Adhyaya 4
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને ઉપદેશ આપે છે—મંગલ-સ્થિતિથી પશ્ચિમ દિશામાં એક યોજન દૂર ‘દુન્નાવિલ્લ’ નામનું તીર્થ છે; ત્યાં સુધીની સંક્ષિપ્ત યાત્રા-ગતિ વર્ણવાય છે. સ્થળનું માહાત્મ્ય અનેક સ્મૃતિસ્તરો દ્વારા સ્થાપિત થાય છે. ભીમ અને ‘દુન્નક’ નામના વ્યક્તિ/સ્થળ સાથે જોડાયેલો પ્રાચીન પ્રસંગ કહેવામાં આવે છે—જે પૂર્વે ભક્ષિત થઈ પછી ત્યજાયેલું હતું; એ જ ઘટના સ્થળની ખ્યાતિનું કારણ ગણાય છે. ત્યારબાદ ‘દિવ્ય વિવર’નું વર્ણન આવે છે—પાતાળ તરફ જવાનો મહામાર્ગ—જે ક્ષેત્ર-નકશામાં લોક-ભૂગોળને જોડે છે. આ પાતાળસંબંધિત કથા અગાઉ ‘પાતાળોત્તર-સંગ્રહ’માં ઉપદિષ્ટ હતી એવો ઉલ્લેખ પણ થાય છે. ત્યાં અનેક લિંગો અને સોળ સિદ્ધસ્થાનો હોવાથી તે ઘન શૈવ-પવિત્ર સમૂહરૂપે પ્રગટે છે. અંતે સ્થળ પૂર્વે સોનાની ખાણ હતું એવી નોંધ સાથે, લોકો ‘ભૂતિ’ (સમૃદ્ધિ/સિદ્ધિ)ની ઇચ્છાથી પણ ત્યાં જાય—પરંતુ તે ઇચ્છા તીર્થયાત્રાના ધર્મમય માર્ગમાં સ્થિત રહે—એવો નિર્દેશ આપવામાં આવે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि दुन्नाविल्लेति विश्रुतम् । योजनस्यांतरे देवि पश्चिमे मंगलस्थितेः
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યાર પછી ‘દુન્નાવિલ્લ’ નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાને જાવ. હે દેવી, તે મંગલસ્થિતીથી એક યોજન અંતરે પશ્ચિમ દિશામાં સ્થિત છે.
Verse 2
दुन्नको यत्र भीमेन भुक्त्वा त्यक्तः पुरा प्रिये । तत्रैव विवरं दिव्यं महा पातालमार्गदम्
હે પ્રિયે, જ્યાં ભીમે પ્રાચીન કાળે દુન્નકને ભક્ષી ને ત્યજી દીધો હતો. ત્યાં જ એક દિવ્ય વિવર છે, જે મહાપાતાળ તરફ જવાનો માર્ગ આપે છે.
Verse 3
तस्य कल्पः पुरा प्रोक्तः पातालोत्तरसंग्रहे । तत्र लिंगान्यनेकानि सिद्धस्थानानि षोडश
તેનો પવિત્ર વર્ણન પૂર્વે ‘પાતાલોત્તર-સંગ્રહ’માં કહેલું છે. ત્યાં અનેક લિંગો છે અને સિદ્ધોના સોળ સ્થાન છે.
Verse 4
सुवर्णस्याकरः पूर्वं तत्स्थानमभवत्प्रिये । तस्मिन्स्थाने नरैर्देवि गन्तव्यं भूतिलिप्सया
હે પ્રિયે, તે સ્થાન પૂર્વે સોનાની ખાણ હતું. હે દેવી, સમૃદ્ધિની ઇચ્છાથી લોકો એ સ્થાને અવશ્ય જવું જોઈએ.