Adhyaya 44

Verse 1

। मेनकोवाच । नूनं हि कामधर्मे त्वं न प्रवीणो महाद्युते । तेन मामीदृशैर्वाक्यैर्निवारयसि रागिणीम्

મેનકાએ કહ્યું—હે મહાતેજસ્વી, નિશ્ચયે તું કામધર્મના માર્ગમાં પ્રવીણ નથી; તેથી રાગથી ભરેલી મને આવા વચનો વડે રોકે છે।

Verse 2

सूत उवाच । एवमुक्तस्ततो भूयो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् । कोपेन महता युक्तो निःस्पृहस्तत्परिग्रहे

સૂત બોલ્યા—એવું કહ્યા પછી વિશ્વામિત્રે ફરી આ રીતે કહ્યું; તે મહાક્રોધથી યુક્ત હતો અને તેને સ્વીકારવામાં નિસ્પૃહ હતો।

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । त्वं जीव गच्छ वा मृत्युं नाहं कर्तास्मि ते वचः । व्रतनाशात्तु यत्पापमधिकं स्त्रीवधाद्भवेत्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—તું જીવતો રહીને ચાલ્યો જા, અથવા મૃત્યુને પ્રાપ્ત થા; હું તારો વચન માનવાનો નથી. વ્રતનાશથી જે પાપ થાય છે, તે સ્ત્રીવધથી પણ વધુ કહેવાયું છે.

Verse 4

प्रायश्चित्तं बुधैरुक्तं व्रतिनां स्त्रीवधे कृते । न संगात्तु पुनस्तासां तस्मात्त्वं गन्तुमर्हसि

બુદ્ધિમાનોએ કહ્યું છે—વ્રતધારી દ્વારા સ્ત્રીવધ થઈ જાય તો પણ તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત છે; પરંતુ તેમની સાથે ફરી સંગ કરવાનો કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. તેથી તારે જવું યોગ્ય છે.

Verse 5

न केवलं व्रतोपेताः स्त्रीसंगात्पापमाप्नुयुः । व्रतबाह्या अपि नराः सक्ताः स्त्रीषु पतंत्यधः

માત્ર વ્રતધારી જ સ્ત્રીસંગથી પાપ પામે એવું નથી; વ્રતબાહ્ય પુરુષો પણ સ્ત્રીઓમાં આસક્ત થાય તો અધોગતિમાં પડે છે.

Verse 6

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणा व्याजन्यायेनैव प्रदर्शयेत्

પ્રથમ જ મુલાકાતમાં સ્ત્રી સંસારભ્રમણનું ચક્ર ચલાવી શકે છે; જેમ પ્રદક્ષિણાના બહાને અગ્નિની આસપાસ ફેરવવામાં આવે છે.

Verse 7

तस्मात्स्त्रीभिः समं प्राज्ञः संभाषामपि वर्जयेत् । आस्तां तावत्समासंगं य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

અતએવ જે પોતાનું શ્રેય ઈચ્છે છે તે પ્રાજ્ઞ પુરુષ સ્ત્રીઓ સાથે વાતચીત પણ ટાળે; લાંબો સંગ તો દૂરની વાત છે.

Verse 8

अंगार सदृशा नारी घृतकुंभसमः पुमान् । अस्पर्शाद्दृढतामेति तत्संपर्काद्विलीयते

સ્ત્રી અંગાર જેવી છે અને પુરુષ ઘી ભરેલા કુંભ સમાન છે. અસ્પર્શથી તે દૃઢ રહે છે; સ્પર્શથી ઓગળી જાય છે.

Verse 9

स्त्रियो मूलमनर्थानां सर्वेषां प्राणिनां भुवि । तस्मात्त्याज्या सुदूरेण ताः स्वर्गस्य निरोधकाः

ભૂમિ પર સર્વ પ્રાણીઓના અનર્થનું મૂળ સ્ત્રીઓ કહેવાય છે; તેથી તેમને બહુ દૂરથી ત્યજવા, કારણ કે તેઓ સ્વર્ગમાર્ગને રોકનાર કહેવાય છે.

Verse 10

कुलीना वित्तवत्यश्च नाथवत्योऽपि योषितः । एकस्मिन्नंतरे रागं कुर्वंत्येताः सुचञ्चलाः

કુલીન, ધનવતી અને પતિના આશ્રયવાળી સ્ત્રીઓ પણ—અતિ ચંચળ બની—એક ક્ષણમાં જ અન્યત્ર રાગ બાંધે છે.

Verse 12

न स्त्रीभ्यः किंचिदन्यद्धि पापाय विद्यते भुवि । यासां संगसमासाद्य संसारे भ्रमते जनः । नीचोऽपि कुरुते सेवां यस्तासां विजनेष्वथ । विरूपं वापि नीचं वा तं सेवन्ते हि ताः स्त्रियः

ભૂમિ પર સ્ત્રીઓના (સંગ) કરતાં પાપનું બીજું કારણ નથી એવું કહેવાયું છે; તેમની સંગતિ પામી મનુષ્ય સંસારમાં ભટકે છે. જે નીચ પુરુષ એકાંતમાં તેમની સેવા કરે, સ્ત્રીઓ પણ—તે કુરુપ હોય કે અધમ—તેની સાથે જ સંગ કરે છે.

Verse 13

अनर्थत्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य च । मर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

મનુષ્યોને થનારા અનર્થના કારણે અને પરિજનોના ભયથી, અમર્યાદ સ્ત્રીઓ પણ પતિ પાસે મર્યાદામાં રહે છે.

Verse 14

सूत उवाच । एवं संभर्त्सिता तेन मेनका कोपसंयुता । शशाप तं मुनिश्रेष्ठं स्फुरमाणोष्ठसंपुटा

સૂત બોલ્યા—તેના દ્વારા આ રીતે ઠપકો પામેલી મેના કા ક્રોધથી ભરાઈ, કંપતા હોઠો સાથે તે મુનિશ્રેષ્ઠને શાપ આપ્યો।

Verse 15

यस्मात्त्वया परित्यक्ता सकामाहं सुदुर्मते । त्यजता कामजं धर्मं तस्माच्छापं गृहाण मे

હે દુર્મતિ! હું હજી કામનાથી યુક્ત હોવા છતાં તું મને ત્યજી દીધી, અને કામજ ધર્મ પણ ત્યજી દીધો; તેથી મારો શાપ સ્વીકાર।

Verse 16

अद्यैव भव दुबुर्द्धे वलीपलितसंयुतः । जराजर्ज्जरितांगश्च तुच्छदृष्टिर्विरंगितः

હે દુર્બુદ્ધિ! આજેજ તું કરચલીઓ અને સફેદ વાળથી યુક્ત થા; વૃદ્ધાવસ્થાથી અંગો જર્જર થાય, દૃષ્ટિ ક્ષીણ થાય અને વર્ણ ફિક્કો પડે।

Verse 17

सूत उवाच । उक्तमात्रे तु वचने तत्क्षणान्मुनिसत्तमः । बभूव तादृशः सद्यस्तया यादृक्प्रकीर्तितः

સૂત બોલ્યા—વચન બોલાતાં જ તે ક્ષણે જ મુનિસત્તમ, તેણીએ જેમ કહ્યું તેમ તરત જ એવો બની ગયો।

Verse 18

ततः कोपपरीतात्मा सोऽपि तां शप्तुमुद्यतः । कमण्डलोर्जलं गृह्य संतापाद्रक्तलोचनः

પછી ક્રોધથી ઘેરાયેલ મનવાળો તે પણ તેને શાપ આપવા ઉદ્યત થયો; કમંડલુનું જળ લઈને, સંતાપથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ।

Verse 19

निर्दोषोऽपि त्वया यस्माच्छप्तोऽहं गणिकाधमे । तस्माद्भव त्वमप्याशु जराजर्जरितांगिका

હે ગણિકાધમે! હું નિર્દોષ હોવા છતાં તારા શાપથી શપ્ત થયો છું; તેથી તું પણ તુરંત જરાથી જર્જરિત દેહવાળી થા.

Verse 20

सापि तद्वचनात्सद्यस्तादृग्रूपा व्यजायत । यादृशोऽसौ मुनिश्रेष्ठो वलीपलितगात्रभृत्

તેણાં વચનમાત્રથી તે તત્ક્ષણે એવો જ રૂપ ધારણ કરી બેઠી—જેમ તે મુનિશ્રેષ્ઠ, જેના અંગોમાં કરચલીઓ અને ધોળા વાળ હતાં.

Verse 21

अथ तादृक्स्वरूपेण स्नाता तत्र जला शये । भूयोऽपि तादृशी जाता यादृशी संस्थिता पुरा

પછી તે બદલાયેલા સ્વરૂપે ત્યાં સરોવરના જળમાં સ્નાન કરી; અને ફરી પહેલાં જેવી હતી તેવી જ બની ગઈ.

Verse 22

तद्दृष्ट्वा परमाश्चर्यमतीव त्वरयान्वितः । सोऽपि तत्राकरोत्स्नानं संजातश्च यथा पुरा

તે પરમ આશ્ચર્ય જોઈ તે પણ અત્યંત ઉતાવળથી ત્યાં સ્નાન કરવા લાગ્યો; અને તે પણ પહેલાં જેવો બની ગયો.

Verse 23

ततस्तौ तीर्थमाहात्म्याद्रूपौदार्यगुणान्वितौ । मिथ आमंत्र्य संहृष्टौ गतौ देशं यथेप्सितम्

ત્યારબાદ તે તીર્થના માહાત્મ્યથી તેઓ બન્ને રૂપ, ઔદાર્ય અને સદ્ગુણોથી યુક્ત બન્યા; પરસ્પર વિદાય લઈને હર્ષથી ઇચ્છિત દેશમાં ગયા.

Verse 24

एवं तीर्थस्य माहात्म्यं विज्ञाय भगवानृषिः । लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः

આ રીતે તીર્થનું માહાત્મ્ય જાણી ભગવાન ઋષિએ દેવોના દેવ શૂલિન (શિવ)નું લિંગ સ્થાપિત કર્યું।

Verse 25

तपश्चकार सुमहत्तस्मिंस्तीर्थवरे तदा । कुशस्तम्बेन कृतवांस्तत्सरो विपुलं विभुः

ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં તેમણે અતિ મહાન તપ કર્યું; અને તે વિભુએ કુશ-સ્તંભ વડે ત્યાં એક વિશાળ સરોવર રચ્યું।

Verse 26

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । विश्वामित्रेश्वरं ख्यातं स गच्छेच्छिवमंदिरम्

જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરીને ‘વિશ્વામિત્રેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ તે ઉત્તમ લિંગની પૂજા કરે છે, તે શિવધામને પામે છે।

Verse 27

अद्यापि दृश्यते तत्र गंगोदकसमं जलम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामप्रदायकम्

આજેય ત્યાં ગંગાજળ સમાન જળ દેખાય છે—તે પવિત્ર, સર્વ પાપ હરણારું અને સર્વ શુભ કામનાઓ આપનારું છે।

Verse 28

यस्तत्र कुरुते स्नानं श्रद्धापूतेन चेतसा । स देवलोकमासाद्य पितृभिः सह मोदते

જે શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલા ચિત્તથી ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે દેવલોકને પામી પિતૃઓ સાથે આનંદ કરે છે।

Verse 29

ततःप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं महीतले । पाताले स्वर्गलोके च रूपौदार्यप्रदं नृणाम्

ત્યાંથી તે તીર્થ પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયું; પાતાળ અને સ્વર્ગલોકમાં પણ, જે મનુષ્યોને રૂપ અને ઔદાર્ય આપે છે.

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । विश्वामित्रेश माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

હે દ્વિજોત્તમો, તમે જે પૂછ્યું તે બધું મેં કહ્યુ—આ વિશ્વામિત્રેશનું માહાત્મ્ય છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

Verse 44

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे श्रीहाटकेवरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रकुण्डोत्पत्ति विश्वामित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, શ્રીહાટકેવર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘વિશ્વામિત્રકુંડોત્પત્તિ તથા વિશ્વામિત્રેશ્વર-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ચુંમાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.