Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । तस्या एव समीपस्थं देवदेवं नलेश्वरम् । दृष्ट्वा विमुच्युते पापात्स्थापितं नलभूभुजा

સૂત બોલ્યા—તે જ તીર્થની નજીક રાજા નલે સ્થાપિત કરેલા દેવોના દેવ નલેશ્વર વિરાજે છે. તેમના દર્શન માત્રથી મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે।

Verse 2

यस्तं पश्येन्नरो भक्त्या माघे षष्ठ्यां सिते द्विजाः । सर्व रोगविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम्

હે દ્વિજોએ! માઘ માસની શુક્લ પક્ષની ષષ્ઠીએ જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તેમનું દર્શન કરે છે, તે સર્વ રોગોથી મુક્ત થઈ પરમ પદને પામે છે.

Verse 3

कण्डूः पामाथ दद्रूणि मंडलानि विचर्चिका । दर्शनात्तस्य नश्यन्ति जन्तूनां भावितात्मनाम्

ખંજવાળ, પામા, દાદ, ગોળ ચાંદા અને વિચર્ચિકા (એક્ઝિમા)—તેમનું માત્ર દર્શન થતાં જ ભાવિતચિત્ત જીવોનાં આ રોગો નાશ પામે છે.

Verse 4

अस्ति तस्याग्रतः कुण्डं स्वच्छोदकसुपूरितम् । मत्स्यकूर्मसमाकीर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

તેના સમક્ષ સ્વચ્છ નિર્મળ જળથી પરિપૂર્ણ એક કુંડ છે; તેમાં માછલીઓ અને કાચબાઓ ભરપૂર છે અને કમળના સમૂહોથી તે શોભિત છે.

Verse 5

यस्तत्र कुरुते स्नानं प्रत्यूषे सोमवासरे । अपि कुष्ठामयमस्तः स भूयः स्यात्पुनर्नवः

જે સોમવારે પ્રાતઃકાળે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે—even જો કુષ્ઠરોગથી પીડિત હોય—ફરીથી નવેસરખો, પુનર્નવ બની જાય છે.

Verse 6

यदा संस्थापितः शंभुर्नलेन पृथिवीभुजा । तदा तुष्टेन स प्रोक्तो ब्रूहि किं ते करोम्यहम्

જ્યારે પૃથ્વીપતિ નલે શંભુની સ્થાપના કરી, ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને કહ્યું—“બોલ, તારા માટે હું શું કરું?”

Verse 7

नल उवाच । अत्र स्थेयं त्वया देव सदा सन्निहितेन च । सर्वलोकहितार्थाय रोगनाशाय शंकर

નલ બોલ્યો—હે દેવ શંકર! સર્વ લોકના હિત અને રોગનાશ માટે તમે અહીં સદા સન્નિહિત રહીને નિવાસ કરો।

Verse 8

शंकर उवाच । अहं त्वद्वचनाद्राजन्संप्राप्ते सोमवासरे । प्रत्यूषे च निवत्स्यामि प्रासादे नात्र संशयः

શંકર બોલ્યા—હે રાજન! તારા વચન અનુસાર, સોમવાર આવે ત્યારે પ્રાતઃકાળે હું આ પ્રાસાદમાં નિવાસ કરીશ; તેમાં શંકા નથી।

Verse 9

प्राणिनां रोगनाशाय शुक्लपक्षे विशेषतः

પ્રાણીઓના રોગનાશ માટે—વિશેષ કરીને શુક્લપક્ષમાં।

Verse 10

यो मामत्र स्थितं तत्र दिवसे वीक्षयिष्यति । स्नात्वा सुविमले कुंडे सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । तस्य नाशं प्रयास्यंति व्याधयो गात्रसंभवाः

જે યોગ્ય શ્રદ્ધા સાથે આ અતિ નિર્મળ કુંડમાં સ્નાન કરીને દિવસે ત્યાં સ્થિત મને દર્શન કરશે, તેના અંગોમાંથી ઉત્પન્ન વ્યાધિઓ નાશ પામશે।

Verse 11

योऽस्य कुंडस्य संभूतां मृत्तिकामपि मानवः । संधास्यति निजे देहे सोमवारे निशाक्षये । सोऽपि रोगैर्विनिर्मुक्तः संभविष्यति पुष्टिमान्

જે માનવ આ કુંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી માટીને સોમવારે રાત્રિના અંતે પોતાના દેહ પર લગાવશે, તે પણ રોગમુક્ત થઈ પુષ્ટિમાન બનશે।

Verse 12

निष्कामस्तु पुनर्यो मां तस्मिन्काले नृपोत्तम । पूजयिष्यति सद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स यास्यति

હે નૃપોત્તમ! જે તે સમયે નિષ્કામ બની પુષ્પ, ધૂપ અને અનુલેપનથી સદ્ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરશે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ મારા લોકને પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 13

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्त्रैलोक्यदीपको हरः । अन्तर्धानं गतो विप्रा यथा दीपोऽत्र तत्क्षणात्

સૂત બોલ્યા—આમ કહી ત્રૈલોક્યના દીપક એવા ભગવાન હર, હે વિપ્રો, એ જ ક્ષણે અહીં દીવો બુઝી જાય તેમ અંતર્ધાન થયા।

Verse 15

एष संस्थापितः शंभुर्मया युष्मत्पुरोंतिके । येन दृष्टेन रोगाणां सर्वेषां जायते क्षयः

આ શંભુને મેં તમારા નગરની નજીક પ્રતિષ્ઠિત કર્યો છે; જેના માત્ર દર્શનથી સર્વ રોગોનો ક્ષય થાય છે।

Verse 16

अधुनाहं गमिष्यामि स्वराज्याय कृते द्विजाः । निषधां च पुरीमेष सर्वैः पूज्यः समाहितैः

હે દ્વિજોઃ હવે હું મારા રાજ્યના હિતાર્થે પ્રસ્થાન કરું છું. નિષધા નગરીમાં સ્થિત આ પ્રભુને સર્વે એકાગ્રચિત્તે પૂજવો જોઈએ।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं पार्थिवशार्दूल करिष्यामः समाहिताः । तव देवकृते यत्नं यात्राद्यासु क्रियासु च

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે પાર્થિવશાર્દૂલ! અમે એકાગ્ર રહી એમ જ કરીશું. તમારા માટે અને દેવકાર્ય માટે યાત્રા વગેરે પવિત્ર ક્રિયાઓમાં પણ પ્રયત્ન કરીશું।

Verse 18

तथा पूजां करिष्यामः श्रद्धया परया युताः । अस्माकं पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा परे । वंशजास्ते करिष्यंति पूजामस्य सुभक्तितः

આ રીતે અમે પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તેમની પૂજા કરીશું. અમારા પુત્રો-પૌત્રો તથા ભવિષ્યના અન્ય વંશજો પણ શુભ ભક્તિથી આ પ્રભુની પૂજા કરશે.

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः स भूपालस्तैर्विप्रैस्तुष्टिसंयुतः । प्रतस्थे तान्प्रणम्योच्चैः सर्वैस्तैश्चाभिनंदितः

સૂત બોલ્યા—આ રીતે કહ્યા પછી તે રાજા તે બ્રાહ્મણોથી પ્રસન્ન થયો. તેમને આદરપૂર્વક પ્રણામ કરીને તે પ્રસ્થાન કર્યો; અને તેઓ સૌએ તેને પ્રશંસાપૂર્વક અભિનંદન આપ્યું.

Verse 20

एवं स भगवाञ्छंभुस्तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । हिताय सर्वलोकानां सर्वरोगक्षयावहः

આ રીતે ભગવાન શંભુ તે સ્થાને પ્રતિષ્ઠિત રહ્યા—સમસ્ત લોકના હિત માટે—અને સર્વ રોગોના ક્ષય કરનાર બન્યા.

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वीक्षणीयः सदा हि सः । विशेषात्सोमवारेण शाश्वतं श्रेय इच्छता

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી સદા તેમનું દર્શન કરવું જોઈએ; વિશેષ કરીને સોમવારે—જે શાશ્વત શ્રેય ઇચ્છે તે માટે.

Verse 55

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘નલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો પંચપંચાશત્તમ (પંચાવનમો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો.