Adhyaya 11

આ અધ્યાય સ્વામિપુષ્કરિણીને મહાશુદ્ધિકારક તીર્થ તરીકે પ્રતિપાદિત કરે છે. સૂત કહે છે કે કાશ્યપનું સ્વામિપુષ્કરિણીમાં સ્નાન ભારે નૈતિક કલુષતાઓનો પણ નાશ કરે છે. ઋષિઓ કાશ્યપના દોષનું કારણ અને તેની અચાનક મુક્તિ કેવી રીતે થઈ તે પૂછે છે, ત્યારે સૂત રાજા પરીક્ષિત સાથે જોડાયેલ ઉપાખ્યાન વર્ણવે છે. શિકાર દરમિયાન પરીક્ષિત મૌનવ્રતી ઋષિને જુએ છે; ઉત્તર ન મળતાં ક્રોધે તેના ખભા પર મરેલો સાપ મૂકી દે છે. ઋષિપુત્ર શૃંગી શાપ આપે છે—સાતમા દિવસે તક્ષકના દંશથી રાજાનું મૃત્યુ થશે. અનેક રક્ષણ ઉપાયો છતાં તક્ષક છલથી બ્રાહ્મણસદૃશોના વચ્ચે આવી, ફળમાં કીડારૂપે છુપાઈ શાપ પૂર્ણ કરે છે. વિષહર મંત્રવિદ્યાનો વૈદ્ય કાશ્યપ રાજાને બચાવવા નીકળે છે, પરંતુ તક્ષક શક્તિની કસોટી અને ધનપ્રલોભનથી તેને પાછો વાળે છે. પછી ‘સમર્થ હોવા છતાં રાજાનું રક્ષણ ન કર્યું’ એમ કહી કાશ્યપની લોકનિંદા થાય છે. ઉપાય માટે કાશ્યપ શાકલ્ય મુનિ પાસે જાય છે; મુનિ કહે છે કે ઝેરથી પીડિત પ્રાણને બચાવવાની ક્ષમતા હોવા છતાં મદદ ન કરવી ઘોર દોષ છે અને તેનો સામાજિક પરિણામ પણ થાય છે. પ્રાયશ્ચિત્તરૂપે વેંકટાદ્રિ જઈ સંકલ્પપૂર્વક સ્વામિપુષ્કરિણીમાં સ્નાન, વરાહસ્વામિન અને પછી શ્રીનિવાસની પૂજા તથા નિયમપાલન કરવાનું કહે છે; દર્શનથી કાશ્યપનું આરોગ્ય, પ્રતિષ્ઠા અને માન પાછું મળે છે. અંતે ફલશ્રુતિ શ્રદ્ધાળુ શ્રોતાઓને ઉત્તમ ગતિનું વચન આપે છે.