Adhyaya 8

Verse 1

भोजराज उवाच । प्रभो सारस्वत मया श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य गिरे रैवतकस्य च

ભોજરાજ બોલ્યા— હે પ્રભુ સારસ્વત! મેં વસ્ત્રાપથ ક્ષેત્રનું તથા રૈવતક ગિરિનું પણ ઉત્તમ માહાત્મ્ય સાંભળ્યું છે।

Verse 2

विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य च जलस्य च । इदानीं श्रोतुमिच्छामि तीर्थोत्पत्तिं वदस्व मे

વિશેષ કરીને સ્વર્ણરેખાભવના જળ વિષે; હવે હું આ તીર્થની ઉત્પત્તિ સાંભળવા ઇચ્છું છું— કૃપા કરીને મને કહો।

Verse 3

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं व्यवस्थितः । केयं नदी स्वर्णरेखा सर्वपातकनाशिनी

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ આદિમાં અહીં કોણ પ્રતિષ્ઠિત છે? અને સર્વ પાપનો નાશ કરનારી આ સ્વર્ણરેખા નદી કઈ છે?

Verse 4

कस्माद्ब्रह्मादया देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः । कथं नारायणो देवः स्वयमेव समागतः

કયા કારણથી બ્રહ્મા આદિ દેવો આ તીર્થમાં એકત્ર થયા? અને દેવ નારાયણ સ્વયં અહીં કેવી રીતે આવ્યા?

Verse 5

हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्द्धनि । संस्थिता स्कन्दमादाय देवैरिन्द्रादिभिः सह

હેમાલયને ત્યજી ભવાની સ્કંદને સાથે લઈને પર્વતશિખરે નિવાસ કરવા લાગી, ઇન્દ્રાદિ દેવો સહિત।

Verse 6

सारस्वत उवाच । शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम् । येन वै कथ्यमानेन सर्वपापक्षयो भवेत्

સારસ્વતે કહ્યું—હે મહારાજ, સર્વ સાંભળો; હું વિગતે કહું છું. જેના કથન અને શ્રવણથી સર્વ પાપોનો ક્ષય થાય છે.

Verse 7

पुरा ब्रह्मदिनस्यांते जगदेतच्चराचरम् । संहृत्य भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः

પૂર્વકાળે, બ્રહ્મદિનના અંતે, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ પુરસ્કૃત હોય ત્યારે ભગવાન રુદ્રે આ ચરાચર જગતને સંહારમાં લીન કર્યું.

Verse 8

तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्त्तिभवास्त्रयः । तिष्ठन्ति रात्रि पर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवंति ते

અને તે સમગ્ર રાત્રિ દરમિયાન તે ત્રણેય એકમૂર્તિ બની સ્થિત રહે છે; રાત્રિના અંતે તેઓ ફરી ભિન્ન ભિન્ન થાય છે.

Verse 9

ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं करोति भगवान्ब्रह्मा पालयते हरिः

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ—આ દેવો રજ, સત્ત્વ અને તમોગુણમય છે. ભગવાન બ્રહ્મા સૃષ્ટિ કરે છે અને હરિ (વિષ્ણુ) પાલન કરે છે.

Verse 10

सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः

રુદ્ર જગતના કાળપ્રમાણ અનુસાર સર્વનું સંહાર કરે છે. તેથી આદિમાં ‘દક્ષ’ નામના ભગવાન પ્રજાપતિની સૃષ્ટિ થઈ.

Verse 11

सर्वे संक्षेपतः कृत्वा ब्रह्माण्डं सचरा चरम् । भिन्ना देवास्त्रयो जाताः सत्यलोकव्यवस्थिताः

ચરાચર સહિત બ્રહ્માંડને સંક્ષેપમાં (પુનઃ સંકુચિત) કરીને ત્રણ દેવ અલગ અલગ રૂપે જન્મ્યા અને સત્યલોકમાં સ્થિર થયા.

Verse 12

त्रयो भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । कैलासं ते गिरिवरं समारूढाः सुरेर्वृताः

તે ત્રણેય ભૂમિ પર આવી કૌતુકથી આવિષ્ટ ચિત્તવાળા થયા; દેવગણોથી ઘેરાયેલા તેઓ શ્રેષ્ઠ કૈલાસ પર્વત પર ચઢ્યા.

Verse 13

अहं ज्येष्ठो अहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्ब्रह्मरुद्रयोः । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः

‘હું જ જ્યેષ્ઠ છું, હું જ જ્યેષ્ઠ છું’—એ રીતે બ્રહ્મા અને રુદ્ર વચ્ચે વિવાદ થયો. ત્યારે ક્રોધિત મહાદેવ બ્રહ્માને હણવા ઉદ્યત થયા.

Verse 14

विष्णुना वारितो ब्रह्मा न ते वादस्तु युज्यते । तत्त्वं नाहं यदा नेदं ब्रह्मांडं सचराचरम्

વિષ્ણુએ બ્રહ્માને અટકાવી કહ્યું—“આ વિવાદ તને યોગ્ય નથી. તત્ત્વથી, જ્યારે ચરાચર સહિત આ બ્રહ્માંડ જ નહોતું, ત્યારે હું (આ અલગ અહંભાવરૂપે) નહોતો…”

Verse 15

एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः

તે સમયે એકમાત્ર દેવ મહેશ્વર જ જળમાં શયન કરતો હતો. અને જ્યારે તે દેવ પોતાની ઇચ્છાથી, દિવ્ય કૌતુકવશ જાગે છે, ત્યારે આગળની લીલાનો વિસ્તાર થાય છે.

Verse 16

अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः

તેણાના પ્રસાદથી તું પહેલાં રચાયો; અને પછી તારા દ્વારા હું રચાયો. અને એ જ પ્રસાદથી કૂર્મરૂપે બ્રહ્માંડ ધારણ થયું.

Verse 17

अनुप्रविष्टा ब्रह्मांडं प्रसादाच्छं करस्य च । सृष्टिस्त्वया कृता सर्वा मयि रक्षा व्यवस्थिता

શંકરના પ્રસાદથી હું બ્રહ્માંડમાં પ્રવેશ્યો. સર્વ સૃષ્ટિ તારા દ્વારા રચાઈ છે, અને લોકરક્ષાની વ્યવસ્થા મારામાં સ્થાપિત છે.

Verse 18

उदासीनवदासीनः संसारात्सारमीक्षते । एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

તે ઉદાસીન સમા આસનસ્થ રહી સંસારનું સાર તાકી જુએ છે. એકમાત્ર દેવ શિવ જ સર્વવ્યાપી મહેશ્વર છે.

Verse 19

पितामहत्वं संजातं प्रसादाच्छंकरस्य ते । प्रसादयामास हरं श्रुत्वा ब्रह्मा वचो हरेः

શંકરના પ્રસાદથી તને પિતામહત્વ પ્રાપ્ત થયું. હરિના વચન સાંભળી બ્રહ્માએ હર (શિવ)ને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

Verse 20

अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः । इत्यादिवेदवचनैस्ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्राह ब्रह्मन्वरं यत्ते वृणीष्व मनसि स्थितम्

“દેવ અનાદિ-અનંત છે, બહુશીર્ષ અને મહાબાહુ છે”—આદિ વેદવચનો દ્વારા સ્તુતિ પામીને મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા. ત્યારબાદ તેમણે બ્રહ્માને કહ્યું—“હે બ્રહ્મન્, તારા મનમાં સ્થિત જે વર છે તે પસંદ કર.”