Adhyaya 13

સૂત સ્વામીતીર્થના મહાત્મ્યને આગળ વધારતાં સોમવંશીય નંદના પુત્ર રાજા ધર્મગુપ્તનું ચરિત્ર કહે છે. નંદે રાજ્યભાર પુત્રને સોંપી વનમાં નિવાસ લીધો. ધર્મગુપ્તે નીતિ, યજ્ઞ અને બ્રાહ્મણોને દાન દ્વારા પ્રજાપાલન કર્યું; રાજ્યમાં વ્યવસ્થા રહી અને લૂંટ-ઉપદ્રવ ન થયો. એક વાર શિકાર દરમિયાન તે ભયંકર અરણ્યમાં રાત્રિથી ઘેરાઈ ગયો. સાંજની સંધ્યા પૂજી ગાયત્રી જપીને તે વૃક્ષ પર આશ્રયે ચઢ્યો; સિંહથી ભાગતું એક રીંછ પણ એ જ વૃક્ષ પર ચઢ્યું. રીંછે રાત્રિ-જાગરણનો કરાર કર્યો. સિંહે વિશ્વાસઘાત કરાવવા લલચાવ્યું, પરંતુ રીંછે સમજાવ્યું કે વિશ્વાસઘાત અન્ય પાપોથી પણ વધુ ઘોર છે. પછી રાજાએ ઊંઘતા રીંછને નીચે પાડી દીધું; તે રૂપ બદલી ધ્યાણકાષ્ઠ નામના મુનિ તરીકે પ્રગટ થયો અને રાજાને ઉન્માદનો શાપ આપ્યો. મુનિએ કહ્યું કે સિંહ હકીકતમાં ભદ્રનામા યક્ષ છે—કુબેરનો પૂર્વ મંત્રી—ગૌતમના શાપથી સિંહરૂપે હતો; ધ્યાણકાષ્ઠ સાથે સંવાદથી તે શાપમુક્ત થઈ અલકામાં પરત ગયો. મંત્રીઓએ રાજાના ઉન્માદની વાત નંદને કહી. નંદે મુનિ જૈમિનીને પૂછ્યું. જૈમિનીએ વેંકટ પર્વત પર સુવર્ણમુખરી નજીક સ્વામિપુષ્કરિણીમાં સ્નાન કરાવવાનું કહ્યું; સ્નાનમાત્રથી ઉન્માદ દૂર થયો. પિતા-પુત્રે વેંકટેશ/શ્રીનિવાસની પૂજા કરી દાન આપ્યાં અને ધર્મપૂર્વક રાજ્ય ચલાવ્યું. અંતે ફલશ્રુતિ—સ્વામિપુષ્કરિણીમાં ડૂબકી ઉન્માદ, અપસ્મારસદૃશ વ્યાધિ અને દુષ્ટ ગ્રહપીડાથી મુક્તિ આપે છે; કોઈ પણ જળમાં સ્નાન પહેલાં “સ્વામીતીર્થમ્” ત્રણ વાર બોલવાથી બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત થાય છે; આ કથા સાંભળવાથી પણ મહાપાપ નાશ પામે છે.