Adhyaya 42

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः

પ્રહ્લાદે કહ્યું—વૈશાખ અને કાર્તિકમાં તેઓ વૃષોત્સર્ગ કરશે; દ્વારકામાં પિતામહો પિશાચત્વ છોડીને પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 2

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि

બ્રહ્મહત્યા, સુરાપાન, ચોરી અને ગુરુપત્નીગમન—આવા પ્રકારનાં પાપો, અતિગુરુ પાપો પણ કરીને…

Verse 3

स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि

હે દૈત્યેન્દ્ર! ગોમતીમાં માત્ર સ્નાનથી અને શ્રીકૃષ્ણના દર્શનથી, કરોડો કલ્પોમાં સચિત પાપો પણ લય પામે છે.

Verse 4

रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्

કલિયુગમાં ભક્તિયુક્ત મનુષ્યો રુક્મિણીદેવીનાં દર્શન કરે છે; તેઓ નગરીની પ્રદક્ષિણા કરીને અને નામસહસ્રનો જપ કરીને પુણ્ય પામે છે।

Verse 5

प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा

આ પ્રદક્ષિણાથી જાણે સમગ્ર બ્રહ્માંડની પ્રદક્ષિણા થઈ જાય છે—એમાં સંશય નથી। અને અન્યત્ર મહાદાનથી જે ફળ કહેલું છે, તે જ ફળ દ્વારકામાં રુક્મિણીદેવીના દર્શનથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 6

द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्

દ્વાદશીનો દિવસ આવતા જે વિષ્ણુના સાન્નિધ્યમાં આ દ્વારકા-માહાત્મ્યનું પાઠ કરે છે, તેનું ફળ સાંભળો—હું કહું છું।

Verse 7

सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना

તે સર્વ લોકોમાં ઇચ્છાનુસાર વિહાર કરનાર બની, કમળવર્ણ દિવ્ય વિમાનમાં કિંકિણીના ઝાલર-જાળથી શોભિત થઈ તેજસ્વી બને છે।

Verse 8

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः

દિવ્ય શ્વેત અશ્વોથી યુક્ત, ઇચ્છાનુસાર ગમન કરનાર રથમાં તે યથાસુખ વિહાર કરે છે અને પ્રલય સુધી અપ્સરાઓના ગણો સાથે ક્રીડા કરે છે।

Verse 9

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे

તે કૃતકૃત્ય બને છે અને કરોડો કલ્પોના પુણ્યથી યુક્ત થાય છે. જેમ મથનથી સર્વ કાષ્ઠોમાં રહેલો અગ્નિ પ્રગટ થાય છે, તેમ દ્વાદશી-સેવનથી મનુષ્યમાં ધર્મ પ્રગટ થાય છે.

Verse 10

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्

હવે હું પિતૃઓએ પ્રકીર્તિત કરેલું કહું છું. અમારા કુળમાં એવો પુરુષ હોય કે જે શ્રદ્ધાથી ગોમતીમાં સ્નાન કરે, શ્રીકૃષ્ણની વિધિવત પૂજા કરે અને પછી સપિંડક શ્રાદ્ધ કરે.

Verse 11

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै

અમારા કુળમાં એવો કોઈ હોય કે જે ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે સ્નાન કરીને શ્રીકૃષ્ણના દર્શન કરે—નિશ્ચયે તે અમારા તારણ માટે છે.

Verse 12

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः

અમારા કુળમાં એવો કોઈ હોય કે જે બ્રાહ્મણના મુખેથી આ દ્વારકા-માહાત્મ્ય સાંભળી, ભક્તિપૂર્વક તેનું પૂજન અને આદર કરે.

Verse 13

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्

અમારા કુળમાં એવો કોઈ થશે કે જે દ્વારકા પુરી જશે અને શુદ્ધ દ્વાદશી પ્રાપ્ત કરીને જાગરણ કરશે.

Verse 14

भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति

અમારા કુળમાં પુત્ર કે પુત્રી એવો થશે, જે ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં શ્રીકૃષ્ણના સમક્ષ સહસ્રનામનું પાઠ કરશે।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्

અમારા કુળમાં વ્રતમાં દૃઢ એવો કોઈ રહે, જે ગોપીચંદનનું દાન કરીને વૈષ્ણવોને પ્રસન્ન કરે।

Verse 16

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः

અમારા કુળમાં ઇન્દ્રિયજિત એવો કોઈ રહે, જે વૈષ્ણવોની સન્નિધિમાં દ્વારકાનું માહાત્મ્ય પાઠ કરે।

Verse 17

भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति

અમારા કુળમાં એવો કોઈ થશે, જે દ્વારકાજન્ય આ માહાત્મ્ય લખીને શ્રીકૃષ્ણની તૃપ્તિ માટે પોતાના ઘરમાં સાચવી રાખશે।

Verse 18

स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ

કલિયુગમાં જે આ (માહાત્મ્ય) સાચવી રાખે છે, તેને જાણે જીવનભર સુવર્ણદાન, ગોદાન અને ભૂમિદાન કર્યાનું ફળ મળે છે।

Verse 19

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

કલિયુગમાં જે આ માહાત્મ્યનું શ્રવણ કરાવે છે, તેણે જાણે જીવનભર તપ્તકૃચ્છ્ર, મહાકૃચ્છ્ર અને માસોપવાસ કર્યા હોય તેમ ફળ મળે છે।

Verse 20

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ

પાપનાશ માટે પ્રાયશ્ચિત્તો કરવામાં આવે છે; એ જ રીતે કલિયુગમાં જેના દ્વારા દ્વારકાનું માહાત્મ્ય વિસ્તરીને પ્રચારિત થાય છે, તે પણ પાપક્ષયક છે।

Verse 21

तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्

જ્યાં સુધી જીવ દ્વારકાસંબંધી આ માહાત્મ્ય લખતો નથી, ત્યાં સુધી બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો પુરુષમાં રહે છે।

Verse 22

दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे

જેણે પોતાના ઘરમાં આ દ્વારકા-માહાત્મ્ય લખ્યું છે, તેને સર્વ દાન અને સર્વ તીર્થસ્નાનની શું જરૂર?

Verse 23

सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्

આ સર્વ દુઃખનું શમન કરે છે, સર્વ ધર્મ્ય કાર્ય સિદ્ધ કરે છે, ચતુર્વર્ગ આપે છે અને નિત્ય હરિભક્તિ વધારે છે।

Verse 24

न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्

જ્યાં દ્વારકાથી સમુદ્ભવેલું દ્વારકા-માહાત્મ્ય પાઠ થાય છે, ત્યાં નિશ્ચયે કોઈ પીડા ઊપજે નહીં અને તેને યમનો ભય પણ રહેતો નથી।

Verse 25

लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्

જેનાં ઘરમાં તેનો લખિત પ્રત રહે છે, તેનું ઘર જ ખરેખર તીર્થ છે. તેથી ધ્યાનપૂર્વક દ્વારકાથી સમુદ્ભવેલું દ્વારકા-માહાત્મ્ય સાંભળો।

Verse 26

विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः

વિધિ અને મંત્રક્રિયા વિનાની પૂજાને પણ કેશવ સ્વીકારે છે. જેના ઘરમાં આ માહાત્મ્ય લખિતરૂપે નિત્ય રહે છે, તે મનુષ્ય હજારો પાપ કર્યાં છતાં લિપ્ત થતો નથી।

Verse 27

यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च

જે દ્વારકાભવ આ દ્વારકા-માહાત્મ્ય વાંચે કે સાંભળે, તેને દેહ-જીવનની કલ્યાણમાં ખોટ પડતી નથી અને ધર્મમાં પણ કોઈ ઊણપ રહેતી નથી।

Verse 28

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्

જે પ્રાતઃ ઉઠીને દ્વારકાભવ આ માહાત્મ્યનું સ્મરણ કરે છે, તે સર્વ દ્વાદશી વ્રતો માટે કહેલું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 29

त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्

જે દ્વારકાથી ઉદ્ભવેલ દ્વારકા-માહાત્મ્યનું પાઠ કરે છે, તે સદા દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત અને સિદ્ધ-ચારણો દ્વારા વંદિત થાય છે।

Verse 30

द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्

જ્યાં દ્વારકા વસે છે, ત્યાં જ સનાતન વિષ્ણુ નિવાસ કરે છે। ત્યાં સર્વ તીર્થો, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો, યજ્ઞો, વેદો અને ઋષિઓ—ચરાચર સહિત સમગ્ર ત્રિલોક્ય હાજર રહે છે।

Verse 31

शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्

હે પુત્ર! દરેક માનવ દ્વારકામાં જવા સમર્થ નથી; પરંતુ જે આ માહાત્મ્યનું પાઠ કરે છે, તેને કૃષ્ણદર્શનથી ઉત્પન્ન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 32

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः

સત્ય, શૌચ, વિદ્યાભ્યાસ, ધન, સદાચાર, ક્ષમા અને સરળતા—જે આ માહાત્મ્ય સાંભળતો નથી, તેના માટે આ બધું નિષ્ફળ બને છે।

Verse 33

षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्

જે ભક્તિપૂર્વક દ્વારકાભવ આ માહાત્મ્ય સાંભળે છે, તેને છ માસમાં પુત્રલાભ થાય છે અને લક્ષ્મી પણ વધે છે।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ચોથા દ્વારકામાહાત્મ્યમાં, દ્વારકાક્ષેત્રે વૃષોત્સર્ગ આદિ ક્રિયાઓ તથા દ્વારકામાહાત્મ્ય-શ્રવણ આદિના ફળનું વર્ણન કરતો બિયાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।