Verse 29

Niralamba

Sanskrit (Devanagari)

मोक्ष इति च नित्यानित्यवस्तुविचारादनित्यसंसारसुखदुःखविषयसमस्तक्षेत्रममताबन्धक्षयो मोक्षः ॥२९॥

Padapatha (Word Split)

मोक्षः इति च । नित्य-अनित्य-वस्तु-विचारात् । अनित्य-संसार-सुख-दुःख-विषय-समस्त-क्षेत्र-अममता-बन्ध-क्षयः । मोक्षः ॥२९॥

IAST Transliteration

mokṣa iti ca nityānitya-vastu-vicārād anitya-saṃsāra-sukha-duḥkha-viṣaya-samasta-kṣetrā-mamatā-bandha-kṣayo mokṣaḥ ||29||

Translation

અને ‘મોક્ષ’ એ છે: નિત્ય અને અનિત્યનું વિવેક કરવાથી, અનિત્ય સંસારના સુખ-દુઃખરૂપ વિષયસમસ્ત ક્ષેત્ર પ્રત્યેની ‘મમતા’રૂપ બંધનની ક્ષય; એ જ મોક્ષ છે.

Academic Translation

And ‘liberation’ is: from the discrimination between the eternal and the non-eternal, the destruction of the bondage consisting in possessiveness (mamatā) toward the entire field of objects—pleasures and pains—of the impermanent worldly existence; that is liberation.

Verse Context

• Mokṣa; viveka (nityānitya-vastu-vicāra); mamatā-tyāga; kṣetra/kṣetrajña discrimination
• Mahavakya: Operationalizes the insight implied by ‘ahaṃ brahmāsmi’/‘tat tvam asi’: when identity with Brahman is discerned, possessiveness toward kṣetra (the field) collapses, revealing freedom.
• Atharva
• Chandas: Prose