Adhyaya 94

Verse 1

सूत उवाच । तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना । मुक्ता परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम्

સૂત બોલ્યા—તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં બીજી એક અતિશય શોભાયમાન ‘લોહયષ્ટિ’ છે. પરશુરામે પોતાનો કુઠાર તોડી, તેમાંથી જ આ લોહયષ્ટિ પ્રતિષ્ઠિત કરી.

Verse 2

तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः । मुच्यते हि स्वकात्पापात्तत्क्षणाद्विजसत्तमाः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! જે મનુષ્ય તે પવિત્ર દર્શન કરે અને ઉપવાસ-ભક્તિમાં પરાયણ રહે, તે તત્ક્ષણે પોતાના પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कुतः परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम् । निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः

ઋષિઓએ કહ્યું—પરશુરામે પોતાનો કુઠાર તોડી કયા હેતુથી તે લોહયષ્ટિ બનાવી? અને કયા કારણથી તેને ત્યાં ત્યજી દીધી?

Verse 4

सूत उवाच । यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् । गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्

સૂત બોલ્યા—જ્યારે રામ (પરશુરામ) એ એક હ્રદ બનાવી પોતાના પિતૃઓને તર્પણ કર્યું, અને દ્વિજેન્દ્રો પ્રત્યેનો ક્રોધ ત્યજી, યજ્ઞમાં વસુંધરાને દાનરૂપે અર્પણ કરી—

Verse 5

ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम् । स्नानार्थं तं समादाय कुठारं भास्करप्रभम्

પછી તેઓ હર્ષિત થઈ પ્રસ્થાન કર્યા; મનમાં સાગરને લક્ષ્ય રાખ્યું. સ્નાનાર્થે સૂર્યપ્રભા સમાન તેજસ્વી તે કુઠાર લઈને આગળ વધ્યા.

Verse 6

तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः । वांछद्भिस्तु हितं तस्य सदा शमपरायणैः

ત્યારે તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરનારા, સદા શમપરાયણ અને તેનું હિત ઇચ્છનારા સર્વ મુનિઓએ તેને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 7

रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना । शस्त्रं पूर्णे प्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव

‘રામ રામ, હે મહાભાગ! તું હાથમાં જે શસ્ત્ર ધારણ કરે છે—પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થઈ હોવા છતાં—તે તને યોગ્ય નથી.’

Verse 9

अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन । न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज

‘જ્યાં સુધી આ તારા હાથમાં છે, ત્યાં સુધી શરીરમાં રહેલો તારો ક્રોધ કોઈ રીતે પણ શમશે નહીં; તેથી આને ત્યજી દે।’

Verse 12

यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः । ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति

(પરશુરામ બોલ્યા:) ‘હે દ્વિજોત્તમો! જો હું આ કુઠાર છોડું, તો બીજો કોઈ તેને પકડી લેશે; ત્યારે તે મારા વધનો પાત્ર બની જશે।’

Verse 13

नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन । अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा

(પરશુરામ બોલ્યા:) ‘આ અપમાન/અપરાધ હું કોઈ રીતે સહન કરી શકતો નથી—ખાસ કરીને જો તે બ્રાહ્મણમુખ્યા વિરુદ્ધ હોય; તો અન્ય લોકોની તો શું વાત!’

Verse 14

तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः । गृहीतेऽपि च युष्माभिस्तस्माद्रक्ष्यः प्रयत्नतः

તથાપિ, હે દ્વિજોત્તમો, આ મુક્ત થાય તોય તમને શાંતિ નહીં મળે. અને તમે તેને ગ્રહણ કરો તોય, તેથી તેને પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષવું જોઈએ.

Verse 15

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं त्वं महाभाग रक्षार्थं संप्रयच्छसि । अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે મહાભાગ, જો તું ખરેખર અમારી રક્ષાર્થે કંઈક અર્પણ કરતો હોય, તો તેને ત્યાં જ તુરંત તોડી એક ઘન પિંડ બનાવી અમને સમર્પણ કર.

Verse 16

येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः । न च गृह्णाति वा कश्चिद्गते कालांतरेऽपि च

જેનાથી અમે બધા પરમ પવિત્ર આશ્રય લઈને સુરક્ષિત રહીએ, અને સમય વીત્યા પછી પણ કોઈ તેને કબજે ન કરી શકે.

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः । चक्रे लोहमयीं यष्टिं तं भंक्त्वा स कुठारकम्

તેમનું વચન સાંભળી શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે પોતાનો કુહાડો તોડી તેમાંથી લોખંડની યષ્ટિ (દંડ) બનાવી.

Verse 18

ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम् । रक्षार्थं भार्गवश्रेष्ठो विनयावनतः स्थितः

પછી ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ પરશુરામ વિનયથી નમ્ર બની ઊભા રહી, રક્ષાર્થે બ્રાહ્મણેન્દ્રોને તે યષ્ટિ આદરપૂર્વક અર્પણ કરી.

Verse 19

ब्राह्मणा ऊचुः । लोहयष्टिमिमां राम त्वत्कुठारसमुद्भवाम् । वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે રામ! તારા કુહાડામાંથી ઉત્પન્ન થયેલી આ લોહયષ્ટિને અમે સંરક્ષીશું અને નિશ્ચયે પૂજા કરીશું।

Verse 20

यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता । लोहयष्टिमयी तद्वत्तव राम भविष्यति

જેમ અહીં સ્કંદની કીર્તિ શક્તિ (ભાલા)રૂપે પ્રતિષ્ઠિત છે, તેમ જ હે રામ! તારી કીર્તિ લોહયષ્ટિરૂપે અહીં પ્રતિષ્ઠિત થશે।

Verse 21

भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति । स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य स प्रतापी भविष्यति

જે રાજા રાજ્યથી ભ્રષ્ટ થયો હોય, તે જો તેની આરાધના કરે, તો તે ટૂંક સમયમાં પોતાનું રાજ્ય મેળવી પ્રતિાપી બનશે।

Verse 22

विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति । स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते

વિદ્યાના હેતુથી જે કોઈ દ્વિજ આને સદા પૂજે, તે પરમ વિદ્યાને પામી સર્વજ્ઞત્વ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 23

अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति । एतां यष्टिं त्वदीयां च पुत्रवान्स भविष्यति

પુત્રહીન પુરુષ હોય કે સ્ત્રી—જે તારી આ યષ્ટિની પૂજા કરશે, તે સંતાનસુખથી યુક્ત થશે।

Verse 24

उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति । आश्विनस्यासिते पक्षे चतुर्दश्यां विशेषतः

જે ઉપવાસપરાયણ બની આ દેવીની પૂજા કરશે—વિશેષ કરીને આશ્વિન માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ—તે વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 25

एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम् । प्रणम्य प्रययौ तूर्णं समुद्रसदनं प्रति

આ સાંભળીને રામે તે જ દ્વિજ બ્રાહ્મણોને પ્રણામ કર્યા અને ત્વરિત સમુદ્રના ધામ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 26

तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम् । तत्र संस्थाय तां चक्रुस्ततः पूजासमाहिताः

તે બ્રાહ્મણોએ પણ તેના માટે ઉત્તમ પ્રાસાદ (મંદિર) બનાવ્યો; ત્યાં તેને પ્રતિષ્ઠિત કરીને એકાગ્ર ભાવે પૂજા કરી।

Verse 27

प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् । सुस्तोकेनाऽपि कालेन दुर्लभास्त्रिदशैरपि

તે પવિત્ર સાન્નિધ્યથી લોકો હૃદયમાં રહેલી ઇચ્છાઓને પ્રાપ્ત કરે છે—અતિ અલ્પ સમયમાં—એવા વરદાન, જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે।

Verse 94

कुठारश्चैव विप्रेंद्रा रुद्रतेजोद्भवेन च । लोहेन निर्मितः पूर्वमक्षयो विश्वकर्मणा

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો! રુદ્રના તેજમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા લોહાથી બનાવેલો એક કુઠાર (પરશુ) પણ પૂર્વે વિશ્વકર્માએ ઘડ્યો હતો; તે સ્વભાવથી અક્ષય છે।