Adhyaya 16

આ અધ્યાયમાં વેંકટાદ્રિ પર જલદાન (તરસ્યા લોકોને પાણી આપવું/પાણીની વ્યવસ્થા કરવી) ને નિર્ણાયક ધર્મકર્મ તરીકે મહિમાવંત કરવામાં આવ્યું છે. શ્રીસૂત કહે છે કે ખાસ કરીને તરસ્યા પ્રત્યે જલદાનની ઉપેક્ષા કરવાથી અશુભ પુનર્જન્મ થાય છે; અને વેંકટાચલ પર કરેલું જલદાન અનેકગણું ફળ આપે છે. ઇતિહાસરૂપ ઉદાહરણમાં ઇક્ષ્વાકુવંશીય રાજા હેમાંગ ગોદાન, ધનદાન અને યજ્ઞપોષણમાં દાનશીલ હતો, પરંતુ “પાણી તો સહેલાઈથી મળે છે” એમ માની જલદાનને અપૂણ્ય ગણતો રહ્યો. તેણે અપાત્રોને માન આપ્યો અને વિદ્વાન, નિયમશીલ બ્રાહ્મણોની અવગણના કરી—પાત્રવિવેકનો દોષ. પરિણામે તે ક્રમે નીચ યોનિઓમાં પડી, મિથિલામાં ગૃહગોધિકા (ઘરની છિપકલી) બન્યો. એક વખત ઋષિ શ્રુતદેવ આવ્યા ત્યારે સ્થાનિક રાજાએ તેમનું પૂજન કર્યું. પાદપ્રક્ષાલનનું પાદોદક છાંટા રૂપે છિપકલીને સ્પર્શ્યું અને તેને જાતિસ્મરણ થયું. હેમાંગે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી. શ્રુતદેવે સમજાવ્યું કે વેંકટાદ્રિ પર જલદાન ન કરવું અને અપાત્રદાન કરવું—આ જ તેના પતનનું કારણ છે. ઋષિએ પુણ્યસંક્રમણ અને જલસ્પર્શની પવિત્રતા દ્વારા તેને પશુયોનિમાંથી મુક્ત કર્યો; તે સ્વર્ગારોહણ, પછી રાજજન્મ અને અંતે વિષ્ણુસાયુજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. અંતમાં વેંકટાદ્રિની પાવનતા અને જલદાનનું વિષ્ણુલોકપ્રદત્વ ફરી પ્રતિપાદિત થાય છે।