Adhyaya 12

આ અધ્યાયમાં ઋષિઓ સૂતને પૂછે છે—શ્રી સ્વામી પુષ્કરિણી/સ્વામી-તીર્થનું એવું કયું વૈભવ છે કે માત્ર સ્મરણથી પણ મુક્તિ મળે છે. સૂત ઉત્તર આપે છે કે જે આ તીર્થની સ્તુતિ કરે, કથા કહે-સાંભળે અથવા અહીં સ્નાન કરે, તેઓ નામથી ઉલ્લેખિત અઠ્ઠાવીસ નરકોમાં પડતા નથી. ત્યારબાદ અધ્યાયમાં નરકોના નામ ક્રમે ગણાય છે અને કેટલાક અધર્મોને ચોક્કસ દંડસ્થાનો સાથે જોડવામાં આવે છે—પરધન તથા પરસ્ત્રી/પરસંબંધ હરણ, માતા-પિતા અને વિદ્વાનો પ્રત્યે દ્વેષ, વૈદિક માર્ગનો ભંગ, પ્રાણીઓને હાનિ, કામદોષ, પાખંડી મતોથી ધર્મવિઘ્ન, અશુચિ આચરણ, પશુહિંસા, અને કર્મકાંડમાં કપટ વગેરે. દરેક ઉદાહરણ પછી પુનરાવર્તિત આશ્વાસન આવે છે કે સ્વામી-તીર્થસ્નાનથી તે પતન અટકે છે. અંતે ફલશ્રુતિ કહે છે કે આ સ્નાન મહાયજ્ઞો અને મહાદાનો સમાન ફળ આપે છે, ઘોર પાપોનું પણ તત્કાળ શુદ્ધિકરણ કરે છે અને જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, ચિત્તપ્રસન્નતા જેવા ગુણો પ્રગટાવે છે. આને અતિશયોક્તિ માનીને અવગણવું નહીં—અવિશ્વાસ આધ્યાત્મિક રીતે હાનિકારક છે એવી ચેતવણી આપવામાં આવે છે. દર્શન, સ્પર્શ, સ્તુતિ, નમસ્કાર અને સ્નાન—આ સર્વથી તીર્થ મૃત્યુભયથી રક્ષા કરી ભુક્તિ–મુક્તિ આપે છે.