Verse 3

Mandukya

Sanskrit (Devanagari)

जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥३॥

Padapatha (Word Split)

जागरित-स्थानः । बहिः-प्रज्ञः । सप्त-अङ्गः । एकोनविंशति-मुखः । स्थूल-भुक् । वैश्वानरः । प्रथमः । पादः ॥

IAST Transliteration

jāgaritasthāno bahiṣprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ sthūlabhug vaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ ||3||

Translation

પ્રથમ પાદ વૈશ્વાનર છે: જેનું સ્થાન જાગ્રત અવસ્થા છે, જે બહિઃપ્રજ્ઞ (બાહ્ય વિષયોનું જ્ઞાન ધરાવનાર) છે, સાત અંગો અને ઓગણીસ મુખો ધરાવે છે, અને સ્થૂલ વિષયોનો ભોગ કરનાર છે॥૩॥

Academic Translation

The first quarter is Vaiśvānara: whose sphere is the waking state, who is conscious of external objects, who has seven limbs and nineteen mouths, and who enjoys (experiences) gross objects.

Verse Context

• Analysis of the waking self (vaiśvānara) as a pāda of Ātman; microcosm–macrocosm mapping (adhyātma/adhidaiva)
• Mahavakya: Elaborates the mahāvākya ‘ayam ātmā brahma’ by detailing the first pāda (waking) as an analyzable appearance of the one Self; prepares discrimination leading to turīya.
• Atharva
• Atharva-veda (Śaunaka tradition; commonly transmitted as part of the Atharva corpus) Shakha
• Chandas: Prose