Adhyaya 15

Verse 1

प्रह्लाद उवाच श्रुत्वा तमागतं देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । सनकाद्या नमस्कर्त्तुं जग्मुः सर्वे पितामहम्

પ્રહ્લાદે કહ્યું—પોતાના પિતા દેવ બ્રહ્મા આવ્યા છે એમ સાંભળી સનકાદિ સર્વે પિતામહને નમસ્કાર કરવા ગયા।

Verse 2

तं दृष्ट्वा लोककर्त्तारं दण्डवत्प्रणताः क्षितौ । ततो दृष्ट्वा स तनयान्संगृह्य परिषस्वजे

લોકોના કર્તાને જોઈ તેઓ દંડવત્ થઈ ધરતી પર પ્રણામ કર્યા. પછી તેણે પોતાના પુત્રોને જોઈ નજીક ખેંચી પ્રેમથી આલિંગન કર્યું.

Verse 3

पृष्टश्चानामयं तैस्तु पृष्ट्वा तान्समुवाच ह । आराधितो यैर्भगवान्धन्या यूयं वयं तथा

તેઓએ તેમનું કુશળ પૂછ્યું; તેમણે પણ તેમને પૂછ્યા પછી કહ્યું—“જેનાથી ભગવાનની આરાધના થઈ છે, તમે ધન્ય છો અને અમે પણ તેમ જ ધન્ય છીએ.”

Verse 4

संसिद्धिं परमां याता भगवद्दर्शनेन हि । न ज्ञातं पुत्रकाः सम्यगज्ञानाद्बालबुद्धिभिः

“ભગવાનના દર્શનથી જ તમે પરમ સિદ્ધિને પ્રાપ્ત થયા છો. પરંતુ હે પુત્રો, અજ્ઞાન અને બાળબુદ્ધિના કારણે આ વાત યોગ્ય રીતે સમજાઈ નથી.”

Verse 5

येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः । अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः

જેણે મહાદેવની પૂજા કરી છે, તેના પર કેશવ પ્રસન્ન થાય છે. નীলકંઠની અર્ચના વિના હરિ અર્પિત પૂજન સ્વીકારતા નથી. તેથી સર્વ પ્રયત્નથી નীলલોહિત (શિવ)ની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 6

येन संपूर्णतां याति कृष्णपूजा कृता सदा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या ब्रह्मपुत्रा ययुस्तदा

“જેનાથી સદા કરવામાં આવતી કૃષ્ણપૂજા પૂર્ણતા પામે છે.” તેના વચન સાંભળી બ્રહ્માના પુત્રો ત્યારે પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 7

देवागाराग्रतो गत्वा योगसिद्धा महर्षयः । लिंगं संस्थापयामासुः शिवभक्तिपुरस्कृता

દેવાલયના અગ્રભાગે જઈ યોગસિદ્ધ મહર્ષિઓએ શિવભક્તિને અગ્રસ્થાને રાખી શિવલિંગની સ્થાપના કરી.

Verse 8

संस्थाप्य शिवलिंगं ते स्नानार्थं मुनिसत्तमाः । कूपं चक्रुस्ततः सर्व ऋषयः संशितव्रताः

શિવલિંગ સ્થાપ્યા પછી તે મુનિશ્રેષ્ઠો સ્નાનાર્થે પ્રવૃત્ત થયા; ત્યારબાદ દૃઢવ્રતી સર્વ ઋષિઓએ એક કૂવો ખોદ્યો.

Verse 9

दृष्ट्वा तममृतप्रख्यं जलपूर्णं सुनिर्मलम् । संहृष्टा ऋषयः सर्वे साधुसाध्विति चाब्रुवन्

તે કૂપને અમૃતસમાન, જળથી પરિપૂર્ણ અને અત્યંત નિર્મળ જોઈ સર્વ ઋષિઓ હર્ષિત થયા અને બોલ્યા—“સાધુ! સાધુ!”

Verse 10

स्थापितं शिवलिंगं च दृष्ट्वा लोकपितामहः । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रीतः पुत्रांस्तदा द्विजाः

સ્થાપિત શિવલિંગને જોઈ લોકપિતામહ બ્રહ્મા હૃદયથી પ્રસન્ન થયા અને તે દ્વિજપુત્ર ઋષિઓને વચન કહ્યાં.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भवद्भिर्योगसंसिद्धैर्यस्मात्संस्थापितः शिवः । तस्मात्सिद्धेश्वर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

બ્રહ્મા બોલ્યા—“યોગસંસિદ્ધ એવા તમે શિવને સ્થાપિત કર્યો છે; તેથી તેઓ લોકમાં ‘સિદ્ધેશ્વર’ નામે ખ્યાતિ પામશે.”

Verse 12

समीपे शितिकण्ठस्य कूपोयमृषिभिः कृतः । ऋषितीर्थमिति ख्यातं तस्माल्लोके भविष्यति

શિતિકંઠ (શિવ)ની નજીક આ કૂવો ઋષિઓએ બનાવ્યો છે; તેથી તે લોકમાં ‘ઋષિતીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 13

विना श्राद्धेन विप्रेन्द्रा दानेन पितृतर्पणात् । भक्तितः स्नानमात्रेण पितृभिः सह मुच्यते

હે વિપ્રેન્દ્રો! શ્રાદ્ધ વિના, દાન વિના અને પિતૃતર્પણ વિના પણ—માત્ર ભક્તિથી, ફક્ત સ્નાનમાત્રથી મનુષ્ય પોતાના પિતૃઓ સાથે મુક્ત થાય છે.

Verse 14

असत्यवादिनो ये च परनिन्दा परायणाः । स्नानमात्रेण शुध्यन्ति ऋषितीर्थे न संशयः

જે અસત્ય બોલે છે અને જે પરનિંદામાં પરાયણ છે, તેઓ પણ ઋષિતીર્થમાં માત્ર સ્નાનમાત્રથી શુદ્ધ થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 15

स्नानं प्रशस्तं विषुवे मन्वादिषु तथैव च । तथा कृतयुगाद्यायां माघस्य द्विजसत्तमाः

હે દ્વિજસત્તમો! વિષુવકાળે, મન્વાદિ પવિત્ર દિવસોમાં, કૃતયુગના આરંભે તથા માઘ માસમાં સ્નાન વિશેષ પ્રશંસનીય છે.

Verse 16

शिवरात्रौ वसेद्यस्तु लिंगे सिद्धेशसंज्ञिते । स्नात्वा ऋषिकृते तीर्थे किं तस्यान्येन वै द्विजाः । गत्वा तत्र महाभागा गृहीत्वा फलमुत्तमम्

હે બ્રાહ્મણો! જે શિવરાત્રિએ સિદ્ધેશ નામના લિંગ પાસે રાત્રિવાસ/જાગરણ કરે અને ઋષિઓએ રચેલા તીર્થમાં સ્નાન કરે—તેને બીજા કોઈ પવિત્ર કર્મની શું જરૂર? ત્યાં જઈ, હે મહાભાગ્યો, તે ઉત્તમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 17

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान् । गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देवा योगसिद्धा महर्षयः

વિધિપૂર્વક અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને અને હાથોમાં કુશ ધારણ કરીને પ્રાર્થના કરવી— “યોગસિદ્ધ મહર્ષિઓ તથા દેવગણ મારા આ અર્ઘ્યને સ્વીકારો।”

Verse 18

ऋषितीर्थे च पापघ्ने सिद्धेश्वरसमन्विते । दत्त्वार्घ्यं मृदमालभ्य स्नानं कुर्यात्समाहितः

પાપનાશક અને સિદ્ધેશ્વર-સમન્વિત ઋષિતીર્થે પ્રથમ અર્ઘ્ય અર્પણ કરી, પછી પવિત્ર મૃદાનો લેપ કરીને, સમાહિત ચિત્તે સ્નાન કરવું।

Verse 19

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयाऽन्वितः

પછી યથાક્રમે પિતૃઓને, દેવોને અને મનુષ્યોને તર્પણ આપવું; ત્યારબાદ શ્રદ્ધાસહ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવું।

Verse 20

तथा च दक्षिणां दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । विशेषतः प्रदेयानि फलानि रसवंति च

એ જ રીતે ધનમાં કંજૂસાઈ છોડીને દક્ષિણા આપવી; ખાસ કરીને રસાળ અને ઉત્તમ ફળો દાનરૂપે અર્પણ કરવા।

Verse 21

दद्याच्छयामाकनीवारान्विद्रुमं चाजिनानि च । सप्तधान्यानि शालींश्च सक्तूंश्च गुडसंयुतान्

શ્યામાક અને નીવાર ધાન્ય, વિદ્રુમ (પ્રવાળ) તથા અજિન (ચર્મ) દાન કરવું; તેમજ સાત પ્રકારના ધાન્ય, શાલી ચોખા અને ગોળમિશ્રિત સત્તુ પણ અર્પણ કરવું।

Verse 22

गंधमाल्यानि तांबूलं वस्त्राणि च तथा पयः । एवं कृत्वा समग्रं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

સુગંધ, માળા, તાંબૂલ, વસ્ત્રો તથા દૂધ પણ અર્પણ કરવું. આ રીતે સર્વ પૂર્ણ કરીને મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે.

Verse 23

पूजयित्वा महादेवं सिद्धेश्वरमुमापतिम् । सफलं जन्म मर्त्यस्य जीवितं च सुजीवितम्

મહાદેવ સિદ્ધેશ્વર, ઉમાપતિનું પૂજન કરવાથી મનુષ્યનું જન્મ સફળ બને છે અને જીવન સાચે સુજીવિત થાય છે.

Verse 24

यः स्नात्वा ऋषितीर्थे तु पश्येत्सिद्धेश्वरं शिवम् । पितरस्तस्य तुष्यन्ति तुष्यन्ति च पितामहाः

જે ઋષિતીર્થમાં સ્નાન કરીને સિદ્ધેશ્વર શિવના દર્શન કરે છે, તેના પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને પિતામહો પણ તૃપ્ત થાય છે.

Verse 25

अपुत्रा पुत्रिणः स्युस्ते पुत्रिणश्चापि पौत्रिणः । निर्धना धनवंतश्च सिद्धेश्वररता नराः

સિદ્ધેશ્વરમાં રત પુરુષો માટે—જે અપુત્ર છે તે પુત્રવાન બને છે; જે પુત્રવાન છે તે પૌત્રવાન બને છે; અને જે નિર્ધન છે તે ધનવાન બને છે.

Verse 26

दुष्कृतं याति विलयं सुकृतं च विवर्द्धते । भवेन्मनोरथावाप्तिः प्रणते सिद्धनायके

સિદ્ધનાયકને પ્રણામ કરનાર ભક્તનું દુષ્કૃત્ય નાશ પામે છે, સુકૃત્ય વધે છે અને મનોઇચ્છિત ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે.

Verse 27

ऋषितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा सिद्धेश्वरं हरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ઋષિતીર્થમાં સ્નાન કરીને અને સિદ્ધેશ્વર હરનું દર્શન કરતાં મનુષ્ય સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; તેમાં વિચાર કે શંકાનું કારણ નથી.

Verse 28

शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः । यंयं कामयते कामं तं ददाति न संशयः । चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः

વિશેષ કરીને શિવરાત્રિએ સિદ્ધેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી ભક્ત જે જે ઇચ્છે તે નિઃસંદેહ આપે છે. તે સ્વામી ચિંતામણિ સમાન, અથવા અક્ષય નિધિ સમાન છે.

Verse 29

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वाघहरणं परम् । प्रयाति परमं स्थानं मानवः श्रद्धयान्वितः

સર્વ પાપોનું પરમ હરણ કરનાર આ પુણ્ય અધ્યાયને શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળીને મનુષ્ય પરમ સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે.