Adhyaya 25

Verse 1

इंद्रद्युम्न उवाच । कथयस्व मुनिश्रेष्ठ किंचित्कौतूहलं मम । पुण्यं पवित्रं पापघ्नं तीर्थं तु वद विस्तरात्

ઇન્દ્રદ્યુમ્ને કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારા મનમાં થોડું કૌતૂહલ છે; પુણ્યદાયક, પવિત્ર અને પાપહારી એવા તે તીર્થનું વિસ્તારે વર્ણન કરો.

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । मथुरा द्वारकाऽयोध्या कलिकाले पुरीत्रयम् । धर्मार्थकामदं भूप मोक्षदं हरिवल्लभम्

માર્કંડેયે કહ્યું—કલિયુગમાં મથુરા, દ્વારકા અને અયોધ્યા—આ ત્રણ મહાન પુરીઓ છે. હે રાજન! એ ધર્મ-અર્થ-કામ આપે છે અને હરિપ્રિય હોવાથી મોક્ષ પણ આપે છે.

Verse 3

मधुरायां तु कालिंदी गोमती कृष्णसन्निधौ । अयोध्यायां तु सरयूर्मुक्तिदा सेविता सदा

મથુરામાં કાલિન્દી (યમુના) છે અને દ્વારકામાં કૃષ્ણસન્નિધિમાં ગોમતી છે. અયોધ્યામાં સરયૂ સદા સેવિત છે; તે મુક્તિદાયિની છે.

Verse 4

द्रारवत्यामयोध्यायां कृष्णं रामं शुभप्रदम् । मथुरायां हरिं विष्णुं स्मृत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

દ્વારવતી (દ્વારકા) અને અયોધ્યામાં શુભપ્રદ કૃષ્ણ-રામનું સ્મરણ કરીને, તથા મથુરામાં હરિ-વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવાથી મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે.

Verse 5

धन्या सा मथुरा लोके यत्र जातो हरिः स्वयम् । द्वारका सफला लोके क्रीडितं यत्र विष्णुना

આ લોકમાં મથુરા ધન્ય છે, જ્યાં સ્વયં હરિનો જન્મ થયો. આ લોકમાં દ્વારકા સફળ છે, જ્યાં વિષ્ણુએ દિવ્ય ક્રીડા (લીલા) કરી.

Verse 6

धन्यानामपि सा पूज्या अयोध्या सर्वकामदा । या स्वयं रामदेवेन पालिता धर्मबुद्धिना

ધન્યોમાં પણ અયોધ્યા પૂજ્ય છે; તે સર્વકામદા છે. કારણ કે ધર્મબુદ્ધિવાળા શ્રી રામદેવે સ્વયં તેનું પાલન અને રક્ષણ કર્યું.

Verse 7

यद्ददाति फलं काशी सेविता कल्पसंख्यया । कला ददाति मथुरा वासरेणापि तत्फलम्

કાશીની કલ્પસંખ્યક સેવા કરવાથી જે ફળ મળે, તે જ ફળ મથુરા કલામાત્રમાં આપે છે; એક જ દિવસે પણ એ જ પુણ્યફળ પ્રદાન કરે છે।

Verse 8

मन्वंतरसहस्रे तु प्रयागे यत्फलं भवेत् । निमिषार्द्धेन वसतां द्वारकायां तु तत्फलम्

પ્રયાગમાં સહસ્ર મન્વંતરો વિતાવવાથી જે ફળ થાય, તે જ ફળ દ્વારકામાં વસનારને અર્ધ નિમેષમાં જ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 9

प्रभासे च कुरुक्षेत्रे यत्फलं वत्सरैः शतैः । वसतां निमिषार्द्धेन ह्ययोध्यायां च तद्भवेत्

પ્રભાસ અને કુરુક્ષેત્રમાં સો વર્ષમાં જે પુણ્યફળ મળે, તે જ ફળ અયોધ્યામાં અર્ધ નિમેષ નિવાસથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 10

अयोध्याधिपतिं रामं मथुरायां तु केशवम् । द्वारकावासिनं कृष्णं कीर्तनं चापि दुर्ल्लभम्

અયોધ્યાના અધિપતિ રામ, મથુરામાં કેશવ, અને દ્વારકાવાસી કૃષ્ણ—તેમનું કીર્તન કરવું પણ દુર્લભ છે।

Verse 11

मथुराकीर्तनेनापि श्रवणाद्द्वारकापुरः । अयोध्यादर्शनेनापि त्रिशुद्धं च पदं व्रजेत्

મથુરાનું કીર્તન કરવાથી, દ્વારકાપુરનું માહાત્મ્ય સાંભળવાથી, અને અયોધ્યાના દર્શનથી—ત્રિશુદ્ધ પદ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 12

कृष्णं स्वयंभुवं देवं द्वारका त्रिदिवोपमा । श्रुता चाप्यथवा दृष्टा कुरुते जन्मसंक्षयम्

ત્રિદિવ સમાન દ્વારકામાં સ્વયંભૂ દેવ શ્રીકૃષ્ણ વિરાજે છે. તેનું માત્ર શ્રવણ કે દર્શન પણ પુનર્જન્મની પરંપરાનો ક્ષય કરે છે.

Verse 13

श्रुताभिलिखिता दृष्टा ह्ययोध्या मथुरापुरी । पापं हरति कल्पोत्थं द्वारका च तृतीयका

અયોધ્યા અને મથુરાપુરી—શ્રવણ, લેખન કે દર્શનથી—કల్పજન્ય પાપ હરી લે છે; અને તેમની સમાન તૃતીય પુણ્યપુરી દ્વારકા છે.

Verse 14

कृष्णं विष्णुं हरिं देवं विश्रांतं च कलौ स्मृतम् । द्वादश्यां जागरे रात्रावश्वमेधायुतं फलम्

કલિયુગમાં અહીં ‘વિશ્રાંત’ ગણાતા ભગવાન કૃષ્ણ—વિષ્ણુ, હરિ, પ્રભુ—નું સ્મરણ કરીને દ્વાદશીની રાત્રિ જાગરણ કરવાથી દસ હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

Verse 15

बालक्रीडनकं स्थानं ये स्मरंति दिनेदिने । स्वर्णशैलपदं नृणां जायते राजसत्तम

હે રાજશ્રેષ્ઠ! જે લોકો રોજે રોજ ભગવાને બાળલીલા કરેલ સ્થાનનું સ્મરણ કરે છે, તેમને ‘સ્વર્ણશૈલ’ પદ/ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે.

Verse 16

धन्यास्ते मानवा लोके कलिकाले नरोत्तम । प्लवनं सिंधुतोयेन गोमत्यां यैर्नरैः कृतम्

હે નરોત્તમ! કલિયુગમાં આ લોકમાં તેઓ માનવો ધન્ય છે, જેમણે સિંધુજળ (સમુદ્રજળ) સાથે ગોમતીમાં પ્લવન/સ્નાન-ક્રીડા કરી છે.

Verse 17

पश्चिमाशां नरः स्नात्वा कृत्वा वै करसंपुटम् । द्वारकां ये स्मरिष्यंति तेषां कोटिगुणं फलम्

પશ્ચિમ દિશામાં સ્નાન કરીને અને કર-સંપુટ (અંજલિ) બાંધી જે દ્વારકાનું સ્મરણ કરે છે, તેમને કરોડગણું પુણ્યફળ મળે છે।

Verse 18

मनसा चिन्तयेद्यो वै कलौ द्वारवतीं पुरीम् । कपिलाऽयुतपुण्यं च लभते हेलया नरः

કલિયુગમાં જે મનથી દ્વારવતી પુરી (દ્વારકા)નું ચિંતન કરે છે, તે મનુષ્ય પ્રયત્ન વિના—જાણે સહજ રીતે—દસ હજાર કપિલા ગાયો દાન જેટલું પુણ્ય મેળવે છે।

Verse 19

गंगासागरजं पुण्यं गंगाद्वारभवं तथा । कलौ द्वारवतीं गत्वा प्राप्नोति मनुजाधिप

હે મનુજાધિપ! કલિયુગમાં દ્વારવતી (દ્વારકા) જઈને મનુષ્ય ગંગાસાગરનું તથા ગંગાદ્વાર (હરિદ્વાર)નું પણ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 20

सप्तकल्पस्मरो भूप मार्कण्डेयः स्मराम्यहम् । समाना वाऽधिका वापि द्वारवत्या न कापि पूः

હે ભૂપ! હું સાત કલ્પો સ્મરનાર માર્કંડેય છું; હું કહું છું—દ્વારવતી સમાન કે તેથી અધિક કોઈ પણ પુરી ક્યાંય નથી।

Verse 21

दुर्वाससा समो धन्यो नास्ति नाप्यधिको नृप । भाषाबंधं येन कृत्वा द्वारकायां धृतो हरिः

હે નૃપ! દુર્વાસા સમો ધન્ય કોઈ નથી, ન તો તેથી અધિક; કારણ કે તેણે વચનબંધ (પ્રતિજ્ઞા) સ્થાપી હરિને દ્વારકામાં બંધાઈ રાખ્યો।

Verse 22

मा काशीं मा कुरुक्षेत्रं प्रभासं मा च पुष्करम् । द्वारकां गच्छ राजर्षे पश्य कृष्णमुखं शुभम्

કાશી નહીં, કુરુક્ષેત્ર નહીં, પ્રભાસ નહીં, પુષ્કર પણ નહીં—હે રાજર્ષિ! દ્વારકાએ જા અને શ્રીકૃષ્ણનું શુભ મુખ દર્શન કર।

Verse 23

अश्वमेधसहस्रं तु राजसूयशतं कलौ । पदेपदे च लभते द्वारकां याति यो नरः

કલિયુગમાં જે મનુષ્ય દ્વારકાએ જાય છે, તે દરેક પગલે સહસ્ર અશ્વમેધ અને શત રાજસૂય યજ્ઞનું પુણ્ય પામે છે।

Verse 24

सफलं जीवितं तेषां कलौ नृपवरोत्तम ये । षां न स्खलितं चित्तं द्वारकां प्रति गच्छताम्

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! કલિયુગમાં જેમનું ચિત્ત દ્વારકાની તરફ જતા ડગમગતું નથી, તેમનું જીવન જ ખરેખર સફળ છે।

Verse 25

माता च पुत्रिणी तेन पिता चैव पितामहाः । पिंडदानं कृतं येन गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

જે ગોમતી તટે શ્રીકૃષ્ણના સન્નિધানে પિંડદાન કરે છે, તેના દ્વારા માતા પુત્રવતી ધન્ય બને છે અને પિતા તથા પિતામહાદિ પૂર્વજો પણ તૃપ્ત થાય છે।

Verse 26

गोपीचन्दनमुद्रां तु कृत्वा भ्रमति भूतले । सोऽपि देशो भवेत्पूतः कि पुनर्यत्र संस्थितम्

ગોપીચંદનમુદ્રા ધારણ કરીને ભૂતલે ભ્રમણ કરનાર જ્યાં જાય તે દેશ પણ પવિત્ર બને છે; તો પછી જ્યાં તે ભક્તિપૂર્વક સ્થિર રહી ધારણ કરે ત્યાં તો કેટલું વધુ!

Verse 27

द्वारकायां समुद्भूतां तुलसीं कृष्णसेविताम् । नित्यं बिभर्ति शिरसा स भवेत्त्रिदशाधिपः

દ્વારકામાં ઉત્પન્ન અને શ્રીકૃષ્ણસેવિત તુલસીને જે નિત્ય મસ્તક પર ધારણ કરે છે, તે દેવોમાં અધિપતિ બને છે.

Verse 28

दैत्यारेर्भगवत्तिथिश्च विजया नीरं च गगोद्भवं नित्यंकाशिपुरी तथैव तुलसी धात्रीफलं वल्लभम्

દૈત્યારિ ભગવાનની પવિત્ર તિથિ, વિજયાપર્વ અને સ્વર્ગોદ્ભવ ગંગાજળ પ્રિય છે; નિત્ય પાવન કાશીપુરિ, તેમજ તુલસી અને ધાત્રીફળ (આમળું) પણ પ્રભુને અતિ પ્રિય છે.

Verse 29

शास्त्रं भागवतं तथा च दयितं रामायणं द्वारका पुण्यं मालतिसम्भवं सुदयितं गीतं कृतं जागरम्

ભાગવત શાસ્ત્ર પ્રિય છે અને રામાયણ પણ પ્રિય છે; દ્વારકા પુણ્યધામ છે. ભક્તિગીત અને જાગરણ અતિ પ્રિય છે, તેમજ માલતીથી ઉત્પન્ન સુગંધિત અર્પણ પણ પરમ પ્રિય છે.

Verse 30

गृहे यस्य सदा तिष्ठेद्गोपीचन्दनमृत्तिका । द्वारका तिष्ठते तत्र कृष्णेन सहिता कलौ

જેનાં ઘરમાં ગોપીચંદન મૃત્તિકા સદા રહે છે, કલિયુગમાં એ જ સ્થાને શ્રીકૃષ્ણસહિત દ્વારકા નિવાસ કરે છે.

Verse 31

कृतघ्नो वाऽथ गोघ्नोऽपि हैतुकः कृत्स्नपापकृत् । गोपीचन्दनसंपर्कात्पूतो भवति तत्क्षणात्

કૃતઘ્ન હોય કે ગોઘ્ન પણ હોય, અથવા સર્વ પાપ કરનાર હોય—ગોપીચંદનના સ્પર્શથી તે તત્ક્ષણે પવિત્ર બને છે.

Verse 32

गोपीचन्दनखंडं तु यो ददातीह वैष्णवे । कुलमेकोत्तरं तेन शतं तारितमेव वा

જે અહીં વૈષ્ણવને ગોપીચંદનનો એક ખંડ દાન આપે છે, તે પુણ્યથી તેના કુળના એકસો એક જન નિશ્ચયે તરિ જાય છે।

Verse 33

द्वारकासम्भवा भूप तुलसी यस्य मंदिरे । तस्य वैवस्वतो नित्यं बिभेति सह किंकरैः

હે રાજન, જેના મંદિરમાં દ્વારકાસંભવા તુલસી વિરાજે છે, તેને વૈવસ્વત યમ પોતાના કિંકરો સહિત સદા ભય પામે છે।

Verse 34

द्वारकासंभवा मृत्स्ना तुलसीकृष्णकीर्तनम् । क्रतुकोटिशतं पुण्यं कथितं व्याससूनुना

દ્વારકાસંભવા પવિત્ર મૃત્તિકા, તુલસી અને કૃષ્ણકીર્તન—આ બધું વ્યાસપુત્રે સૈંકડો કરોડ યજ્ઞોના પુણ્ય સમાન કહ્યું છે।

Verse 35

आलोड्य सर्वशास्त्राणि पुराणानि पुनःपुनः । मया दृष्टा महीपाल न द्वारकासमा पुरी

હે મહીપાલ, મેં સર્વ શાસ્ત્રો અને પુરાણોને વારંવાર મથન કરીને જોયાં છે—દ્વારકાસમાન કોઈ પુરી નથી।

Verse 36

द्वारकागमनं येन कृतं कृष्णस्य कीर्तनम् । स्नातं तीर्थसहस्रैस्तु तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः

જેણે દ્વારકાગમન કરીને કૃષ્ણકીર્તન કર્યું, તેણે જાણે હજારો તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું અને જાણે કરોડો યજ્ઞો કર્યા હોય તેમ ફળ પામે છે।

Verse 37

इद्रियाणां तु दमनं किं करिष्यति देहिनाम् । सांख्यमध्ययनं चापि द्वारकां गच्छते न चेत्

જો મનુષ્ય દ્વારકા ન જાય, તો ઇન્દ્રિયોનું દમન અને સાંખ્યશાસ્ત્રનું અધ્યયન તેને શું ફળ આપશે?

Verse 38

पशवस्ते न सन्देहो गर्दभेन समा जनाः । दृष्टं कृष्णमुखं यैर्न गत्वा द्वारवतीं पुरीम्

તેમાં કોઈ શંકા નથી કે તે લોકો પશુઓ અને ગધેડા સમાન છે, જેમણે દ્વારકા નગરી જઈને શ્રીકૃષ્ણનું મુખ જોયું નથી.

Verse 39

कृतकृत्यास्तु ते धन्या द्वादश्यां जागरे हरेः । कृत्वा जागरणं भक्त्या नृत्यमाना मुहुर्मुहुः

તે લોકો ધન્ય અને કૃતાર્થ છે, જેઓ દ્વાદશીના દિવસે શ્રીહરિ માટે જાગરણ કરે છે અને ભક્તિભાવથી વારંવાર નૃત્ય કરે છે.

Verse 40

कृष्णालयं तु यो गत्वा गोमत्यां पिंडपातनम् । करोति शक्त्या दानं च मुक्तास्तस्य पितामहाः

જે મનુષ્ય કૃષ્ણાલય (દ્વારકા) જઈને ગોમતી નદીમાં પિંડદાન કરે છે અને યથાશક્તિ દાન આપે છે, તેના પિતૃઓ મુક્તિ પામે છે.

Verse 41

प्रेतत्वं च पिशा चत्वं न भवेत्तस्य देहिनः । जन्मजन्मनि राजेंद्र यो गतो द्वारकां पुरीम्

હે રાજેન્દ્ર! જે મનુષ્ય દ્વારકા નગરી ગયો છે, તેને જન્મોજન્મ સુધી ક્યારેય પ્રેતપણું કે પિશાચપણું પ્રાપ્ત થતું નથી.

Verse 42

अनशनेन यत्पुण्यं प्रयागे त्यजतस्तनुम् । द्वादश्यां निमिषार्द्धेन तत्फलं कृष्णसन्निधौ

પ્રયાગમાં દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને દેહત્યાગથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ ફળ શ્રીકૃષ્ણના સાન્નિધ્યમાં અર્ધ નિમેષમાં પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 43

सूर्यग्रहे गवां कोटिं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं कलिकाले तु द्वारवत्यां दिनेदिने

સૂર્યગ્રહણ સમયે એક કરોડ ગાયોનું દાન કરવાથી જે ફળ મળે, તે જ ફળ કલિયુગમાં દ્વારવતી (દ્વારકા)માં રોજેરોજ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 44

कोटिभारं सुवर्णस्य ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णदर्शने

ચંદ્ર કે સૂર્યગ્રહણ સમયે કોટિ-ભાર સોનું દાન કરવાથી જે પુણ્યફળ મળે છે, તે જ ફળ દ્વારકામાં શ્રીકૃષ્ણના દર્શનમાત્રથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 45

दोलासंस्थं च ये कृष्णं पश्यंति मधुमाधवे । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च मातामहपितामहाः

દોલા પર આસનસ્થ મધુસૂદન-માધવ શ્રીકૃષ્ણના દર્શન કરનારના પુત્રો, પૌત્રો તેમજ માતામહ-પિતામહ પણ તે પુણ્યથી ઉદ્ધરિત થાય છે।

Verse 46

श्वशुराद्याः सभृत्याश्च पशवश्च नरोत्तम । क्रीडंति विष्णुना सार्द्धं यावदाभूतसंप्लवम्

હે નરોત્તમ! શ્વશુર વગેરે સંબંધીઓ, સેવકો અને પશુઓ પણ વિષ્ણુ સાથે ક્રીડા કરતાં, ભૂતસંપ્લવ (પ્રલય) સુધી તેમના સાન્નિધ્યમાં રહે છે।

Verse 47

या काचिद्द्वादशी भूप जायते कृष्णसन्निधौ । पश्यामि नांतरं किञ्चित्कलिकाले विशेषतः

હે રાજન! શ્રીકૃષ્ણના સાન્નિધ્યમાં જે કોઈ દ્વાદશી આવે, તેના સમાન બીજું કોઈ વ્રત મને દેખાતું નથી—વિશેષ કરીને કલિયુગમાં।

Verse 48

कृष्णस्य सन्निधौ नित्यं वासरा द्वादशीसमाः । युगादिभिः समाः सर्वे नित्यं कृष्णस्य सन्निधौ

કૃષ્ણના નિત્ય સાન્નિધ્યમાં દરેક દિવસ દ્વાદશી સમાન છે; અને યુગોના આરંભ વગેરે સર્વ પવિત્ર કાળ પણ ત્યાં જ, કૃષ્ણની નજીક, સદૈવ હાજર રહે છે।

Verse 49

कलौ द्वारवती सेव्या ज्ञात्वा पुण्यं विशेषतः । षटपुर्यश्चैव सुलभा दुर्ल्लभा द्वारका कलौ

કલિયુગમાં તેનું વિશેષ પુણ્ય જાણીને દ્વારવતી (દ્વારકા)ની સેવા-ભક્તિ કરવી જોઈએ. ષટ્પુરીઓ સુલભ છે, પરંતુ કલિયુગમાં દ્વારકા દુર્લભ છે।

Verse 50

स्मरणात्कीर्तनाद्यस्माद्भुक्तिमुक्ती सदा नृणाम् । दुर्वाससा तु ऋषिणा रक्षिता तिष्ठते पुरी

તેનું સ્મરણ અને કીર્તન કરવાથી મનુષ્યોને સદા ભુક્તિ અને મુક્તિ—બંને મળે છે; તેથી દુર્વાસા ઋષિ દ્વારા રક્ષિત આ પુરી સ્થિર રહે છે।

Verse 51

कलौ न शक्यते गंतुं विना कृष्णप्रसादतः । कृष्णस्य दर्शनं कर्तुं यान्ति रुद्रादयः सुराः

કલિયુગમાં કૃષ્ણની કૃપા વિના ત્યાં જવું શક્ય નથી. કૃષ્ણદર્શન માટે રુદ્ર વગેરે દેવતાઓ પણ ત્યાં આવે છે।

Verse 52

त्रिकालं जगतीनाथ रुक्मिणीदर्शनाय च । सफला भारती तस्य कृष्णकृष्णेति या वदेत्

હે જગન્નાથ! ત્રિકાળે તથા રુક્મિણી-દર્શનાર્થે જે ‘કૃષ્ણ, કૃષ્ણ’ કહે છે, તેની વાણી નિશ્ચયે ફળવતી થાય છે.

Verse 53

द्वारका यायिनं दृष्ट्वा गायंति दिविसंस्थिताः । नरकात्पितरो मुक्ताः प्रचलंति हसंति च

દ્વારકાગામી યાત્રિકને જોઈ સ્વર્ગસ્થો આનંદથી ગાય છે; અને નરકમાંથી મુક્ત પિતૃઓ નાચે છે તથા હસે છે.

Verse 54

गोप्यं यत्पातकं पुंसां गोमती तद्व्यपोहति । स्मरणात्कीर्त्तनाद्वापि किं पुनः प्लवने कृते

મનુષ્યોનું જે કોઈ ગુપ્ત પાપ હોય તે ગોમતી દૂર કરે છે. સ્મરણ કે કીર્તનથી જ ફળ મળે તો સ્નાન-મગ્ન થવાથી કેટલું વધુ!

Verse 55

रुक्मिणीसहितं देवं शंखोद्धारे च शंखिनम् । पिंडारके चतुर्बाहुं दृष्ट्वाऽन्यैः किं करिष्यति

રુક્મિણીসহ દેવનું, શંખોદ્ધારમાં શંખધારીનું અને પિંડારકમાં ચતુર્ભુજનું દર્શન કર્યા પછી અન્ય સાધન કે તીર્થથી શું કામ?

Verse 56

रुक्मिणी देवकीपुत्रश्चक्रतीर्थं च गोमती । गोपीनां चंदनं लोके तुलसी दुर्लभा कलौ

રુક્મિણી, દેવકીપુત્ર (કૃષ્ણ), ચક્રતીર્થ અને ગોમતી—આ બધું પ્રસિદ્ધ છે. કલિયુગમાં જગતમાં ગોપીઓનું ચંદન અને તુલસી દુર્લભ છે.

Verse 57

दुर्लभास्ते सुता ज्ञेया धरणीपापनाशकाः । गयां गत्वा तु ये पिंडं द्वारकां कृष्णदर्शनम् । करिष्यंति कलौ प्राप्ते वंजुलीसमुपोषणम्

એવા પુત્રો ખરેખર દુર્લભ છે—તેમને ધરતીના પાપોનો નાશ કરનાર જાણો—પ્રાપ્ત કલિયુગમાં ગયા જઈ પિંડદાન કરશે, પછી દ્વારકા જઈ શ્રીકૃષ્ણનું દર્શન કરશે અને વંજુલી વ્રતનું ઉપવાસ-પાલન કરશે।

Verse 58

समं पुण्यफलं तेषां वंजुली द्वारका समा । येन न्यूना नाधिकाऽपि कथितं विष्णुना स्वयम्

તેમનું પુણ્યફળ સમાન છે; વંજુલી દ્વારકાની સમકક્ષ છે। ન ઓછું, ન વધારે—એવું સ્વયં વિષ્ણુએ કહ્યું છે।

Verse 59

वंजुली चाधिकां राजञ्छृणु वक्ष्यामि कारणम् । द्वादश्यामुपवासेन द्वादश्यां पारणेन तु । प्राप्यते हेलया चैव तद्विष्णोः परमं पदम्

વંજુલી તો વધુ શ્રેષ્ઠ છે, હે રાજન—કારણ સાંભળો, હું કહું છું। દ્વાદશીએ ઉપવાસ અને દ્વાદશીએ જ પારણું કરવાથી, થોડા પ્રયત્ને પણ કરેલું હોય તો, વિષ્ણુનું પરમ પદ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 60

गृहेषु वसतां तीर्थं गृहेषु वसतां तपः । गृहेषु वसतां मोक्षो वंजुलीसमुपोषणात्

ઘરમાં વસતા લોકો માટે વંજુલી-પાલન જ તીર્થ છે; એ જ તપ છે; અને એ જ મોક્ષ છે—વંજુલી સંબંધિત ઉપવાસ-આચરણથી।

Verse 61

वंजुली द्वारका गंगा गया गोविंदकीर्त्तनम् । गोमती गोकुलं गीता दुर्ल्लभं गोपिचन्दनम्

વંજુલી, દ્વારકા, ગંગા, ગયા, ગોવિંદ-કીર્તન, ગોમતી, ગોકુલ, ગીતા અને દુર્લભ ગોપીચંદન—આ બધું પરમ પુણ્યપ્રદ કહેવાયું છે।

Verse 62

एतच्छृणोति यो भक्त्या कृत्वा मनसि केशवम् । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

જે ભક્તિપૂર્વક આ સાંભળે અને હૃદયમાં કેશવને ધારણ કરે, તે મનુષ્ય સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 63

श्रोष्यंति जागरे ये वै माहात्म्यं केशवस्य च । सर्वपापविनिर्मुक्ताः पदं यास्यंति वैष्णवम्

જે લોકો જાગરણમાં કેશવનું માહાત્મ્ય સાંભળે છે, તેઓ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વૈષ્ણવ પદ (ધામ) પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 64

पठिष्यंति नरा नित्यं ये वै श्रोप्यंति भक्तितः । तुलापुरुषदानस्य फलं ते प्राप्नुवंति हि

જે નિત્ય પાઠ કરે છે અને જે ભક્તિપૂર્વક શ્રવણ કરે છે—તેઓ નિશ્ચયે તુલાપુરુષદાનનું ફળ મેળવે છે।

Verse 65

कृष्णजागरणे दानं यच्चाल्पमपि दीयते । सर्वं कोटिगुणं ज्ञेयमित्याहुः कवयो नृप

હે નૃપ! કૃષ્ણ-જાગરણમાં આપેલું દાન અલ્પ હોય તોય, તે સર્વ કોટિગુણ ફળદાયક બને છે—એવું કવિ-ઋષિઓ કહે છે।

Verse 66

मानकूटं तुलाकूटं कन्याहयगवां क्रयात् । तत्सर्वं विलयं याति द्वादश्यां जागरे कृते

માપમાં છેતરપિંડી, તોલમાં છેતરપિંડી, તથા કન્યા, ઘોડા અને ગાયોનું ક્રય-વિક્રયથી થયેલો દોષ—દ્વાદશીના જાગરણથી તે સર્વ વિલીન થઈ જાય છે।