Adhyaya 69

Verse 2

। सूत उवाच । ततो निःक्षत्रिये लोके क्षत्त्रिण्यो वंशकारणात् । क्षेत्रजान्ब्राह्मणेभ्यश्च सुषुवुस्तनया न्वरान् । ते वृद्धिं च समासाद्य क्षेत्रजाः क्षत्रियोपमाः । जगृहुर्मेदिनीं वीर्यात्संनिरस्य द्विजोत्तमान्

સૂત બોલ્યા—પછી જ્યારે જગત ક્ષત્રિયવિહોણું બન્યું, ત્યારે વંશરક્ષણ માટે ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓએ બ્રાહ્મણોથી ‘ક્ષેત્રજ’ રૂપે ઉત્તમ પુત્રોને જન્મ આપ્યો. તેઓ મોટા થઈ, ક્ષેત્રજ હોવા છતાં ક્ષત્રિયસમાન પરાક્રમી બની, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને હાંકી કાઢીને બળથી ધરતી કબજે કરી.

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे परिभूतिपदं गताः । प्रोचुर्भार्गवमभ्येत्य दुःखेन महतान्विताः

ત્યારે તે બધા બ્રાહ્મણો અપમાનિત સ્થિતિમાં પડી, મહાદુઃખથી વ્યાપ્ત થઈ, ભાર્ગવ (રામ) પાસે જઈને બોલ્યા.

Verse 5

रामराम महाबाहो या त्वया वसुधा च नः । वाजिमेधे मखे दत्ता क्षत्रियैः सा हता बलात् । तस्मान्नो देहि तां भूयो हत्वा तान्क्षत्रियाधमान् । कुरु श्रेयोऽभिवृद्धिं तां यद्यस्ति तव पौरुषम्

હે રામ, હે મહાબાહો! અશ્વમેધ યજ્ઞમાં તમે અમને જે ધરતી દાનમાં આપી હતી, તે ક્ષત્રિયોએ બળપૂર્વક છીનવી લીધી. તેથી તે અધમ ક્ષત્રિયોને સંહાર કરીને એ ધરતી અમને ફરી આપો. જો તમારું પરાક્રમ સાચું હોય તો અમારું કલ્યાણ અને તેની પુનઃસ્થાપના કરો.

Verse 6

ततो रामः क्रुधाविष्टो भूयस्तैः शवरैः सह । पुलिन्दैर्मेदकैश्चैव क्षत्रियांताय निर्ययौ

પછી ક્રોધથી આવિષ્ટ રામ તે શબરებთან ફરી નીકળ્યા; પુલિંદો અને મેદકો સાથે લઈને ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 7

तत्रैव क्षत्रियान्हत्वा रक्तमादाय तद्बहु । तां गर्तां पूरयामास चकार पितृतर्पणम्

ત્યાં જ ક્ષત્રિયોને મારીને તેમનું ઘણું લોહી લઈને તેણે તે ખાડો ભર્યો અને પિતૃઓનું તર્પણ કર્યું.

Verse 8

प्रददौ ब्राह्मणेभ्यश्च वाजिमेधे धरां पुनः । तैश्च निर्वासितस्तत्र जगामोदधिसंनिधौ

અશ્વમેધના પ્રસંગે તેણે ધરતી ફરી બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપી; પરંતુ તેઓએ જ તેને ત્યાંથી નિર્વાસિત કર્યો, અને તે સમુદ્રના સાન્નિધ્યે ગયો.

Verse 9

एवं तेन कृता पृथ्वी सर्वक्षत्त्रविवर्जिता । त्रिःसप्तवारं विप्रेंद्रा द्विजेभ्यश्च निवेदिता

આ રીતે તેણે પૃથ્વીને સર્વ ક્ષત્રિયોથી વિહોણી કરી; અને હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, તેને એકવીસ વાર વારંવાર દ્વિજોને અર્પણ કરી.

Verse 10

तर्पिताः पितरश्चैव रुधिरेण महात्मना । प्रतिज्ञा पालिता तस्माद्विकोपश्च बभूव सः

મહાત્માએ પોતાના રક્તથી પિતૃઓને તર્પણ કરીને તૃપ્ત કર્યા; તેથી તેની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થઈ અને પછી તેનો પ્રચંડ ક્રોધ શમ્યો।

Verse 11

एकविंशतिमे प्राप्ते ततश्च पितृतर्पणे । अशरीराऽभवद्वाणी खस्था पितृसमुद्भवा

એકવીસમો દિવસ આવતા, તે પિતૃતર્પણમાં પ્રવૃત્ત હતો ત્યારે, આકાશમાંથી પિતૃસમુદભવ એક અશરીર વાણી પ્રગટ થઈ।

Verse 12

रामराम महाभाग त्यजैतत्कर्म गर्हितम् । वयं ते तुष्टिमापन्नाः स्ववाक्यपरिपाल नात्

“રામ રામ, હે મહાભાગ! આ ગર્હિત કર્મ ત્યજી દે. તું પોતાનું વચન પાળ્યું છે, તેથી અમે તારા પર તૃપ્ત છીએ।”

Verse 13

यत्त्वया विहितं कर्म नैतदन्यः करिष्यति । न कृतं केनचित्पूर्वं पितृवैरसमुद्भवम्

“તું જે કર્મ હાથ ધર્યું છે, તે બીજો કોઈ કરશે નહીં; પિતૃઓ પ્રત્યે વૈરથી ઉપજેલું આવું કર્મ પહેલાં કોઈએ કર્યું નથી।”

Verse 14

तस्मात्तुष्टा वयं वत्स दास्यामश्चित्त वांछितम् । प्रार्थयस्व द्रुतं तस्माद्दुर्लभं त्रिदशैरपि

“અતએવ, વત્સ! અમે પ્રસન્ન છીએ અને તારા હૃદયની ઇચ્છિત વસ્તુ આપશું. ત્વરિત પ્રાર્થના કર—જે દેવોને પણ દુર્લભ છે।”

Verse 15

राम उवाच । पितरो यदि तुष्टा मे यच्छंति यदि वांछितम् । तस्मात्तीर्थमिदं पुण्यं मन्नाम्ना लोकविश्रुतम् । रक्तदोषविनिर्मुक्तं सेवितं वरतापसैः

રામ બોલ્યા—જો મારા પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈ મને ઇચ્છિત દાન આપે, તો આ પુણ્ય તીર્થ મારા નામથી જગતમાં પ્રસિદ્ધ થાઓ; તે રક્તદોષથી મુક્ત રહે અને શ્રેષ્ઠ તપસ્વીઓ દ્વારા સેવિત થાઓ।

Verse 16

पितर ऊचुः । पितृतर्पणजा गर्ता त्वया येयं विनिर्मिता । रामह्रद इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये

પિતૃઓ બોલ્યા—પિતૃતર્પણથી ઉત્પન્ન થયેલી આ ગર્તા તું રચી છે; તે ત્રણેય લોકમાં ‘રામહ્રદ’ નામે ખ્યાતિ પામશે।

Verse 17

यत्र भक्तियुता लोकास्तर्पयिष्यंति वै पितॄन् । तेऽश्वमेधफलं प्राप्य प्रयास्यंति परां गतिम्

જ્યાં ભક્તિથી યુક્ત લોકો પિતૃઓને તર્પણ કરશે, તેઓ અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવી પરમ ગતિને પામશે।

Verse 18

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां मासि भाद्रपदे नरः । करिष्यति च यः श्राद्धं भक्त्या शस्त्रहतस्य च

ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ જે મનુષ્ય ભક્તિથી શ્રાદ્ધ કરશે—શસ્ત્રથી હત થયેલ માટે પણ—

Verse 19

अपि प्रेतत्वमापन्नं नरके वा समाश्रितम् । उद्धरिष्यति स प्रेतमपि पापसमन्वितम्

જો તે મૃતક પ્રેતત્વને પામ્યો હોય અથવા નરકમાં આશ્રિત હોય, તો પણ તે પાપથી ભરેલા પ્રેતનો પણ ઉદ્ધાર કરશે।

Verse 20

सूत उवाच । एवमुक्त्वा तु रामं ते विरेमुस्तदनंतरम् । रामोऽपि च तपस्तेपे तत्रैव क्रोधवर्जितः

સૂતજીએ કહ્યું—આ રીતે રામને કહી તેઓ વિરમી પછી ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. રામ પણ ત્યાં જ ક્રોધરહિત થઈ તપશ્ચર્યા કરવા લાગ્યા.

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र शस्त्रहतस्य च । तस्मिन्दिने प्रकर्तव्यं श्राद्धं श्रद्धासमन्वितैः

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી, ત્યાં શસ્ત્રથી હત થયેલ માટે પણ, એ જ દિવસે શ્રદ્ધાસહિત શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

Verse 22

उपसर्ग मृतानां च सर्पाग्निविषबन्धनैः । तत्र मुक्तिप्रदं श्राद्धं दिने तस्मिन्नुदाहृतम्

અને ઉપસર્ગથી—સર્પ, અગ્નિ, વિષ અથવા બંધનથી—મૃત થયેલાઓ માટે પણ, તે દિવસે ત્યાં કરેલું શ્રાદ્ધ મુક્તિપ્રદ કહેવાયું છે.

Verse 23

यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र प्रेतपक्षे जलैरपि । स तेषामनृणो भूत्वा पितृलोके महीयते

જે પ્રેત/પિતૃપક્ષમાં ત્યાં માત્ર જળથી પણ પિતૃઓને તર્પણ કરે છે, તે તેમનો ઋણમુક્ત બની પિતૃલોકમાં માન પામે છે.

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं रामह्रदसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, રામહ્રદથી સંબંધિત આ સર્વ મહાત્મ્ય મેં તમને કહ્યુ છે—જે સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 25

श्राद्धकाले नरो भक्त्या यश्चैतत्पठति स्वयम् । स गयाश्राद्धजं कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्

શ્રાદ્ધકાળે જે પુરુષ ભક્તિપૂર્વક આને સ્વયં પાઠ કરે છે, તે નિઃસંદેહ ગયામાં કરેલા શ્રાદ્ધથી ઉત્પન્ન સંપૂર્ણ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 26

पर्वकाले ऽथवा प्राप्ते पठेद्ब्राह्मणसंनिधौ । पितृमेधस्य यज्ञस्य स फलं लभते ऽखिलम्

પર્વકાળે અથવા શુભ અવસર પ્રાપ્ત થતાં બ્રાહ્મણોના સાન્નિધ્યમાં જે આનું પાઠ કરે, તે પિતૃમેધ યજ્ઞનું સંપૂર્ણ ફળ મેળવે છે।

Verse 27

शृणुयाद्वापि यो भक्त्या कीर्त्यमानमिदं नरः । सौत्रामणौ कृते कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्

જે પુરુષ ભક્તિપૂર્વક આનું કીર્તન/પાઠ થતું માત્ર સાંભળે છે, તે પણ નિઃસંદેહ સૌત્રામણી કર્મ કર્યાના સમાન સંપૂર્ણ ફળ પામે છે।