Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । अग्नितीर्थस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । ब्रह्मकुंडसमुत्पत्तिरधुना श्रूयतां द्विजाः

Transliteration

sūta uvāca | agnitīrthasya māhātmyametadvaḥ parikīrtitam | brahmakuṃḍasamutpattiradhunā śrūyatāṃ dvijāḥ

Translation

સૂત બોલ્યા—અગ્નિતીર્થનું આ માહાત્મ્ય તમને વર્ણવ્યું. હવે, હે દ્વિજજનોએ, બ્રહ્મકુંડની ઉત્પત્તિ સાંભળો.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (Nominative sg)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• अग्नितीर्थस्य: of Agni-tīrtha
• अग्नितीर्थस्य: Sambandha (Of)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'Agni's tīrtha'); नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive sg)

• माहात्म्यम्: greatness, glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative sg)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object apposition)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (Nom/Acc sg); अत्र द्वितीया (object apposition to 'माहात्म्यम्')

• वः: to you
• वः: Sampradana (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-बहुवचन (Gen/Dat pl); अत्र चतुर्थी-प्रयोजन (for you)

• परिकीर्तितम्: has been narrated
• परिकीर्तितम्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; कर्मणि (has been fully described)

• ब्रह्मकुण्डसमुत्पत्तिः: the origin of the Brahma-kuṇḍa
• ब्रह्मकुण्डसमुत्पत्तिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) + समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'origin of Brahma-kuṇḍa'); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (Nominative sg)

• अधुना: now
• अधुना: Kala (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (now)

• श्रूयताम्: let it be heard
• श्रूयताम्: Kriya (Injunctive)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (let it be heard)

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana/Karta (Addressed audience)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (Nominative pl)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha; Brahmakuṇḍa (announced)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvipras (twice-born sages/brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Sūta addresses assembled brāhmaṇas, announcing completion of Agnitīrtha’s glory and inviting them to hear the origin of Brahmakuṇḍa; a teaching-assembly near a sacred water setting.

Characters & Entities

• Sūta
• Agnitīrtha
• Brahmakuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-māhātmyas transmit sacred geography by linking places to divine origins and merit-bearing remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agnitīrtha is concluded, and Brahmakuṇḍa is introduced as the next focal sacred site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is given in this verse; it introduces the forthcoming account of Brahmakuṇḍa.