Adhyaya 31

અધ્યાયનો આરંભ પુરાણિક કથાવસ્તુની પરિધિમાં થાય છે. સાંજના નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરીને અર્જુન શ્રદ્ધાપૂર્વક ઋષિ ભારદ્વાજને પ્રણામ કરે છે અને એક મહાનદીની ઉત્પત્તિ તથા ત્યાં સ્નાન અને દાનથી મળતા પુણ્યફળ વિશે ઉપદેશ માગે છે. ભારદ્વાજ અર્જુનના વંશ, શીલ અને ગુણોની પ્રશંસા કરીને કહે છે કે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવામાં આવે તો આ દિવ્ય આખ્યાન પાપકર્મથી ઉપજતા ક્લેશને શમાવે અને ચિત્તને શુદ્ધ કરે છે. પછી પ્રસંગ શંકરના વિવાહોત્સવ સાથે જોડાય છે. દેવગણો સહિત સર્વ જીવોના સમાગમથી પૃથ્વી ભારગ્રસ્ત થઈ અસ્થિર બને છે. આ અસંતુલન જોઈ મહાદેવ લોકરક્ષણ માટે સમર્પિત, દિવ્ય શક્તિમાંથી પ્રગટ થયેલા અગસ્ત્યને દક્ષિણ દિશામાં જવા આદેશ આપે છે. અગસ્ત્ય વિંધ્યને ઓળંગીને દક્ષિણ જાય છે; પૃથ્વી ફરી સમતોલ બને છે અને દેવો તેની સ્તુતિ કરે છે. આગળ અગસ્ત્ય સૂર્ય-નિર્મિત સમા તેજસ્વી મહાપર્વતને જુએ છે, તેના પર ચઢે છે અને એક સુંદર સરોવરના ઉત્તર કાંઠે આશ્રમ સ્થાપે છે. નિયમપૂર્વક પિતૃઓ, દેવો, ઋષિઓ અને વાસ્તુદેવતાઓનું પૂજન કરીને તે જગત્-સ્થિરતા માટે તપસ્યાનો આદર્શ પ્રગટ કરે છે. આમ, સંવાદ, તીર્થ-ઉત્પત્તિ અને લોકકલ્યાણકારી તપ—ત્રણે તત્ત્વો એકસાથે ગૂંથાય છે.