Adhyaya 8

આ અધ્યાયમાં અગસ્ત્ય પશ્ચિમ દિશાના તીર્થોનું યાત્રાક્રમ મુજબ વર્ણન કરે છે—રતિકુંડ અને કુસુમાયુધ-કુંડ. અહીં યુગલસ્નાન અને દાનથી આરોગ્ય, સૌભાગ્ય તથા લાવણ્યપ્રાપ્તિ થાય છે; ખાસ કરીને માઘ શુક્લ પંચમીના દિવસે દંપતીએ સુગંધ, વસ્ત્ર, પુષ્પ અને નૈવેદ્યથી પૂજન કરવાનું વિધાન છે. પછી મંત્રેશ્વરનું દુર્લભ લિંગસ્થાન આવે છે, જે શ્રીરામના અનુષ્ઠાનકર્મ સાથે સંકળાયેલી પ્રતિષ્ઠાથી પ્રસિદ્ધ છે; સ્નાન-દર્શનથી મહાફળ અને પુનરાગમનનિવૃત્તિનું ફળશ્રુતિરૂપ વચન આપવામાં આવ્યું છે. ઉત્તર તરફ શીતલા તીર્થમાં સોમવારની પૂજા રોગ-ભય હરે છે; દેવી બંદીના સ્મરણથી બંધન અને રાજબંધનમાંથી મુક્તિ તથા મંગળવારની યાત્રા કહેવાય છે; દેવી ચુડકી તીર્થમાં સંશયવાળા કાર્યોની સિદ્ધિ માટે દીપદાન અને ચતુર્દશી દર્શન નિર્દેશિત છે. મહારત્ન તીર્થમાં ભાદ્રપદ કૃષ્ણ ચતુર્દશીની વાર્ષિક યાત્રા, દાન અને જાગરણ; દુર્ભરા/મહાભરા સરસમાં શિવપૂજા અને ભાદ્રપદના અનુષ્ઠાનો; તથા મહાવિદ્યા/સિદ્ધપીઠમાં માસિક અષ્ટમી-નવમી યાત્રા, વિવિધ પરંપરાઓ સાથે મંત્રજપ, હોમ-દાન અને નવરાત્રિ શુદ્ધિનું વર્ણન છે. રામકથાના પ્રસંગે ક્ષીરકુંડમાં દુગ્ધેશ્વરનો પ્રાદુર્ભાવ અને સીતાકુંડનું નામકરણ જણાવાઈ, સીતારામ-લક્ષ્મણની ઉપાસના સાથે સ્નાન, જપ, હોમથી પાવનતા અને અક્ષય પુણ્ય મળે છે એમ કહે છે. અંતે વસિષ્ઠ અયોધ્યાને પરમ મોક્ષક્ષેત્ર કહી સ્તુતિ કરે છે અને બહુદિવસીય યાત્રાનિયમ—ઉપવાસ, ક્રમસ્નાન, દેવદર્શન, શ્રાદ્ધ, બ્રાહ્મણપૂજન, દાન અને વિધિવત સમાપ્તિ—ઉપદેશે છે.