Verse 42
Akshi
विदेहमुक्ततात्रोक्ता सप्तमी योगभूमिका। अगम्या वचसां शान्ता सा सीमा सर्वभूमिषु॥ लोकानुवर्तनं त्यक्त्वा त्यक्त्वा देहानुवर्तनम्। शास्त्रानुवर्तनं त्यक्त्वा स्वाध्यासापनयं कुरु॥ ओङ्कारमात्रमखिलं विश्वप्राज्ञादिलक्षणम्। वाच्यवाच्यकताभेदाभेदेनानुपलब्धितः॥ अकारमात्रं विश्वः स्यादुकारतैजसः स्मृतः। प्राज्ञो मकार इत्येवं परिपश्येत्क्रमेण तु॥ समाधिकालात्प्रागेव विचिन्त्यातिप्रयत्नतः। स्थूलसूक्ष्मक्रमात्सर्वं चिदात्मनि विलापयेत्॥ चिदात्मानं नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसदद्वयः। परमानन्दसन्देहो वासुदेवोऽहम् ओमिति॥ आदिमध्यावसानेषु दुःखं सर्वमिदं यतः। तस्मात्सर्वं परित्यज्य तत्त्वनिष्ठो भवानघ॥ अविद्यातिमिरातीतं सर्वाभासविवर्जितम्। आनन्दममलं शुद्धं मनोवाचामगोचरम्॥ प्रज्ञानघनमानन्दं ब्रह्मास्मीति विभावयेत्॥
विदेह-मुक्तता । अत्र । उक्ता । सप्तमी । योग-भूमिका । अगम्या । वचसाम् । शान्ता । सा । सीमा । सर्व-भूमिषु ॥ लोक-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । त्यक्त्वा । देह-अनुवर्तनम् । शास्त्र-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । स्व-अध्यास-अपनयम् । कुरु ॥ ओङ्कार-मात्रम् । अखिलम् । विश्व-प्राज्ञ-आदि-लक्षणम् । वाच्य-वाच्यकता-भेद-अभेदेन । अनुपलब्धितः ॥ अकार-मात्रम् । विश्वः । स्यात् । उकारता । तैजसः । स्मृतः । प्राज्ञः । मकारः । इति । एवम् । परिपश्येत् । क्रमेण । तु ॥ समाधि-कालात् । प्राक् । एव । विचिन्त्यात् । अति-प्रयत्नतः । स्थूल-सूक्ष्म-क्रमात् । सर्वम् । चित्-आत्मनि । विलापयेत् ॥ चित्-आत्मानम् । नित्य-शुद्ध-बुद्ध-मुक्त-सत्-अद्वयः । परम्-आनन्द-सन्देहः । वासुदेवः । अहम् । ओम् । इति ॥ आदि-मध्य-अवसानेषु । दुःखम् । सर्वम् । इदम् । यतः । तस्मात् । सर्वम् । परित्यज्य । तत्त्व-निष्ठः । भव । अनघ ॥ अविद्या-तिमिर-अतीतम् । सर्व-आभास-विवर्जितम् । आनन्दम् । अमलम् । शुद्धम् । मनः-वाचाम् । अगोचरम् ॥ प्रज्ञान-घनम्-आनन्दम् । ब्रह्म । अस्मि । इति । विभावयेत् ॥
videhamuktatātroktā saptamī yogabhūmikā | agamyā vacasāṃ śāntā sā sīmā sarvabhūmiṣu॥ lokānuvartanaṃ tyaktvā tyaktvā dehānuvartanam | śāstrānuvartanaṃ tyaktvā svādhyāsāpanayaṃ kuru॥ oṅkāramātramakhilaṃ viśvaprajñādilakṣaṇam | vācya-vācyakatā-bhedābhedenānupalabdhitaḥ॥ akāramātraṃ viśvaḥ syād ukāratā taijasaḥ smṛtaḥ | prājño makāra ity evaṃ paripaśyet krameṇa tu॥ samādhikālāt prāgeva vicintyātiprayatnataḥ | sthūlasūkṣmakramāt sarvaṃ cidātmani vilāpayet॥ cidātmānaṃ nityaśuddhabuddhamuktasadadvayaḥ | paramānandasandeho vāsudevo'ham om iti॥ ādimadhyāvasāneṣu duḥkhaṃ sarvamidaṃ yataḥ | tasmāt sarvaṃ parityajya tattvaniṣṭho bhavānagha॥ avidyātimirātītaṃ sarvābhāsavivarjitam | ānandamamalaṃ śuddhaṃ manovācām agocaram॥ prajñānaghanamānandaṃ brahmāsmīti vibhāvayet॥
સાતમી યોગભૂમિકા ‘વિદેહમુક્તિ’ તરીકે કહેલી છે; તે વાણીથી અગમ્ય, શાંત અને સર્વ ભૂમિકાઓની પરમ સીમા છે. લોકાનુવર્તન, દેહાનુવર્તન અને શાસ્ત્રાનુવર્તન પણ ત્યજી અધ્યાસનું અપનયન કર. આ સર્વ જગત માત્ર ઓંકાર છે—વિશ્વ, તૈજસ, પ્રાજ્ઞ વગેરે લક્ષણોથી યુક્ત; વાચ્ય‑વાચકના ભેદ‑અભેદનું યથાર્થ ગ્રહણ ન થવાથી તે એક જ છે. ‘અ’ વિશ્વ, ‘ઉ’ તૈજસ, ‘મ’ પ્રાજ્ઞ—એ રીતે ક્રમે ધ્યાન કર. સમાધિ પહેલાં જ મહાપ્રયત્નથી વિચાર કરી સ્થૂલથી સૂક્ષ્મ સુધી બધું ચિદાત્મામાં લય કર. ચિદાત્મા નિત્ય શુદ્ધ‑બુદ્ધ‑મુક્ત‑સત્‑અદ્વય, પરમાનંદસ્વરૂપ—“હું વાસુદેવ છું, ઓમ” એમ નિશ્ચય કર. આદિ‑મધ્ય‑અવસાનમાં આ બધું દુઃખમય છે; તેથી સર્વ ત્યજી, હે નિષ્પાપ, તત્ત્વમાં નિષ્ઠાવાન થા. અવిద્યાના અંધકારથી પરે, સર્વ આભાસોથી રહિત, નિર્મળ શુદ્ધ આનંદ, મન‑વાણીથી અગોચર—“હું પ્રજ્ઞાનઘન આનંદસ્વરૂપ બ્રહ્મ છું” એમ ભાવ કર.
Same as Akshi.41 (the passage is repeated in the supplied text): The seventh yogic stage is disembodied liberation, beyond words and peaceful; abandon conformity to world, body, and even scripture, and remove superimposition; contemplate all as Oṃ with A-U-M corresponding to waking, dream, and deep sleep; dissolve the gross and subtle into the conscious Self; know the Self as eternally pure, free, nondual bliss—‘I am Vāsudeva, Oṃ’; since conditioned existence is suffering throughout, abandon all and abide in truth; contemplate ‘I am Brahman, a dense mass of consciousness and bliss,’ beyond mind and speech.