Verse 44
Naadbindu
विस्मृत्य विश्वमेकाग्रः कुत्रचिन्न हि धावति । मनोमत्तगजेन्द्रस्य विषयोद्यानचारिणः ॥
नियामनसमर्थोऽयं निनादो निशिताङ्कुशः । नादोऽन्तरङ्गसारङ्गबन्धने वागुरायते ॥
अन्तरङ्गसमुद्रस्य रोधे वेलायतेऽपि च । ब्रह्मप्रणवसंलग्ननादो ज्योतिर्मयात्मकः ॥४४–४६॥
विस्मृत्य । विश्वम् । एकाग्रः । कुत्रचित् । न । हि । धावति । मनः । मत्त-गजेन्द्रस्य । विषय-उद्यान-चारिणः ॥
नियामन-समर्थः । अयम् । निनादः । निशित-अङ्कुशः । नादः । अन्तरङ्ग-सारङ्ग-बन्धने । वागुरा । आयते ॥
अन्तरङ्ग-समुद्रस्य । रोधे । वेला । आयते । अपि । च । ब्रह्म-प्रणव-संलग्न-नादः । ज्योतिः-मय-आत्मकः ॥४४–४६॥
vismṛtya viśvam ekāgraḥ kutracinn a hi dhāvati | mano-matta-gajendrasya viṣayodyāna-cāriṇaḥ ||
niyāmana-samartho 'yaṃ ninādo niśitāṅkuśaḥ | nādo 'ntaraṅga-sāraṅga-bandhane vāgurāyate ||
antaraṅga-samudrasya rodhe velāyate 'pi ca | brahma-praṇava-saṃlagna-nādo jyotir-mayātmakaḥ ||44–46||
વિશ્વને વિસ્મરી એકાગ્ર થયેલું મન ક્યાંય દોડતું નથી—વિષયોના ઉદ્યાનમાં ફરતા મદમત્ત ગજેન્દ્ર સમાન. આ નિનાદ તીક્ષ્ણ અંકુશ સમો, નિયામનમાં સમર્થ છે; નાદ અંતરંગ સારંગને બાંધવા જાળ સમો બને છે; અંતરંગ સમુદ્રને રોકવામાં તે વેલાની જેમ થાય છે; બ્રહ્મ-પ્રણવ સાથે સંલગ્ન નાદ જ્યોતિર્મય સ્વરૂપ ધરાવે છે.
Forgetting the universe, one-pointed, it does not run anywhere—the mind, like an intoxicated lordly elephant roaming in the garden of sense-objects. This resonance is a sharp goad capable of restraint; nāda becomes a net for binding the inner deer. And in checking the inner ocean it becomes, as it were, a shoreline; the nāda joined to the Brahman-Pranava is of the nature of light.