Home›Vamana Purana›Adh. 18›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 43

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

Devanagari script

तावपुत्रौ च देवर्षे पुत्रार्थं तेपतुस्तपः बहून् वर्षगणान् दैत्यौ स्थितौ पञ्चनदे जले

Transliteration

tāvaputrau ca devarṣe putrārthaṃ tepatustapaḥ bahūn varṣagaṇān daityau sthitau pañcanade jale

Translation

હે દેવર્ષિ, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તેઓ બંનેએ ઉત્તમ તપ કર્યું. અનેક વર્ષસમૂહો સુધી તે બે દૈત્ય પંચનદના જળમાં સ્થિત રહ્યા।

Word by Word
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
अपुत्रौchildless
अपुत्रौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समाससदृश (prefixal negation), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इति विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
देवर्षेO divine sage
देवर्षे:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootदेवर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पुत्रार्थम्for obtaining a son
पुत्रार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootपुत्र + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (पुत्रस्य अर्थः/हेतुः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the sake of)
तेपतुःperformed austerity
तेपतुः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
बहून्many
बहून्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; वर्षगणान् इति विशेषण
वर्षगणान्groups of years
वर्षगणान्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण/Time-span)
TypeNoun
Rootवर्ष + गण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (वर्षाणां गणाः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कालपरिमाण (duration)
दैत्यौthe two daityas
दैत्यौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
स्थितौremaining/standing
स्थितौ:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृत् (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; दैत्यौ इति विशेषण
पञ्चनदेin Pañcanada (land of five rivers)
पञ्चनदे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपञ्च + नद (प्रातिपदिक)
Formद्विगुसमास (पञ्च नद्यः यस्मिन्), पुं/नपुंसकलिङ्ग-स्थाननाम, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
जलेin water
जले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
Speakers
Narrative frame likely Pulastya → Nārada (standard Vāmana Purāṇa dialogue framework; not explicit in input)
Primary Deities
Indra (Vāsava)
Key Themes
Tirtha-MahatmyaTapas (austerity)Putrakāmeṣṭi / desire for progenyDaitya-Deva Conflict (incipient)
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Even antagonistic lineages (Daityas) are shown employing Vedic means—tapas in a tirtha—for desired ends; the text underscores the potency of disciplined austerity while foreshadowing that power gained can trigger divine intervention when it threatens cosmic balance.

Primarily Vamśānucarita / narrative of lineages and their deeds (Daitya figures undertaking tapas), with a strong Tīrtha-Māhātmya overlay (place-based sanctity and practice).

Pañcanada ‘five rivers’ evokes purification and concentrated sacred power; remaining ‘in the waters’ symbolizes immersion in restraint and liminality—an ascetic posture that can generate siddhi, inviting the Devas’ concern.

←Previous Verse
Next Verse→