Adhyaya 39

આ અધ્યાય સૂતજી દ્વારા કહેલા સંવાદરૂપે રચાયેલો છે. સંતાનહીનતાથી વ્યથિત અંજના પાસે ઋષિ મતંગ આવે છે અને તેના હેતુ વિશે પૂછે છે. અંજના કહે છે—પૂર્વે શિવે તેના પિતા કેશરીને વર આપ્યો હતો: આ જન્મમાં મર્યાદા હોવા છતાં કેશરીને એક પ્રસિદ્ધ પુત્રી થશે, અને તે પુત્રીનો પુત્ર કેશરીને મહાન આનંદ આપશે. સંતાન માટે અંજના ઋતુ-અને માસિક વ્રતો, સ્નાન-દાનવિધિ, પ્રદક્ષિણા-નમસ્કાર, શાલગ્રામ સંબંધિત ઉપચાર અને અનેક પ્રકારના દાનો કરે છે; છતાં પુત્ર ન મળતાં તે તપસ્યામાં પ્રવૃત્ત થાય છે. મતંગ તેને ચોક્કસ પવિત્ર યાત્રામાર્ગ બતાવે છે—દક્ષિણ તરફ ઘનાચલ અને બ્રહ્મતીર્થ, પૂર્વ તરફ સુવર્ણમુખરી, ઉત્તર તરફ વૃષભાચલ અને સ્વામિપુષ્કરિણી; ત્યાં સ્નાન કરીને વરાહ અને વેંકટેશનું પૂજન કરી, શુભ વૃક્ષોથી શોભિત વિયદગંગા તીર્થમાં વાયુને ઉદ્દેશીને નિયત તપ કરવું. અંજના ક્રમે તપ વધુ કઠોર કરે છે—ફળાહારથી જલાહાર અને પછી વધુ સંયમ. હજાર વર્ષ પછી શુભ જ્યોતિષ-ચિહ્નિત મુહૂર્તે વાયુ પ્રગટ થઈ વર આપે છે; અંજના પુત્ર માગે છે, ત્યારે વાયુ પોતે જ તેનો પુત્ર બનશે એમ ઘોષણા કરીને યશ-કીર્તિનું વચન આપે છે. અંતે દેવો, ઋષિઓ અને દેવીઓ તેની અદભુત તપસ્યા જોવા એકત્ર થાય છે—નિર્દિષ્ટ તીર્થોમાં શિસ્તબદ્ધ સાધના દિવ્ય પ્રતિસાદ લાવે છે, એવો ઉપદેશ અધ્યાયમાં પ્રગટ થાય છે.