concentrated spiritual discipline of a hermitage; ‘niṣkāma’ marks the innerization of pilgrimage—turning geography into a vehicle for renunciation.