Adhyaya 15

Verse 1

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो लब्धज्ञानो भवार्चने । जगाम तद्वनं रम्यं गिरे रैवतकस्य यत्

સારસ્વતે કહ્યું—પછી ભવરૂપ શિવની આરાધનાથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરેલો વામન નામનો બ્રાહ્મણ રૈવતક પર્વતનું તે રમ્ય વન તરફ ગયો।

Verse 2

यत्र वृक्षा बहुविधा दीर्घशाखाः फलान्विताः । वटोदुम्बरबिल्वाश्च सर्जार्जुनकदंबकाः

ત્યાં અનેક પ્રકારના વૃક્ષો છે—લાંબી ડાળીઓવાળા અને ફળોથી ભરપૂર: વડ, ઉદુંબર, બિલ્વ; તેમજ સರ್ಜ, અર્જુન અને કદંબ।

Verse 3

पलाशाश्वत्थनिंबाश्च धवाटीवारुणीद्रुमाः । शमीकंकोललिंबांश्च बीजपूरी च दाडिमः

ત્યાં પલાશ, અશ્વત્થ અને નીમ; ધવ તથા અન્ય વારુણી વૃક્ષો; તેમજ શમી, કંકોલ, લીંબુ, બીજપૂરી અને દાડિમ (દાડમ/અનાર) પણ છે।

Verse 4

बदरी निंबकः पूगः कदली शल्लकी शिवा । तालहिंतालशिरसा बीजकावंशखादिराः

ત્યાં બદરી, નીમ, પૂગ (સુપારી), કદલી (કેળું), શલ્લકી અને શિવા; તેમજ તાલ, હિંટાલ, શિરસા, અને બીજક, વાંસ તથા ખદિર પણ છે।

Verse 5

अजगासनगागुच्छा इंगुदीकोरवेंगुदाः । ब्रह्मवृक्षाः कुरुबकाः करंजाः पुत्रजीविनः

ત્યાં અજગાસન, ગા વૃક્ષોના ગુચ્છ, ઇંગુદી, કોરવ અને એંગુદ; તેમજ બ્રહ્મવૃક્ષ, કુરુબક, કરંજ અને પુત્રજીવક પણ છે।

Verse 6

अंकोल्लाः पारिभद्राश्च कलंबाः पनसास्तथा । उज्ज्वलाश्च हरिद्राश्च गंगडीवायवा द्रुमाः

ત્યાં અંકોલ્લ, પારિભદ્ર (પારિજાત), કલંબ અને પનસ (કઠોળ) વૃક્ષો હતાં; તેમજ ઉજ્જ્વલ, હરિદ્રા અને ગંગડી-વાયવ નામનાં દ્રુમો પણ શોભતા હતાં।

Verse 7

तेसुण्डकाः शिरीषाश्च खर्जूरीकरवंदिकाः । सेवाली शाल्मली शाला मधूकाश्च विभीतकाः

ત્યાં તેસુણ્ડક, શિરીષ, ખર્જૂરી (ખજુર) અને કરવંદિકા હતાં; સેવાલી, શાલ્મલી અને શાલ વૃક્ષો, તેમજ મધૂક અને વિભીતક પણ હતાં—જે વસ્ત્રાપથ-ક્ષેત્રની પવિત્ર વાટિકાને શોભાવતાં હતાં।

Verse 8

हरीतक्यः कटाहाश्च कर्यष्टा आटरूषकाः । विकच्छवः कपित्थाश्च रोहिणीवेत्रकद्रुमाः

ત્યાં હરિતકી, કટાહ, કર્યષ્ટા અને આટરૂષક જેવા ઔષધિય છોડ હતાં; વિકચ્છવ અને કપિત્થ વૃક્ષો, તેમજ રોહિણી સાથે વેત્રક દ્રુમો પણ હતાં—જે તે પાવન પ્રદેશની મંગલ શોભા વિસ્તરાવતા હતાં।

Verse 9

मदनफलानिर्गुण्डीपाटलानंदिपादपाः । लवंगैलालवल्यश्च सन्ताना अगरुद्रुमाः

ત્યાં મદનફલ, નિર્ગુંડી, પાટલા અને નંદી પાદપ હતાં; લવિંગ અને એલા, લવલી લતાઓ, સંતાના વૃક્ષો તથા અગરુ દ્રુમો—સુગંધિત વૃદ્ધિ, જે પૂજ્ય તીર્થને યોગ્ય હતી।

Verse 10

श्रीखण्डकर्पूरनगाः कल्पवृक्षा नगोतमाः । वामनेन तदा दृष्टाश्छायावृक्षाः सुरार्चिताः

ત્યારે વામને શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો જોયાં—શ્રીખંડ (ચંદન) અને કર્પૂરનાં વૃક્ષો, તેમજ મનોઇચ્છિત ફળ આપનાર કલ્પવૃક્ષો; તે છાયા આપનાર વૃક્ષો દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજિત હતાં।

Verse 11

उदयास्तमने येषां छाया न प्रतिहन्यते । तेषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

જેનાં વૃક્ષોની છાયા સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત સમયે પણ અવરોધાતી નથી, તેમનું માત્ર દર્શન કરવાથી સર્વ પાપોનો ક્ષય થાય છે.

Verse 12

ये जनाः पुण्यकर्माणस्तेषां ते दृष्टिगोचराः । एतान्पश्यन्ययौ वृक्षांस्ततो रैवतकं गिरिम्

પુણ્યકર્મ કરનારાં લોકોને જ તે વૃક્ષો નજરે પડે છે. તે વૃક્ષોનું દર્શન કરીને તે પછી રૈવતક પર્વત તરફ ગયો.

Verse 13

यावन्निरीक्षते तुंगं शिखरं तस्य मूर्द्धनि । आश्चर्यं ददृशे विप्रो महल्लोकभयंकरम्

તેના શિખરમસ્તક પર આવેલા ઊંચા શિખર તરફ બ્રાહ્મણે નજર ઉઠાવી, ત્યારે તેણે એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—અતિ વિશાળ અને લોકને ભયંકર લાગતું.

Verse 14

धूमज्वलनमध्यस्थान्पुरुषान्पंच पश्यति । कृष्णांगान्खेचरान्रौद्रान्कृष्णागुरुविभूषितान्

તેણે ધુમાડા અને જ્વાળાઓની વચ્ચે ઊભેલા પાંચ પુરુષોને જોયા—કૃષ્ણ અંગવાળા, આકાશમાં વિચરનાર, રૌદ્ર સ્વરૂપધારી અને કૃષ્ણ અગરૂથી વિભૂષિત.

Verse 15

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे द्वितीये वस्त्रापथक्षेत्रमाहात्म्ये सारस्वतप्रोक्ततीर्थयात्राविधाने श्रीदामोदरमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના બીજા ‘વસ્ત્રાપથ-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં, સારસ્વતપ્રોક્ત તીર્થયાત્રાવિધાન અંતર્ગત ‘શ્રીદામોદર-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો પંદરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 16

सघर्घरीकचरणन्यासनादितपर्वतान् । फेत्कारभासुराकारान्काशकुञ्चितमूर्द्धजान्

તેણે પર્વતસમાન આકારો જોયા, જાણે ઘઘરાટભર્યા પગલાંના પ્રહારથી સ્થિર થયેલા—ભયંકર ફેત્કારથી દીપ્ત, અને કાશ-ઘાસ જેવી વળાંકદાર જટાઓવાળા।

Verse 17

नरमांसवसासारकवलव्यग्रतालुकान् । जनगंधसमाज्ञानभवतीव्रविलोचनान्

તેમના તાલુ નરમાસ અને વસાસારના કવળોમાં વ્યગ્ર હતા; માનવોની ગંધ ઓળખીને તેઓ તીવ્ર, ઉગ્ર નજરે તેમને સ્થિર જોઈ રહ્યા।

Verse 18

पञ्चाग्निसाधनाव्याप्तदिव्यचक्षुः प्रभावतः । देवान्पश्यति विप्रेन्द्रो ज्ञातकार्यपरंपरः

પંચાગ્નિ સાધનાથી પરિશોધિત દિવ્યદૃષ્ટિના પ્રભાવથી, વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠે દેવોને દર્શન કર્યા અને કર્તવ્યકાર્યોની પરંપરા-ક્રમને જાણી લીધો।

Verse 19

एते क्षेत्राधिपाः पञ्च महादेवेन निर्मिताः । महाबला रैवतके निवसंति गिरौ सदा

આ પાંચ ક્ષેત્રાધિપતિ મહાદેવ દ્વારા નિર્મિત છે; મહાબલવાન બની તેઓ સદા રૈવતક પર્વત પર નિવાસ કરે છે।

Verse 20

स्वेच्छाचारान्नरान्मर्त्त्यान्वारयति नगे तथा । हरिं हरं नदीं देवीं न पश्यंति गिरिं यथा

પર્વત પર તેઓ સ્વેચ્છાચારી મર્ત્યોને અટકાવે છે; એવા લોકો હરિ, હર, દેવી-નદી અને પર્વતને પણ યથાર્થરૂપે જોઈ શકતા નથી।

Verse 21

दृष्ट्वा ज्ञात्वा स्तुतिं चक्रे ध्यात्वा देवं महेश्वरम् । जयंति दुष्टदैत्येंद्रयुद्धध्यानांकितं वपुः । बिभ्रति भ्रातरो ये ते पंचेंद्रसमविक्रमाः

જોઈને અને જાણી તેણે મહેશ્વર દેવનું ધ્યાન કરીને સ્તુતિ કરી. દુષ્ટ દૈત્યેન્દ્રો સાથેના યુદ્ધ-ધ્યાનના ચિહ્નોથી અંકિત દેહ ધારણ કરનારા અને પાંચ ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી એવા તે ભાઈઓ વિજયી છે.

Verse 22

रुद्रवक्त्रोद्भवा दक्षा दक्षाध्वरविनाशकाः । स्वावलीढाहुतीनष्टभीतवाडवनंदिताः

તેઓ રુદ્રના મુખમાંથી ઉત્પન્ન, કુશળ અને બલવાન છે; દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કરનાર છે. પોતે જ ગ્રહણ કરેલી આહુતિઓ નષ્ટ થતાં ભયભીત વાડવાગ્નિને ભયંકર બનાવ્યા માટે તેઓ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 23

कुङ्कुमागरुकर्पूरलिप्तांगाः सुविभूषिताः । मदिरामोदमत्तांगनृत्यगीतकराः सुराः

કુંકુમ, અગરુ અને કપૂરથી લેપિત અંગોવાળા, સુશોભિત તે દેવતાઓ મદિરાના આનંદથી મત્ત થઈ, નૃત્યમાન અંગો સાથે અને ગીતમાં પ્રવૃત્ત હાથો સાથે રમ્યા.

Verse 24

ब्रह्मांडभ्रमणश्रांत स्वगंधत्रस्तसंचराः । मनोजवाः कामगमा क्षेत्रपाला जयंति ते

બ્રહ્માંડમાં ભ્રમણથી થાકેલા, પોતાની ભયજનક સુગંધથી ત્રસ્ત થઈ સંચાર કરનારા; મન જેટલા ઝડપી અને ઇચ્છાનુસાર ગમન કરનારા તે ક્ષેત્રપાલો વિજયી છે.

Verse 25

इत्यादिवचनात्तुष्टा द्विजस्याग्रे स्वयं स्थिताः । एकपादोऽस्म्यहं चैको द्वितीयो गिरिदारुणः

આવા વચનોથી પ્રસન્ન થઈ તેઓ સ્વયં દ્વિજના આગળ ઊભા રહ્યા. એકે કહ્યું—“હું એકપાદ છું”; બીજાએ કહ્યું—“બીજો ગિરિદારુણ છે.”

Verse 26

तृतीयो मेघनादस्तु सिंहनादश्चतुर्थकः । पंचमः कालमेघोऽहं कुर्मः किं ते वदस्व तत्

ત્રીજો મેઘનાદ છે, ચોથો સિંહનાદ; હું પાંચમો કાલમેઘ છું. તારા માટે અમે શું કરીએ? તે કહો.

Verse 27

द्विज उवाच । यदि तुष्टा भवंतो मे यदि देयो वरो धुवम् । अहो आप्रलयं यावत्स्थातव्यं मत्प्रतिष्ठितैः

દ્વિજ બોલ્યો—જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો અને ખરેખર વર આપવો હોય, તો—અહો!—મારી પ્રતિષ્ઠાથી અહીં પ્રલય સુધી સ્થિર રહો.

Verse 28

एकपादो गिरि तटे प्रहर्षात्प्रथमं स्थितः । वसतौ वसता तेन गिरौ च गिरिदारुणः

એકપાદ આનંદથી પ્રથમ પર્વતની ઢાળ પર ઊભો રહ્યો; અને તેના ત્યાં નિવાસથી તે પર્વત પણ મહિમાવાન, ભક્તિભય જગાવનાર બન્યો.

Verse 29

प्रतिष्ठितः प्रसाद्याथ वरदोऽसौ स्वयं स्थितः । उज्जयंतगिरेर्मूर्ध्नि मेघनादः स्वयं ययौ

આ રીતે પ્રતિષ્ઠિત થઈ પ્રસન્ન કરાયેલો તે વરદાતા સ્વયં ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો; અને મેઘનાદ સ્વયં ઉજ્જયંત ગિરિના શિખરે ગયો.

Verse 30

भवानीशंकरं रम्यं सिंहनादस्तथाविशत् । स्वयं वस्त्रापथेनैव भवस्याग्रे निरूपितः

પછી સિંહનાદ ભવાની-શંકરના રમ્ય ધામમાં પ્રવેશ્યો; અને વસ્ત્રાપથે જ તેને સ્વયં ભવ (શિવ)ના અગ્રે નિમણૂક કર્યો.

Verse 31

स्वणरेखानदीतीरे कालमेघो महाबलः । सर्वलोकोपकारार्थं तीर्थं संस्थापितं पुरा

સ્વર્ણરેખા નદીના કાંઠે મહાબલી કાલમેઘે સર્વ લોકના ઉપકારાર્થે પ્રાચીન કાળે એક તીર્થ સ્થાપ્યું।

Verse 32

वामनेन स्वयं गत्वा क्षेत्रपालास्तु पूजिताः । पुरा युगादौ राजेंद्र सर्वे देवाः समागताः

વામન સ્વયં ત્યાં જઈ ક્ષેત્રપાલોની પૂજા કરી; હે રાજેન્દ્ર, યુગના આરંભે પ્રાચીનકાળે સર્વ દેવો ત્યાં એકત્ર થયા હતા।

Verse 33

सुराष्ट्रदेशे संप्राप्ताः पुण्ये रैवतके गिरौ । रक्षार्थं सर्वलोकानां वधार्थं देववैरिणाम्

તેઓ સૂરાષ્ટ્ર દેશમાં, પુણ્ય રૈવતક પર્વત પર પહોંચ્યા—સર્વ લોકની રક્ષા માટે અને દેવોના વૈરીઓના વધ માટે।

Verse 34

विष्णोः कण्ठे तदा मुक्ता जयमाला सुरोत्तमैः । दामोदरेति विख्यातं दत्तं नामोत्तमं हरेः

ત્યારે દેવોત્તમોએ વિષ્ણુના કંઠે જયમાળા અર્પી; અને હરિને ‘દામોદર’ તરીકે વિખ્યાત ઉત્તમ નામ પ્રાપ્ત થયું।

Verse 35

सारमेय समारूढान्करिहस्तान्समेखलान् । खङ्गखेटकहस्तांश्च डमरुड्डामरस्वनान्

તેઓ કૂતરાં પર આરૂઢ, હાથીહસ્ત સમાન હાથવાળા, મેખલાધારી; ખડ્ગ-ખેટક ધારણ કરીને ડમરુના ડામરનાદથી ગુંજતા હતા।

Verse 36

सर्वतीर्थमयी पुण्या स्वर्णरेखा नदी स्थिता । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं विष्णुलोकप्रदायकम्

અહીં પુણ્યમયી સ્વર્ણરેખા નદી સર્વ તીર્થોની સારરૂપે સ્થિત છે. તે પુણ્યદાયિની, ભોગ અને મોક્ષ આપે છે તથા વિષ્ણુલોકની પ્રાપ્તિ કરાવે છે.

Verse 37

क्षालनं सर्वपापानां रोगदारिद्र्यनाशनम् । दामोदरं रैवतके परमानंददायकम्

અહીં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાપો ધોવાઈ જાય છે અને રોગ તથા દરિદ્રતા નાશ પામે છે. રૈવતકમાં બિરાજમાન દામોદર પરમાનંદ આપે છે.

Verse 38

ये पश्यंति विमानैस्ते नीयंते विष्णुमंदिरे । न गृहे कार्तिकः कार्यो विशेषाद्भीष्मपंचकम्

જે આ પવિત્ર દર્શન કરે છે, તેઓ વિમાનોથી વિષ્ણુમંદિરે લઈ જવામાં આવે છે. કાર્તિકવ્રત—વિશેષ કરીને ભીષ્મપંચક—માત્ર ઘરમાં કરવું યોગ્ય નથી.

Verse 39

पंचकाद्द्वादशी श्रेष्ठा कार्या दामोदरे जले । प्रातःस्नानं प्रकर्त्तव्यं संप्राप्ते कार्तिके जनैः

પંચક વ્રતોમાં દ્વાદશી શ્રેષ્ઠ છે; તે દામોદરના જળમાં કરવી જોઈએ. કાર્તિક આવે ત્યારે લોકોએ પ્રાતઃસ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 40

मासोपवासः कर्त्तव्यो यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । सतीभिर्विधवाभिश्च मुक्तिस्थानमभीप्सुभिः

મુક્તિસ્થાનની ઇચ્છા ધરાવનાર યતિઓ અને બ્રહ્મચારીઓ, તેમજ સતી સ્ત્રીઓ અને વિધવાઓ—સર્વેને માસોપવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 41

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेवन कृच्छ्रेण शाकाहारेण वा पुनः

દિવસમાં એકવાર ભોજન કરીને, અથવા માત્ર રાત્રે ભોજન કરીને, અથવા ન માગીને મળેલું (અયાચિત) જ ગ્રહણ કરીને, અથવા ઉપવાસ કરીને; ફરી કૃચ્છ્રાદિ તપ કરીને, અથવા શાકાહાર પર રહીને પણ વ્રતનું પાલન કરી શકાય છે।

Verse 42

संसेव्यः कार्त्तिके विष्णुर्दीपदानपरैर्नरैः । ब्रह्मचर्यपरैर्मासो नीयते यदि मानवैः

કાર્તિક માસમાં દીપદાનમાં તત્પર નરોએ શ્રદ્ધાભક્તિથી વિષ્ણુની સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ। જો મનુષ્યો બ્રહ્મચર્યપર રહી આ માસ વિતાવે, તો તે મહાપુણ્યદાયક બને છે।

Verse 43

तदा विष्णुपुरे वासः क्रियते विष्णुना सह । पञ्चोपवासाः कर्त्तव्याः संप्राप्ते भीष्मपंचके

ત્યારે વિષ્ણુ સાથે વિષ્ણુપુરીમાં નિવાસ પ્રાપ્ત થાય છે। ભીષ્મ-પંચક આવી પહોંચે ત્યારે પાંચ ઉપવાસ કરવાં જોઈએ।

Verse 44

एकादशीं समारभ्य पंचमी पूर्णिमादिनम् । तदेतत्पंचकं प्रोक्तं सर्वपापहरं नृणाम्

એકાદશીથી આરંભ કરીને, પૂર્ણિમાના દિવસે સમાપ્ત થતી પંચમી સુધી—આને ‘પંચક’ કહેવામાં આવ્યું છે; તે મનુષ્યોના સર્વ પાપો હરે છે।

Verse 45

सर्वेषामपि मासानां पञ्चकात्कार्तिकादपि । एकादशी कार्तिकस्य पुण्या दामोदरे कृता

બધા માસોમાં—અને કાર્તિક પંચકમાં પણ—દામોદર માટે કરાયેલી કાર્તિક એકાદશી પરમ પુણ્યદાયી છે।

Verse 46

मिष्टान्नं कार्तिके देयं हविष्यं सघृतप्लुतम् । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तोयमन्नं फलानि च

કાર્તિક માસમાં મિષ્ટાન્નનું દાન કરવું જોઈએ અને ઘીથી ભીંજાયેલ હવિષ્ય પણ અર્પણ કરવું જોઈએ. તેમજ સુવર્ણ, રજત, વસ્ત્ર, જળ, અન્ન અને ફળોનું પણ દાન કરવું જોઈએ.

Verse 47

मासांते विविधं देयं गौस्तिलाः कुसुमानि च । सर्वदानेषु यत्पुण्यं सर्व तीर्थेषु यत्फलम्

માસના અંતે વિવિધ દાન કરવાં જોઈએ—ગાય, તલ અને પુષ્પો વગેરે. આમ કરવાથી સર્વ દાનોનું પુણ્ય અને સર્વ તીર્થોનું ફળ સમાન રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 48

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्गयायां पिंडदस्य यत् । तत्फलं जायते नॄणां दृष्टे दामोदरे नृप

હે રાજન! અશ્વમેધાદિ યજ્ઞો તથા ગયામાં પિંડદાનથી જે ફળ મળે છે, દામોદરના માત્ર દર્શનથી જ મનુષ્યોને એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 49

एकादश्यां कृतस्नानो देव पूजापरो भवेत् । स्नाप्य पञ्चामृतेनैव ततस्तीर्थोदकेन च

એકાદશીએ સ્નાન કરીને દેવપૂજામાં તત્પર થવું જોઈએ. પહેલાં પંચામૃતથી દેવને સ્નાન કરાવી, પછી તીર્થજળથી પણ અભિષેક કરવો જોઈએ.

Verse 50

कुंकुमागरुश्रीखंडकर्पूरोदकमिश्रितैः । पूजयित्वा ततः पुष्पैः शतपत्रैः सुगं धिभिः

કુંકુમ, અગરુ, શ્રીખંડ (ચંદન) અને કપૂર મિશ્રિત જળથી પૂજન કરીને, પછી સુગંધિત શતપત્ર (કમળાદિ) પુષ્પોથી ફરી પૂજા કરવી.

Verse 51

मालतीकुसुमैः शुभ्रैर्बहुभिस्तुलसीदलैः । वस्त्रयज्ञोपवीतं च दत्त्वा धूपं प्रधूपयेत्

ઘણા શુભ્ર માલતીકુસુમો અને તુલસીદળો સાથે વસ્ત્ર તથા યજ્ઞોપવીત અર્પણ કરીને, પછી ધૂપથી દેવાલયને સારી રીતે ધૂપિત કરવો।

Verse 52

दीपं दद्याद्धृतेनैव तैलेनापि घृतं विना । नैवेद्यं विविधं देयं फलं तांबूलमेव च

ઘીથી દીવો અર્પણ કરવો; ઘી ન હોય તો તેલથી પણ દીવો આપવો। વિવિધ નૈવેદ્ય, ફળ અને તાંબૂલ પણ અર્પણ કરવું।

Verse 53

प्रासादपूजा कर्त्तव्या ध्वजदानादिना नृप । गौः सवत्सा ततो देया संसारार्णवतारिणी

હે નૃપ! ધ્વજદાન વગેરે દાન સાથે પ્રાસાદ-મંદિરની પૂજા કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ વાછરડાંসহ ગાયનું દાન આપવું—જે સંસારસાગર પાર કરાવે છે।

Verse 54

ततः प्रदक्षिणां कृत्वा गीतवादित्रनिस्वनैः । वेदपाठपुराणैश्च व्याख्यादिव्यकथादिभिः

પછી પ્રદક્ષિણા કરીને, ગીત-વાદ્યોના નાદ સાથે, વેદપાઠ, પુરાણપાઠ, વ્યાખ્યા તથા દિવ્ય કથાઓ આદિ દ્વારા પૂજોત્સવ કરવો।

Verse 55

देवाग्रे जागरः कार्यो दीपो देयोंऽतिभूमिषु । सप्तधान्यमयाः सप्त पर्वता दीपसंयुताः

દેવના સમક્ષ રાત્રિ-જાગરણ કરવું અને ઊંચી વેદિકાઓ પર દીવા અર્પણ કરવા. સાત ધાન્યથી બનેલા સાત ‘પર્વતો’ ગોઠવી, દરેકમાં દીવો સ્થાપિત કરવો।

Verse 56

फलतांबूलपक्वान्नपूरिताः परिकल्पिताः । विद्वद्भिः श्रोत्रियैः श्रांतैर्ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः

ફળ, તાંબૂલ અને પક્વ અન્નથી ભરેલી આ વ્યવસ્થાઓ તૈયાર કરવી; વિદ્વાન, શ્રોત્રિય, થાકેલા હોવા છતાં ગૃહસ્થ બ્રાહ્મણો દ્વારા।

Verse 57

स्त्रीभिश्च नरशार्दूल श्रोतव्या वैष्णवी कथा । एवं जागरणं कार्यं रागक्रोधविवर्जितैः

હે નરશાર્દૂલ! સ્ત્રીઓએ પણ વૈષ્ણવી કથા અવશ્ય સાંભળવી. આ રીતે રાગ અને ક્રોધ વિના જાગરણ કરવું જોઈએ।

Verse 58

कृत्वा जागरणं रात्रावुदिते सूर्यमडले । पूर्वां संध्यां ततः स्नात्वा कृत्वा मध्याह्नमाचरेत्

રાત્રે જાગરણ કરીને, સૂર્યમંડળ ઉદિત થાય ત્યારે પ્રાતઃસંધ્યા કરવી; પછી સ્નાન કરીને વિધિપૂર્વક મધ્યાહ્નકર્મ આચરવું।

Verse 59

देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च संतर्प्य विधिपूर्वकम् । कृत्वा श्राद्धं पितॄणां तु दद्याद्दानं स्वशक्तितः

દેવો, પિતૃઓ અને મનુષ્યોને વિધિપૂર્વક તર્પણથી સંતોષી; પછી પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરીને, પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપવું।

Verse 60

देवं दामोदरं पूज्य पुष्पधूपादिना पुनः । नरसिंहं सुरं पूज्य वैनतेयं च पूजयेत्

પુષ્પ, ધૂપ વગેરે દ્વારા ફરી ભગવાન દામોદરની પૂજા કરવી. દિવ્ય નરસિંહનું પૂજન કરવું અને વૈનતેય (ગરુડ)નું પણ પૂજન કરવું।

Verse 61

कृत्वा जागरणं रात्रावुत्थाप्य मधुसूदनम् । द्वादशीभुक्तिमासाद्य कार्यं पारणकं नरैः

રાત્રે જાગરણ કરીને અને મધુસૂદનને વિધિપૂર્વક જગાવી, દ્વાદશીના યોગ્ય ભોજનસમયે પહોંચીને મનુષ્યોએ પારણ કરવું જોઈએ।

Verse 62

ब्राह्मणान्भोजयित्वा च सहितः पुत्रबांधवैः । विकलांधकृपणानां देयमन्नं स्वशक्तितः

બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી, પુત્રો અને બંધુઓ સાથે, પોતાની શક્તિ મુજબ વિકલ, અંધ અને દીન-દરિદ્રોને અન્નદાન કરવું જોઈએ।

Verse 63

दामोदरे रैवतके स्वर्णरेखानदीजले । एवं यः कुरुते यात्रां तस्य पुण्यफलं शृणु

રૈવતક પર દામોદર ખાતે અને સ્વર્ણરેખા નદીના જળમાં—જે આ રીતે યાત્રા કરે છે, તેનું પુણ્યફળ સાંભળો।

Verse 64

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च ग्रामसीमाविलोपकः । राजद्रोही गुरुद्रोही मिथ्याव्रतधरश्च यः

કોઈ બ્રહ્મહંતક હોય, સૂરાપાન કરનાર હોય, ગામની સીમાના નિશાન મિટાવનાર હોય, રાજદ્રોહી હોય, ગુરુદ્રોહી હોય, અથવા મિથ્યા વ્રત ધારણ કરનાર હોય—

Verse 65

कूटसाक्ष्यप्रदो यश्च यश्च न्यासापहारकः । बालस्त्रीघातको विप्रः संध्यास्नानविवर्जितः

અને જે ખોટી સાક્ષી આપે, જે ન્યાસ (અમાનત) અપહરણ કરે, જે બાળક અથવા સ્ત્રીનો ઘાત કરે; તેમજ સંધ્યા-વંદન અને સ્નાન ત્યજનાર બ્રાહ્મણ પણ—

Verse 66

देवब्रह्म स्वहर्त्ता च वेदविक्रयकारकः । कन्याविक्रयकर्त्ता च देवब्राह्मणनिंदकः

જે દેવદ્રવ્ય અથવા બ્રાહ્મણોની સંપત્તિ ચોરી જાય, વેદનો વેચાણ કરે, કન્યાનો વેચાણ કરે, તથા દેવો અને બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે—તે પાપનો ભાગી બને છે.

Verse 67

विश्वासघातको विप्रः शूद्रान्नादोऽथ लुब्धकः । नायकः परदाराणां स्वयंदत्तापहारकः

વિશ્વાસઘાત કરનાર બ્રાહ્મણ, શૂદ્રના અન્ન પર જીવતો, લોભી શિકારી, પરસ્ત્રીસંબંધમાં અન્યને દોરનાર, અને પોતે આપેલું ફરી છીનવી લેનાર—આ બધા ઘોર પાપી ગણાય છે.

Verse 68

पर्वमैथुनसेवी च तथा वै सेतुभेदकः । परिणीतामृतुस्नातां स्वयं यो नाभिगच्छति

જે નિષિદ્ધ પર્વદિવસે મૈથુન કરે, જે સેતુ અથવા પવિત્ર બંધ તોડી નાખે, અને જે ઋતુસ્નાન પછી પોતાની વિધિવત્ પરિણીત પત્ની પાસે સ્વયં ન જાય—તે પણ પાપમાં પડે છે.

Verse 69

ब्राह्मणी विधवा बाला न भवेच्छ्रुतधारिणी । महापातकिनश्चैते तथान्ये बहवो नृप

હે નૃપ! વિધવા અને અલ્પવયી બ્રાહ્મણી શ્રુતિને ધારણ કરી શકતી નથી; આ અને આવા અન્ય ઘણા લોકો મહાપાતકી કહેવાય છે.

Verse 70

स्वर्णरेखाजले स्नात्वा दृष्ट्वा दामोदरं हरिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

સ્વર્ણરેખાના જળમાં સ્નાન કરીને, દામોદર હરિના દર્શન કરીને, અને રાત્રે જાગરણ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 71

न तु ये पापकर्माणः समायाताः प्रजागरे । संसारसागरे तीर्थे गच्छंति न हरेः पुरम्

જે પાપકર્મોમાં આસક્ત છે, તેઓ પ્રજાગરમાં આવ્યા છતાં પણ સંસારસાગર તીર્થમાર્ગે હરિના પુરને પહોંચતા નથી.

Verse 72

यथा यथा याति नरः प्रजागरे तथातथा विष्णुपुरे विचिंत्यते । वासः सुरैर्वैष्णवलोकहेतवे मृदंगगीतध्वनिनादिते गृहे

મનુષ્ય પ્રજાગરમાં જેમ રીતે રાત્રિ વિતાવે છે, તેમ જ વિષ્ણુપુરીમાં તેનું સ્મરણ અને ગણતરી થાય છે. વૈષ્ણવલોક પ્રાપ્ત કરવા દેવગણ તેના માટે મૃદંગ અને કીર્તનધ્વનિથી ગુંજતું નિવાસ તૈયાર કરે છે.

Verse 73

गदासि शंखारिधराश्चतुर्भुजा दैतेयदर्पापहरूपधारिणः । प्रगीयमानाः सुरसुंदरीभिस्ते यांति खं खेचरगात्रसंगाः

ગદા અને ખડ્ગ ધારણ કરીને, શંખ અને ચક્ર પકડી, ચતુર્ભુજ બની દૈત્યનો દર્પ હરણ કરનાર રૂપ ધારણ કરી, દેવાંગનાઓના ગાનથી સ્તુત થઈ તેઓ દિવ્ય ખેચરગણની સંગતમાં આકાશે પ્રસ્થાન કરે છે.

Verse 74

वाराहकल्पे प्रथमं युगादौ दामोदरो रैवतके प्रसिद्धः । सैषा नदी या सरितां वरिष्ठा सोऽयं हरिर्यो भुवनस्य कर्ता

વરાહકલ્પમાં પ્રથમ યુગના આરંભે રૈવતક પર દામોદર પ્રસિદ્ધ થયા. આ જ નદી સરિતાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને આ જ હરિ ભુવનના કર્તા છે.

Verse 75

इदं पुराणं पठते शृणोति नरो विमानैर्मधुसूद नालये । देवांगनादत्तभुजश्चतुर्भुजः स नीयते देवगणैरभिष्टुतः

જે આ પુરાણનું પાઠન કરે અથવા શ્રવણ કરે, તે મધુસૂદનના ધામમાં દિવ્ય વિમાનો દ્વારા લઈ જવાય છે. દેવાંગનાઓના દાનથી ચતુર્ભુજ બની, દેવગણોની સ્તુતિ સાથે તે આગળ નીત થાય છે.