Adhyaya 29

અધ્યાયના આરંભે ઋષિઓ સુવર્ણમુખરી નદી અને તેની સાથે જોડાયેલા તીર્થસમૂહની ઉત્પત્તિ તથા મહિમા વિશે વધુ વિગત માંગે છે. સૂત વંદના કરીને ભરદ્વાજના કથન આધારિત વર્ણન આપે છે અને મહાભારત-સંબંધિત પ્રસંગમાં પ્રવેશે છે—ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં પાંડવોનું નિવાસ અને દ્રૌપદી અંગેનો ગૃહ-નિયમ. શરત એવી કે કોઈ ભાઈ બીજા ભાઈના ગૃહમાં દ્રૌપદીને જોઈ લે તો તેને એક વર્ષ તીર્થયાત્રા કરવી પડે. પછી એક બ્રાહ્મણની ચોરાયેલી ગાય પાછી મેળવવા અર્જુનને શસ્ત્રાગારમાં પ્રવેશ કરવો પડે છે; ત્યાં દ્રૌપદી અને યુધિષ્ઠિર હાજર હોવાથી વ્રતનું પરિણામ લાગુ પડે છે. યુધિષ્ઠિર બ્રાહ્મણ-રક્ષા અને સંપત્તિ-રક્ષા માટે કરેલું કાર્ય ધર્મ્ય ગણાવે છે; પરંતુ અર્જુન પ્રતિજ્ઞા-પાલનને સર્વોપરી માને છે—નહીંતર કીર્તિ અને ધર્મનો ક્ષય થાય. રાજાનુમતિ લઈને અર્જુન સેવકો અને સાધનો સાથે પ્રસ્થાન કરે છે અને ગંગા, પ્રયાગ, કાશી, દક્ષિણ સમુદ્ર, પુરી/પુરુષોત્તમ, સિંહાચલ, ગોદાવરી વગેરે અનેક તીર્થોનું દર્શન કરે છે. અંતે તે શ્રીપર્વત અને વેંકટાચલ પહોંચીને શિખરે હરિની આરાધના કરે છે અને સુવર્ણમુખરીનું દર્શન કરે છે. કુંભસમ્ભવ મહર્ષિ અગસ્ત્યે આ પવિત્ર નદીને ત્યાં લાવી/પ્રગટ કરી હોવાનું કહેવાય છે; તેથી તપસ્વી-પ્રમાણથી નદી અને તીર્થની પાવનતા સ્થાપિત થાય છે.