Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 50
Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode
विजृम्भणं पुत्र तथैव तापमुन्मादमुग्रं मदनप्रणुन्नम् नान्यः पुमान् धारयितुं हि शक्तो मुक्त्वा भवन्तं हि ततः प्रतीच्छ // वम्प्_6.49 पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन यक्षः प्रतीच्छत् स विजृम्भणादीन् तोषं जगामाशु ततस्त्रिशूली तुष्टस्तदैवं वचनं बभाषे
vijṛmbhaṇaṃ putra tathaiva tāpamunmādamugraṃ madanapraṇunnam nānyaḥ pumān dhārayituṃ hi śakto muktvā bhavantaṃ hi tataḥ pratīccha // VamP_6.49 pulastya uvāca ityevamukto vṛṣabhadhvajena yakṣaḥ pratīcchat sa vijṛmbhaṇādīn toṣaṃ jagāmāśu tatastriśūlī tuṣṭastadaivaṃ vacanaṃ babhāṣe
“પુત્ર, આ જંભણજન્ય સ્તબ્ધતા, તેમજ દાહરૂપ તાપ અને મદનપ્રેરિત ઉગ્ર ઉન્માદ સ્વીકાર. તારા સિવાય બીજો કોઈ પુરુષ તેને ધારણ કરી શકતો નથી; તેથી તું જ ગ્રહણ કર.” પુલસ્ત્ય બોલ્યા—વૃષભધ્વજ શિવે એમ કહ્યે તે યક્ષે વિજૃંભણાદિ ક્લેશ સ્વીકાર્યા; ત્યારબાદ ત્રિશૂલધારી તત્કાળ સંતોષ પામી ફરી વચન બોલ્યા।
{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
The episode valorizes capacity (adhikāra) and willing acceptance: some burdens—symbolizing intense inner afflictions—are bearable only by a prepared, devoted recipient. Service to the Lord includes taking on difficult responsibilities for the restoration of balance.
Carita/Vamśānucarita narrative material, explicitly marked by the Pulastya framing. It is not a cosmological sarga/pratisarga passage but an episode within the Purāṇic instruction-through-story mode.
The ‘transfer’ of vijṛmbhaṇa–tāpa–unmāda externalizes psychological/ascetic realities: a yogically strong or divinely tasked being can ‘contain’ forces that would destabilize others. Śiva’s satisfaction indicates restoration of equilibrium when disruptive energies are properly held.