Adhyaya 1

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् । तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः

ઈશ્વરે કહ્યું—હવે હું તને ક્ષેત્રગર્ભરૂપ મહોદય, મહામંગલ વિષય સંપૂર્ણ રીતે કહું છું—અર્થાત્ વસ્ત્રાપથનું માહાત્મ્ય, જ્યાં રૈવતક પર્વત સ્થિત છે।

Verse 2

दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा । एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्

રૈવતક પર દામોદર વિરાજે છે અને વસ્ત્રાપથમાં ભવ (શિવ) પણ છે; તેથી આ રૈવતક ક્ષેત્ર ‘વસ્ત્રાપથ’ નામે સ્મરાય છે।

Verse 3

सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी । यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः

જ્યાં પાતકનાશિની ‘સુવર્ણરેવાં’ નદી વહે છે, અને જ્યાં સాక్షાત્ કૃષ્ણ ‘દામોદર’ નામે વિરાજમાન છે।

Verse 4

यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी

જ્યાં મૃગીકુંડ સ્થિત છે તે મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે. ત્યાં એકવાર પણ શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને હજારો કરોડ કલ્પો સમાન તૃપ્તિ થાય છે, જે પુનર્જન્મની ઇચ્છા રાખતી નથી.

Verse 5

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्

દેવીએ કહ્યું— હે ભગવન, દામોદરના મહાગૌરવને વિસ્તારે કહો; તેમજ ક્ષેત્રગર્ભના માહાત્મ્યને પણ કહો, જે કર્ણિકા-રૂપે પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति । इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः

ઈશ્વરે કહ્યું— હે દેવી, સાંભળ; દામોદર-હરિ વિષે હું તે પ્રાચીન ઇતિહાસ કહું છું, જે કલ્પવાસી ઋષિઓએ પૂર્વે પ્રખ્યાત કર્યો હતો.

Verse 7

गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले । ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्

ગંગાના શુભ, રમ્ય અને પુણ્ય તીરે—જનપદોથી ભરપૂર તે સ્થાને—ઋષિઓ નિત્ય સેવા કરે છે; તે નિશ્ચિતપણે સ્વર્ગમાર્ગ આપે છે.

Verse 8

तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः । ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः

ત્યાં જ્ઞાનવિદ બ્રાહ્મણો વિવિધ મખો (યજ્ઞો) દ્વારા યજન કરે છે; ઋષિઓ સાંખ્ય અને યોગથી સાધના કરે છે; અને અન્ય લોકો દાનથી જ પુણ્ય સાધે છે.

Verse 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः । सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર—સ્વર્ગની ઇચ્છાથી—દેવોને પણ દુર્લભ એવા તે દિવ્ય જળનું સેવન કરે છે.

Verse 10

तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः । गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह

ત્યાં ‘ગજ’ નામનો બલવાન રાજા, સર્વ પ્રજાનો અધિપતિ, ગંગાજળથી અભિષેક માટે રાજ્ય ત્યજીને પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 11

भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता । साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला

તેની પત્ની સતી-સાધ્વી, પુત્રવતી અને રૂપવતી હતી; પતિપ્રેમથી ભરપૂર હોવાથી તે પણ એ જ પતિ સાથે નીકળી પડી.

Verse 12

संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा । एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्

તેણું નામ ‘સંગતા’ હતું; તે દક્ષ હતી, જાણે દક્ષકન્યા દાક્ષાયણી. આમ ત્યાં નિવાસ કરતાં કરતાં દસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.

Verse 13

आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः । सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः

પછી ત્યાં ‘ભદ્ર’ નામના મહાયશસ્વી ઋષિ આવ્યા; જપ-હોમમાં પરાયણ અનેક વિપ્રો તેમની સાથે હતા.

Verse 14

त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः । गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽत्मजं मलम्

સંસારમાર્ગ ત્યજી સ્વર્ગમાર્ગ જીતવાની ઇચ્છાવાળાઓએ ગંગાનું ભક્તિપૂર્વક સેવન કર્યું અને આત્મજ મલિનતા દૂર કરી।

Verse 15

जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् । यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः । तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्

ભૂતપ્રાણીઓને જળદાન કરીને અને જનાર્દનનું પૂજન કરીને, ભદ્રકાદિ ઋષિઓ નદીકાંઠે જતા હતા ત્યાં સુધી તેમણે રાજા ગજને જોયો—તે શ્રેષ્ઠ ગજ સમો તેજસ્વી હતો।

Verse 16

तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः । सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता

પાપ નાશ પામેલા તે રાજાએ તે મુનિઓને એમ જ જોયા, જેમ સ્વર્ગમાં બુદ્ધિમાન દેવરાજ સપ્તર્ષિઓને જુએ છે।

Verse 17

तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च । आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्

તે ઋષિને જોઈ તે પંદર પગલાં આગળ વધ્યો અને બોલ્યો—“પૂજ્ય મહાત્માઓ, અહીં આવો; કૃપા કરીને મારા મંદિરમાં/ગૃહમાં પધારો।”

Verse 18

पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् । तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः

“બધા મારી યશસ્વિની પત્ની સંગતાને જુઓ. તેની પૂજા સ્વીકારી, તમારા મનમાં સ્થિર જે માર્ગ છે, તે જ માર્ગે આગળ વધો।”

Verse 19

तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः । एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः । आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्

“ત્યાં જાઓ, મહાભાગ્યો—તમે પવિત્ર છો અને પુણ્યની ઇચ્છા ધરાવો છો.” રાજાએ એમ કહ્યે, કૌતુકથી ભરેલા ઋષિઓ પુરંદરપુર સમાન તે શુભ્ર મંદિરમાં પહોંચ્યા.

Verse 20

आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी । संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता

તેમને વિવિધ સુંદર આસનો આપી, તે મનસ્વિની સ્ત્રી રાજરાજ સાથે જોડાઈ આગળ સ્થિર થઈ બેઠી.

Verse 21

कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्

પુણ્યકર્મી ઋષિઓની સામે રાજાએ કરપુટ કરીને વંદન કર્યું અને પછી યોગ્ય તથા મંગલ વચન બોલ્યા.

Verse 22

वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी । पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः

વસુસંપન્ન વસુધાએ તે નગરી-પુરીને શોભિત કરી; તે પર્વતો, સમુદ્રો, નદીઓ અને સરોવરો વડે વિરાજમાન હતી.

Verse 23

ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता । नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला

તે ગામો, ગહન ચતુષ્પથો અને ગોકુલોથી ભરપૂર હતી; તેમજ નરરત્નો, અશ્વરત્નો અને ગજરત્નોથી પણ સંકુલ હતી.

Verse 24

दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् । संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि

જે માત્ર ભોગોમાં રત છે અને પરમ જ્ઞાન જાણતા નથી, તેમના માટે આ મહાઘોર સંસાર ત્યજવો દુષ્કર છે—તે વારંવાર પુનર્જન્મ કરાવે છે।

Verse 25

पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः । कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् । दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत

હે ભદ્ર! પુરુષો પાંદડાંની જેમ વારંવાર પડી જાય છે। હે વિપ્રેન્દ્ર! કયા કર્મથી નિર્મળ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય? દાન અને તપ દ્વારા સત્ય તત્ત્વ મને કહો, હે સુવ્રત।

Verse 26

भद्र उवाच । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः । आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्

ભદ્રે કહ્યું—તીર્થો તો પાણીથી ભરેલું પાણી જ છે, અને દેવો પથ્થર કે માટીની પ્રતિમાઓ છે। જે આત્મામાં સ્થિત પરમને નથી જોતા, તેઓ ખરેખર પરમને નથી જોતા।

Verse 27

संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा । बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे

અनेक તીર્થો અને અનેક પુણ્ય-આયતનો છે। નદીઓ અને સાગરો પણ પવિત્ર છે; તેમનું જળ પુણ્યદાયક છે। પૃથ્વી સ્થાને સ્થાને, પગલે પગલે બહુ પુણ્ય આપે છે।

Verse 28

यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर । विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा

હે રાજેન્દ્ર, જો તને ખરેખર જ્ઞાન હોય—હે જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ—તો વિષ્ણુને જાણ: જિષ્ણુ, હૃષીકેશ, શંખધારી અને ગદાધારી।

Verse 29

चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् । वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्

પ્રભાસમાં સ્થિત ચતુર્ભુજ મહાબાહુ, દૈત્યસૂદન પ્રભુ—તેમને વરાહ, વામન તથા બલવાન નરસિંહ (અર્જુન સમ પરાક્રમી) રૂપે જાણો।

Verse 30

रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च । पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च

‘રામ—રામ—રામ’નું સ્મરણ કરો; તેમજ પુરુષોત્તમ, પુન્ડરીક-નેત્ર પ્રભુ અને હાથમાં ગદા ધારણ કરનાર શ્રીહરિનું પણ સ્તવન કરો।

Verse 31

राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् । जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्

રાઘવ, શક્રદમન કરનાર, ગોવિંદ—જે બહુ પુણ્ય આપે છે; જય, ભૂધર, દેવદેવ અને જનાર્દન—એમનું સ્મરણ કરો।

Verse 32

सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा । कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्

દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રીધર, હરિ, યોગીશ્વર; કપિલેશ, ભૂતનાથ; અને શ્વેતદ્વીપના અધિપતિ હરિ—એમનું સ્મરણ કરો।

Verse 33

बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा । पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते

બદરી-આશ્રમમાં નિવાસ કરનાર નર-નારાયણ, તેમજ પદ્મનાભ, સુનાભ અને હયગ્રીવ—હે પ્રજાજનોના સ્વામી—એમનું સ્મરણ કરો।

Verse 34

द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च । दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्

દ્વિજોના નાથ, ધરાના સ્વામી, ખડ્ગધારી; દામોદર; જળમાં નિવાસ કરનાર; અને સર્વ પાપ હરનાર હરિનું સ્મરણ કરવું જોઈએ।

Verse 35

एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः । गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः

આ જ ચક્રધારી દેવદેવના પવિત્ર સ્થાનો છે. જે જ્યાં-જ્યાં (આ તીર્થોમાં) જાય છે, ત્યાં જ તે સર્વ મહાપાતકોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 36

गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा

ગંગા અને યમુના, તેમજ દેવી સરસ્વતી; દૃષદ્વતી અને ગોમતી; તાપી અને તેમ જ કાવેરી।

Verse 37

नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा

નર્મદા અને શર્મદા, તેમજ ગોદાવરી નદી; શતદ્રુ અને તેમ જ (નદી) વિંધ્યા; પયોષ્ણી અને વરદા પણ।

Verse 38

चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा । चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः

ચર્મણ્વતી અને સરયૂ; ગંડકી—જે પ્રચંડ રીતે પાપનો નાશ કરે છે; ચંદ્રભાગા, વિપાશા અને શોણ પણ—વારંવાર (સ્તુત્ય)।

Verse 39

एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः । तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः

આ તથા અન્ય અનેક શુભ નદીઓ હિમવતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી છે; તેમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય પાપમુક્ત થઈ સ્વર્ગને પામે છે।

Verse 40

वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः । नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले

નંદન વગેરે વનો અને મન્દર વગેરે પર્વતો—જેનાં નામોચ્ચાર માત્રથી પાપ રસાતળમાં પડી જાય છે।

Verse 41

गज उवाच । भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् । पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि

ગજ બોલ્યો—હે ભદ્ર! તમે જે કહ્યું તે મંગલમય છે; આ આખ્યાન અમૃત સમાન છે. હે સર્વધર્મજ્ઞ! હું તમને વધુ કંઈક પૂછવા ઇચ્છું છું।

Verse 42

यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः । अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

કયા માસમાં, કયા દિવસે, કયા તીર્થમાં અને મનુષ્યો કયા ક્રમ/વિધિથી સેવા કરે તો સ્વર્ગફળ અક્ષય બને—હે સુવ્રત! તે મને કહો।

Verse 43

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि

સ્નાન, દાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય અને દેવતાર્ચન—આમાંથી કયાથી સ્વર્ગફળ અક્ષય બને છે, તે મને કહેવા કૃપા કરો।

Verse 44

भद्र उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम

ભદ્ર બોલ્યા—હે રાજશાર્દૂલ! મારી કહેલી આ કથા સાંભળો. તેને સાંભળવાથી મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે, હે નરશ્રેષ્ઠ।

Verse 45

ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना

પૂર્વે મહાત્મા નારદે આ કથા ઋષિઓને કહી હતી।

Verse 46

एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः

તેમ સૌએ પૂછતાં મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ આનંદિત થઈ, મેઘદુંદુભિ જેવી ગુંજતી વાણીથી કથા કહેવા લાગ્યા।

Verse 47

रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् । तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ

હિમવતના રમ્ય ઢાળ પર થયેલી સુંદર સભામાં મેં આ કથા સાંભળી હતી. હવે સાંભળવા ઇચ્છુક તને, હે નરર્ષભ, હું તે કહું છું।

Verse 48

तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु । अक्षयांल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते

બીજા બધા તીર્થો એવા ફળ આપે છે કે ફરી પાછા ફરવું પડે; પરંતુ તે તીર્થથી અક્ષય લોક પ્રાપ્ત થાય છે. તે તીર્થ હું તને કહું છું।

Verse 49

मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्

હે રાજશ્રેષ્ઠ! માર્ગશીર્ષમાં કાન્યકુબ્જે નિવાસ કરવાથી ન પુરુષ ન સ્ત્રી શોક કરે; તેઓ પરમ સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 50

पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे । वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह

અર્બુદમાં પૌષ માસની પૂર્ણિમાનું કર્મ જે વિધિપૂર્વક કરે છે, તે સ્વર્ગમાં પિતૃઓ સાથે એક કરોડ વર્ષો સુધી આનંદ કરે છે.

Verse 51

माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः । त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते

માઘ માસમાં જે મનુષ્ય પિતૃઓ માટે ગયા-શ્રાદ્ધ અર્પે છે, તે દેવોના ત્રણ વર્ગોમાં જાણે ‘ચોથો’ બની દિવ્ય પદ પામે છે.

Verse 52

फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः

ફાલ્ગુન માસમાં હિમવત પર્વતના ઢાળ પર એક રાત્રિ નિવાસ કરનાર મનુષ્ય, જ્યાં ભગવાન જનાર્દન વસે છે તે પરમ ધામને પામે છે.

Verse 53

चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः । न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः

ચૈત્ર માસમાં પ્રભાસે જે વિદ્વાન શ્રાદ્ધ કરે છે, તેઓ અહીં માત્ર મર્ત્ય રહી જતા નથી; પોતાના કુલજનો સાથે ઉત્તમ પદ પામે છે.

Verse 54

चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये । तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्

વૈશાખ માસમાં, હે જલપ્રિયે, ચતુર્ભુજ ક્ષેત્રે જે વિધિપૂર્વક કર્મ કરે છે, તેમજ અવંતીમાં પણ જે કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 55

ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके । कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि

જ્યૈષ્ઠ માસમાં, જ્યેષ્ઠા નક્ષત્રયોગે, ત્રિતકૂપકમાં જે શ્રાદ્ધ કરે છે, તે ત્રણ યુગ સુધી સ્વર્ગધામમાં વસે છે।

Verse 56

यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च । तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति

વ્રજેશવનની નદીકાંઠે જે ચૌદ દિવસ રહે છે, તે પુરુષ સ્વર્ગને પામી, નિશ્ચયે વૈકુંઠને પણ પહોંચે છે।

Verse 57

श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे । स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति

શ્રાવણ માસની પૂર્ણિમાએ પૂર્વસાગરમાં જે સ્નાન, દાન, જપ અને શ્રાદ્ધ કરે છે, તે પુરુષ પછી શોક કરતો નથી।

Verse 58

तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् । पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः

ભાદ્રપદમાં પ્રભાસ ક્ષેત્રે ‘શશિભૂષણ’ નામના લિંગની પૂજા કરીને મનુષ્ય પછી ‘દેવ-લિંગી’—દિવ્ય લિંગભાવયુક્ત—બને છે।

Verse 59

आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः । स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे

જે આશ્વિન માસમાં ચન્દ્રભાગામાં સ્નાન અને શ્રાદ્ધ કરે છે, તેને ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) માં સહસ્ર યુગો સુધીનું સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 60

अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः । बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते

અષ્ટાક્ષરી મંત્રથી મુનિશ્રેષ્ઠો ચતુર્ભુજ પ્રભુનું ધ્યાન કરે છે. અહીં વધુ શું કહેવું? હે ગજ, હું તને સ્પષ્ટ રીતે કહું છું.

Verse 61

दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्

દામોદર સમાન તીર્થ ભૂતકાળમાં નહોતું, ભવિષ્યમાં પણ નહીં થાય. માસોમાં કાર્તિક શ્રેષ્ઠ છે; અને કાર્તિકમાં ભીષ્મ-પંચક વિશેષ પાવન છે.

Verse 62

तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले । किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः । दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ત્યાં પણ, હે રાજન, દામોદરના જળમાં દ્વાદશી શ્રેષ્ઠ છે. તો પછી અનેક અન્ય તીર્થો, અન્ય ક્ષેત્રો કે મહાવનોની શું જરૂર? દામોદરમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 63

गज उवाच । भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् । भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्

ગજ બોલ્યો— હે ભદ્ર, તું જે કહ્યું તે અતિ મંગલમય છે, જાણે બીજું રસાયન-અમૃત હોય. આ તીર્થનું મહાફળ હું ફરી સાંભળવા ઇચ્છું છું.

Verse 64

के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः । जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः

ત્યાં કયા કયા દેશો છે, તેમનું પ્રમાણ કેટલું છે, કઈ નદી છે અને કયા પર્વતો છે? ત્યાં કયા લોકો વસે છે, અને તે સ્થાને કયા ઋષિઓ તથા તપસ્વીઓ નિવાસ કરે છે?

Verse 65

भद्र उवाच । पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता । मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय

ભદ્ર બોલ્યા—હે પરપુરંજય! પૃથ્વી ધન-સંપત્તિથી પરિપૂર્ણ છે અને સમુદ્રથી ઘેરાયેલી છે; તે નગરો-ગ્રામો તથા દેવગણથી પણ શોભિત છે.

Verse 66

वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः । एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च

વારાણસી, પ્રભાસ અને શ્વેત તથા કૃષ્ણા નદીઓનો સંગમ—આ જ સારભૂત તીર્થો છે; કારણ કે એ મૃત્યુભય અને મર્ત્યબંધન હરી લે છે.

Verse 67

दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि । ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन

જે નિશ્ચયથી ‘દામોદર’ નામનું સ્મરણ કરે છે—તે જ્યાં ક્યાંય હોય—તે હરિના ગૃહમાં વસે છે અને કદી પણ તે સ્થિતિથી ખસે નહીં.

Verse 68

सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् । तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः

સોમનાથના સાન્નિધ્યમાં ‘ઉદયંત’ નામનો મહાન પર્વત છે; તેના પશ્ચિમ ભાગમાં ‘રૈવતક’ તરીકે સ્મરાતો (પર્વત) આવેલો છે.

Verse 69

वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् । धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः

ત્યાં કાંચનશેખરથી ઉદ્ભવેલી વાહિની નદી વહે છે. ત્યાં લાલ, શ્વેત, નીલ તથા કૃષ્ણ વર્ણના ધાતુઓ મળે છે.

Verse 70

पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः । चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः

ત્યાં કેટલાક પથ્થરો હાથીના આકારના છે, કેટલાક બળવાન ભેંસ જેવા દેખાય છે. કેટલાક ચણાના આકારના છે અને કેટલાક ગોક્ષુર ફળ જેવી કાંતિ ધરાવે છે.

Verse 71

वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः । सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्

ત્યાં અસંખ્ય વૃક્ષો, વેલીઓ અને ઝાડીઓ છે. તેમનું મૂળ, પુષ્પ, ફળ અને પાન—બધું જ સુવર્ણમય સ્વભાવનું છે.

Verse 72

न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति । सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः

પાપમાં બંધાયેલો આત્મા તેને યથાર્થ રીતે જોઈ શકતો નથી; પાપમુક્ત જ જોઈ શકે છે. તેથી ધાતુવાદમાં તત્પર નરો તે ગિરિને નિત્ય સેવન કરે છે.

Verse 73

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः । पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा

બહાર બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, શૂદ્રો અને શૂદ્રોના અનુચરો ઘણા હતા. ત્યાં અનેક પક્ષીઓ પણ હતા, જે શુભ તથા અશુભ—બન્ને પ્રકારના સ્વર ઉચ્ચારતા હતા.

Verse 74

हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः । मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च

ત્યાં હંસ, સારસ, ચક્રવાક, શુક, કોયલ અને મોર હતાં. સાથે મૃગ અને વાનરરાજ પણ હતાં—હંસ અને વ્યાઘ્ર પણ ત્યાં જ હતાં.

Verse 76

सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् । वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्

તેઓ સર્વે વિમાનમાં આરૂઢ થઈ હરિના મંદિર-ધામે જાય છે. જ્યાં પવનથી પડેલા પાન, પુષ્પ, ફળ વગેરે—

Verse 77

तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते । सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप

તે નદીના જળને સ્પર્શ કરતાં જ સર્વે નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે. હે નૃપ! તે નદી પૃથ્વીને ભેદીને પાતાળમાંથી ઉપર આવી છે.

Verse 78

पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः । स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि

પૂર્વે નાગરાજ પણ એ જ માર્ગે આવ્યો હતો—યમ અને મૃત્યુને પ્રહાર કરનાર દામોદર તીર્થમાં સ્નાન કરવા માટે.

Verse 79

स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् । यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः

સ્વર્ગમાંથી આવી ચંદ્ર પણ અતિ પુષ્કળ યજ્ઞ કરવા આવ્યો. યક્ષ્મા રોગથી મુક્ત થઈ તે નિરામય બની સ્વર્ગે પરત ગયો.

Verse 80

बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके । हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च

બલિ પણ કાર્તિકમાં અહીં આવી દાન આપ્યાં; તેમ જ હરિશ્ચંદ્રે વિધિપૂર્વક, તથા નલ અને નહુષે પણ દાન કર્યું।

Verse 81

नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् । दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः

નાભાગ, અંબરીષ વગેરેોએ અતિ દુષ્કર કર્મ કર્યું—અनेक દાન આપીને: હાથી, ગાયો, ઘોડા અને રથો।

Verse 82

अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च । छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी

તેમણે બળદ, સોનું, જમીન અને વિવિધ રત્નો પણ દાન આપ્યાં; તેમજ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને છત્ર, વાહન અને વસ્ત્ર પણ અર્પણ કર્યા।

Verse 83

अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः । गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले

દામોદરના સમક્ષ રસમિશ્રિત અન્ન અર્પણ કરીને તેઓ વિષ્ણુલોકને ગયા; પછી તેઓ પૃથ્વી પર પાછા આવતા નથી।

Verse 84

पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः । द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्

જે તે તીર્થમાં દ્વિજ પ્રત્યે ભક્તિસહ પત્ર, પુષ્પ, ફળ અથવા જળ અર્પે છે, તે જલશાયી પ્રભુને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 85

प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने । विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति

જે ભૂખ્યા મનુષ્યને થોડું અન્ન, અહીં સુધી કે એક મુઠ્ઠી જેટલું પણ આપે છે, તે શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં આરુઢ થઈ સોમલોક તરફ જાય છે।

Verse 86

दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् । पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्

દામોદરનાં સમક્ષ અન્નથી ‘પર્વતો’ બનાવી, ફળ-પુષ્પોથી પૂજા કરીને, વાટીસહિત દીવો અર્પણ કરવો જોઈએ।

Verse 87

अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् । चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः

દામોદરનાં સમક્ષ ચાર આંગળ જેટલું પણ દાન આપે તો, તે દુર્લભ પદ પામી સો કુળોનું તારણ કરે છે।

Verse 88

दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्

આવા દાનથી તે સ્વર્ગલોકમાં હજારો યુગો સુધી મહિમાવાન થાય છે. હિમવતના શિખરો પર, મલય પર કે મન્દર પર ન જા।

Verse 89

गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः । कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः

રૈવતક પર્વત પર જા, જ્યાં દામોદર સ્થિત છે. દામોદરનાં સમક્ષ એક માસ ઉપવાસ કરીને દ્વિજ (વચનિત ફળ) પામે છે।

Verse 90

न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् । करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः । सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्

તે સમયક્રમથી પાછો ફરતો નથી; દામોદરપુરે જાય છે. જે પુરુષ કે સ્ત્રી પૂર્ણ ઉપવાસ કરે છે, તે સર્વ લોકોને અતિક્રમી હરિના ધામને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 91

विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च । धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति

ત્યાં નિત્ય પાંચસો વિઘ્નો રહે છે, જે ધર્મનો વિનાશ કરનારાં છે; તેથી મનુષ્ય ત્યાં જતો નથી.

Verse 92

प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा । शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्

એ મહાન ગિરિ સદા પ્રદ્યુમ્ન, બલ, શૈનેય, ગદા, ચક્ર વગેરે દ્વારા—શતલક્ષ પ્રમાણમાં—સેવિત થાય છે.

Verse 93

क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः । सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः

તેમની સ્ત્રીઓ નિત્ય દામોદરના સમક્ષ ક્રીડા કરે છે—કેટલાંક ચંદ્રસમાન મુખવાળી, કેટલાંક ગૌરવર્ણા, કેટલાંક શ્યામવર્ણા; સર્વે સુમધ્યમા।

Verse 94

नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः । सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः

તેઓ નિતંબિની, સુકેશી, તેજસ્વી અને વિશાળ નેત્રવાળી છે; સુગંડા, લલિતા, સુગઠિત કમરવાળી તથા પૂર્ણસ્તની છે.

Verse 95

शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः । राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च

દિપ્તિમાન, સુઘડ પિંડળીઓવાળી, સુંદર પાદયુગલ અને મનોહર આંગળીઓવાળી રાજકન્યાઓ તે પર્વત પર હસે છે અને ક્રીડામાં રમે છે।

Verse 96

कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् । ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्

અહીં તેઓ પરસ્પર સ્પર્ધા કરતાં બ્રાહ્મણી સ્ત્રીઓને અલગ અલગ—પાદયુગલ માટે કૌસુંભ રંગ, કુંકુમ અને પીળું કંચુક—દાન આપે છે।

Verse 97

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् । तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे

કાર્તિકમાં હરિના પવિત્ર વાસરે ભક્ષ્ય-ભોજ્ય, પેય, લેહ્ય, ચોષ્ય તથા નરમ મીઠાઈઓ, અને પુષ્પસંયુક્ત તાંબૂલ અર્પણ થાય છે।

Verse 98

दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् । पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती

રેવતી-કુંડના દર્શનમાત્રથી ઉત્તમ ફળ મળે છે—સતી સ્ત્રી પુત્રવતી, ઋદ્ધિસંપન્ન અને સૌભાગ્યવતી બને છે।

Verse 99

एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना । वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः

આ રીતે કરીને તે રાત્રિ નિદ્રા વિના પસાર થાય છે—અતિ પુણ્યદાયક વેદઘોષો અને ભારત-આખ્યાનના પાઠથી પરિપૂર્ણ।

Verse 100

हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः । देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः । हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः

હુંકાર, તાળીનો ધ્વનિ અને વારંવારના તાલનાદ સાથે, દેશભાષાઓ બોલતી, સ્ત્રીઓના મંડળના મધ્યમાં તેઓ હાસ્ય-નૃત્યથી યુક્ત થઈ, હે રાજન, દામોદરનાં અગ્રે ક્રીડા કરવા લાગી।

Verse 101

पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् । पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते

જે કોઈ પાંચ પથ્થરોથી ગૃહરૂપ શિવાલય બનાવે છે, તે સ્વર્ગલોકમાં પાંચ હજાર વર્ષ સુધી મહિમાવંત થાય છે।

Verse 102

दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः । दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति

દામોદરનાં અગ્રે દસ પથ્થરોથી સંયુક્ત રચના કરીને, તે સ્વર્ગમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી ક્રીડા અને આનંદ કરે છે।

Verse 103

शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप । मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्

હે મહાન નૃપ! જે કોઈ સો પથ્થરોથી સુંદર, શુભ્ર અને પવિત્ર મંદિરગૃહ બનાવે છે, તે હરિના ધામને પામે છે।

Verse 104

कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् । सर्वांल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति

સહસ્રગુણ ચૈત્ય, અનેક રૂપોથી સમન્વિત, બનાવી તે સર્વ લોકોને અતિક્રમી પરબ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 105

पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि । तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्

દામોદર-ગૃહ (મંદિર) ઉપર પંચવર્ણ ધ્વજ અર્પણ કરવો જોઈએ; નિર્ધારિત દિવ્ય વર્ષો સુધી તે સ્વર્ગને પામે છે।

Verse 106

तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् । यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च

તે શુભ વસ્ત્રાપથ ક્ષેત્ર માત્ર એક ગવ્યૂતિય જેટલું છે; તેને દર્શન કરતાં જ અનેક—અર્થાત્ સર્વ—પાપો વિલીન થાય છે।

Verse 107

राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते । पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्

હે રાજન, તે તે પરમ પદને પામે છે, જ્યાં ગયા પછી પાછા ફરવું નથી—ભવદેવ (શિવ)ની પૂજા કરીને, જે સંસાર-ભવના પુનર્જન્મનો નાશ કરે છે।

Verse 108

नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, નર હોય કે નારી—બધા શિવલોકમાં માન પામે છે. ભદ્રના તે સુભાષિત વચન સાંભળી (કથા આગળ વધે છે)।

Verse 109

आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः

ત્યારબાદ તે દેવ દામોદર પાસે કાર્તિકી-વ્રત કરવા આવ્યો; ઋગ્-યજुः-સામવેદમાં નિષ્ણાત અને બ્રહ્મવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રાહ્મણો સાથે।

Verse 110

क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः । सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः

ક્ષત્રધર્મ જાણનારા ક્ષત્રિયો, દાનપરાયણ વૈશ્યો તથા શૂદ્રો સાથે રાજા ગજ તે તીર્થસ્થાને એકસાથે આવી પહોંચ્યો।

Verse 111

दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने । अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् । चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः

અनेक પ્રકારનાં દાન આપી અને હુતાશન અગ્નિમાં હવિ અર્પણ કરીને, તે પવિત્ર સ્થાને મન એકાગ્ર રાખી રાજા ગજે વિધિપૂર્વક અગ્નિષ્ટોમાદિ અનેક યજ્ઞો તથા અશ્વમેધાદિ પણ બહુ યજ્ઞો કર્યા।

Verse 112

ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः । ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः । शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः

પછી તે ઋષિઓ સાથે તપ કરવા ત્યાં જ નિવાસ કરવા લાગ્યો। કેટલાક બ્રાહ્મણો ઊર્ધ્વપાદ થઈ ઊભા રહ્યા; કેટલાક અધોમુખ થઈ ધૂમ પાન કરતા; કેટલાક સૂકા પાન ખાતા અને કેટલાક ફલાહાર પર જીવતા।

Verse 113

मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः । आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः

કેટલાક મૂળ ખાય છે, અને કેટલાક દ્વિજ માત્ર જલાહાર પર રહે છે. કેટલાક આત્મસ્વરૂપમાં દૃષ્ટિ સ્થિર કરે છે, તથા કેટલાક જલમાં શયન કરવાનો વ્રત ધારણ કરે છે।

Verse 114

पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः । जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् । सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्

કેટલાક પંચાગ્નિ સાધના કરતા, અને કેટલાક શિલાચૂર્ણ પણ ભક્ષણ કરતા. અન્ય શുദ്ധ થઈ વેદમાતા ગાયત્રીનો જપ કરતા; કેટલાક મનમાં સાવિત્રીનું ધ્યાન કરતા અને કેટલાક દેવી સરસ્વતીની ઉપાસના કરતા।

Verse 115

सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च । अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः

કારણ કે સૂક્તિઓ પવિત્ર કરનાર છે અને બ્રહ્માએ રચેલી છે. તે સમયે ત્યાં અન્ય લોકો પણ દ્વાદશાક્ષર મંત્રના ચિંતક બનીને વસતા હતા.

Verse 116

आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः । इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

બધાં શાસ્ત્રો નિહાળી અને વારંવાર વિચાર કરીને આ જ સુદૃઢ નિષ્કર્ષ થયો—નારાયણનું સદા ધ્યાન કરવું જોઈએ.

Verse 117

आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना । तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति

આ દુષ્પાર ભવસાગરમાં ભગવાન વિના બીજો કોઈ આરાધ્ય નથી; તેમજ પડતા જીવને મહાદેવ સિવાય બીજો કોઈ રક્ષક નથી.

Verse 118

गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः

ચંદ્ર-સૂર્યાદિ ગ્રહો આવતાં-જતાં રહે છે; પરંતુ આજેય દ્વાદશાક્ષર મંત્રના ચિંતકો પોતાની અડગ સાધનાથી પાછા ફરતા નથી.

Verse 119

येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः । प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा

જે અક્ષય ઋષિઓ અને અન્ય દેવલોક જીતવાની ઇચ્છા ધરાવે છે, તેઓ તે પદને પ્રાપ્ત કરે છે; અને ત્યાં તેમનું બીજ દગ્ધ થયેલું સમાન બને છે—અર્થાત પુનર્જન્મનું કારણ નષ્ટ થાય છે.

Verse 120

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

જે કોઈ એકવાર પણ ‘હરિ’—આ દ્વિઅક્ષરી નામ—ઉચ્ચારે, તેના માટે મોક્ષનાં સાધનો બંધાઈ જાય છે અને મોક્ષમાર્ગે ગતિ પ્રારંભે છે।

Verse 121

एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा । एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः । कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्

એકભક્ત (દિવસે એકવાર ભોજન), નક્ત (રાત્રે ભોજન) અને અયાચ્યવાસ (ભિક્ષા ન માગીને નિવાસ) વગેરે વ્રતો દામોદરનાં સાન્નિધ્યમાં કરવાથી મનુષ્ય આ જન્મમાં જ કૃતકૃત્ય બને છે અને પ્રલય સુધી તેમ જ રહે છે।

Verse 122

स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै । विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च

તે રાજા ઋષિઓ સાથે ત્યાં જેટલો સમય રહે છે, એટલા જ સમય સુધી હજારો દિવ્ય વિમાનો પણ ત્યાં આવી પહોંચે છે।

Verse 123

गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः । सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः

ત્યાં ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સિદ્ધો, ચારણો અને કિન્નરો—બધા દિવ્ય વિમાનો પર આરુઢ થઈ—સૈકડાઓ અને હજારોની સંખ્યામાં ભેગા થાય છે।

Verse 124

सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह । गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्

સર્વ પ્રજાજનો સાથે અને રાણી સહિત તે રાજા દિવ્ય વિમાન પર આરુઢ થઈ, તે નિર્મળ અને દુઃખરહિત પરમ પદ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 125

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति

જે મનુષ્ય આને નિત્ય પાઠ કરે છે અથવા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 785

तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते । कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः

તે તીર્થના પ્રભાવથી તેઓ દુષ્કર્મ કરતા નથી; અને સમય આવતાં પશુ, પક્ષી તથા સરીસૃપ પણ ક્રમસર સ્વાભાવિક મૃત્યુને પામે છે.