Adhyaya 50

Verse 1

। एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने । जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज

આ રીતે તે નરેન્દ્ર વ્યાઘ્રરૂપે વનમાં રહી, વિવિધ જીવોનો સંહાર કરતો રહ્યો; હે દ્વિજ, બહુ લાંબો સમય વીતી ગયો।

Verse 2

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः । आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्

પછી થોડા સમય બાદ, હે દ્વિજોત્તમો, તે પ્રદેશમાં ગોપ-ગોપીઓથી ભરેલું રમ્ય ગોકુલ આવી પહોંચ્યું।

Verse 3

तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा

ત્યાં નંદિની નામની એક ધેનુ હતી—દૂધથી ભરેલા થણવાળી; વિશાળ પૃષ્ઠભાગથી સુગઠિત, હંસવર્ણ જેવી શુભ્ર, અને જાણે ઘડામાંથી વહે તેમ અવિરત દૂધ ઝરાવતી।

Verse 4

अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया । भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः

ત્યારે તે પોતાના ઝુંડના આગળ ભાગે ઘાસની શોધમાં ભટકતી ભટકતી ઉપવનના કિનારે પહોંચી અને ત્યાં ત્રિશૂલધારી ભગવાન શિવનું લિંગ દર્શન કર્યું।

Verse 5

अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्

તેણે તેને તેજથી યુક્ત, સ્વયં સ્થિરપણે પ્રતિષ્ઠિત, બાર સૂર્ય સમાન પ્રકાશમાન અને ચિત્તને પરમ આનંદ આપનારું જોયું।

Verse 6

ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः । श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः

પછી તે તેના ઉપર ઊભી રહી અતિ વિશાળ દૂધની ધારા વહાવી; હે દ્વિજોઃ પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તેને સ્નાન કરાવવા માટે।

Verse 7

एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् । न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले

આ રીતે તે સદા તે લિંગનું સ્નાપન કરતી રહી; વૃક્ષોથી ઘન એવા વનમાં કોઈપણ માણસને તેની ખબર પડી નહિ।

Verse 8

अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः । तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः

બીજા દિવસે એ જ સ્થાને એક વાઘ આવી પહોંચ્યો—તીક્ષ્ણ દાંતવાળો, મહાકાય અને સર્વ પ્રાણીઓને ભય પેદા કરનાર।

Verse 9

अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः

ત્યારે નંદિની ત્યાં આવી અને દૈવયોગે તે વ્યાઘ્રની દૃષ્ટિગોચરમાં પડી ગઈ, હે દ્વિજોત્તમો।

Verse 10

ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् । अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्

પછી તેણે ગોકુળમાં બાંધેલા પોતાના નાનકડા વાછરડાને યાદ કરી કરુણ રીતે વિલાપ કર્યો—જે હજી ઘાસ નથી ખાતું, માત્ર દૂધ પર જીવે છે।

Verse 11

अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते । पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्

આજે હું એકલી જનવર્જિત વનમાં આવી પહોંચી છું; ગોપોએ ગોઠમાં બંધાઈ રાખેલા મારા બાળપુત્રને પાછળ છોડી આવી છું।

Verse 12

येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता । शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः

જે સત્યના બળે હું આજે ભક્તિપૂર્વક શિવના સ્નાનતીર્થમાં આવી છું, તે જ સત્યથી મને ફરી પુત્રસંગમ પ્રાપ્ત થાઓ।

Verse 13

एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्

આ રીતે નંદિની કરુણ રીતે બહુ વિલાપ કરતી હતી; એટલામાં વ્યાઘ્રે સ્મિત કરીને કઠોર શબ્દો કહ્યા।

Verse 14

व्याघ्र उवाच । प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम । तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे

વાઘ બોલ્યો—હે ધેનુ, તું મારી વશમાં હોવા છતાં વ્યર્થ કેમ પ્રલાપ કરે છે? તેથી, હે શુભે, સ્વર્ગપ્રાપ્તિ માટે પોતાના ઇષ્ટતમ દેવનું સ્મરણ કર।

Verse 15

धेनुरुवाच । नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता । शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः

ધેનુ બોલી—હે વ્યાઘ્ર, હું મારા માટે વિલાપ કરતી નથી, ભલે અત્યંત દુઃખિત છું. જો શિવાર્ચનના કારણે મારી મૃત્યુ આવી છે, તો તે નિશ્ચયે શુભાવહ છે।

Verse 16

वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् । सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना

મારો વાછરડો ગોકુળમાં બાંધેલો છે; મારી આવવાની યાદ રાખીને ઊભો છે. તે તો દૂધ પર જ જીવે છે—મારા વિના તે કેમ ટકી રહેશે?

Verse 17

एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता । न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे

આ કારણથી, હે વ્યાઘ્ર, હું અત્યંત દુઃખિત થઈને વિલાપ કરું છું. અને પોતાના પ્રાણ બચાવવા માટે હું સત્યનો ભંગ કરીને પોતાને કપટથી સમર્પિત નહીં કરું.

Verse 18

तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् । सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्

અતએવ, હે મહાવ્યાઘ્ર, મને તરત મુક્ત કર—હું સંતાનવત્સલા છું. તેને મારી સખીઓ પાસે સોંપીને હું ફરી પાછી આવી તારા સમીપે આવીશ।

Verse 19

व्याघ्र उवाच । कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन । भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्

વાઘ બોલ્યો—મૃત્યુના મુખ સુધી પહોંચી તું કોઈ રીતે કેવી રીતે બચી નીકળ્યો, અને ફરી ત્યાં જ કેમ જાય છે? તેથી હવે હું તને ભક્ષી જઈશ।

Verse 20

नन्दिन्युवाच । शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् । तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर

નંદિની બોલી—હે વ્યાઘ્ર, ગંભીર શપથોથી બંધાઈને હું ફરી તારા પાસે આવીશ. મારા મુખેથી તે પ્રતિજ્ઞાઓ સાંભળ; પછી જે યોગ્ય હોય તે કર।

Verse 21

यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने । तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि

બ્રહ્મહત્યામાં જે પાપ છે અને માતા-પિતાને છેતરવામાં જે પાપ છે—જો હું ફરી પાછી ન આવું તો એ જ પાપથી હું અહીં લિપ્ત થાઉં।

Verse 22

विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् । यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

નગ્ન થઈ સ્નાનમાં આસક્ત રહેનારાઓનું જે પાપ છે અને દિવસે મૈથુન કરનારાઓનું જે પાપ છે—જો હું ફરી ન આવું તો એ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં।

Verse 23

रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

રજસ્વલા સ્ત્રી સાથે સંગમાં આસક્ત રહેનારાઓનું જે પાપ છે અને નગ્ન થઈ શયન કરનારાઓનું જે પાપ છે—જો હું ફરી ન આવું તો એ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં।

Verse 24

विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

વિશ્વાસઘાતકો અને કૃતઘ્નોને જે પાપ લાગે, હું ફરી પાછો ન આવું તો એ જ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 25

गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ગાય, કન્યા અને બ્રાહ્મણોને અપવિત્ર કરનારાઓનું જે પાપ છે, હું ફરી ન આવું તો એ જ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 26

वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ધર્મહેતુ વિના વ્યર્થ ભોજન રાંધનારાઓ અને વ્યર્થ માંસ ભક્ષણ કરનારાઓનું જે પાપ છે, હું ફરી ન આવું તો એ જ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 27

व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

વ્રતભંગ કરનારાઓ અને અસત્યનો આશ્રય લેનારાઓનું જે પાપ છે, હું ફરી ન આવું તો એ જ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 28

पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

નિંદા-ચુગલી કરનારાઓ અને શસ્ત્રહિંસાના કર્મથી જીવિકા કરનારાઓનું જે પાપ છે, હું ફરી ન આવું તો એ જ પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.