Adhyaya 39
આ અધ્યાયમાં સૂતના વર્ણન મુજબ ધુન્ધુમારેશ્વરના ઉત્તર તરફ ચમત્કારપુર નામનું પુણ્યક્ષેત્ર છે, જ્યાં રાજા યયાતિએ પોતાની રાણીઓ દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા સાથે “ઉત્તમ લિંગ”ની પ્રતિષ્ઠા કરી. તે લિંગ સર્વકામફલપ્રદ કહેવાયું છે—ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવાથી સર્વ ઇચ્છાઓનું ફળ આપે છે. ભોગોથી તૃપ્ત થઈ યયાતિએ રાજ્ય પુત્રને સોંપી પરમ શ્રેયની શોધમાં વિનયથી ઋષિ માર્કંડેયને શરણ લીધો. તેણે સર્વ તીર્થ-ક્ષેત્રોમાં સૌથી મુખ્ય અને અત્યંત પાવન સ્થાનનું વિવેકપૂર્વક વર્ણન માગ્યું. માર્કંડેયે ચમત્કારપુરને “સર્વતીર્થાલંકૃત” ક્ષેત્ર જણાવ્યું; ત્યાં વિષ્ણુપદી ગંગા પાપહરણી છે અને દૈવી સાન્નિધ્ય નિવાસ કરે છે એમ કહ્યું. અહીં પિતામહે દ્વિજોના આનંદાર્થે મુક્ત કરેલો બાવન હસ્ત માપનો શિલાખંડ પવિત્ર ચિહ્નરૂપે ઉલ્લેખિત છે. તેમજ વિશેષતા—જે અન્યત્ર એક વર્ષમાં સિદ્ધ થાય, તે અહીં એક દિવસમાં પણ પ્રાપ્ત થાય. આ ઉપદેશથી યયાતિ રાણીઓ સાથે ત્યાં જઈ શૂલધારી શિવનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કરી શ્રદ્ધાથી પૂજન કરે છે અને અંતે કિન્નર-ચારણોથી સ્તુત, બાર સૂર્ય સમ તેજસ્વી દિવ્ય વિમાનમાં સ્વર્ગારોહણ પામે છે—આ જ ફલશ્રુતિ।
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धुन्धुमारेश्वरस्य च । ययातिना नरेंद्रेण स्थापितं लिंगमुत्तमम्
સૂત બોલ્યા—તેના જ ઉત્તર દિશાભાગમાં, ધુન્ધુમારેશ્વરના સાન્નિધ્યે, નરેન્દ્ર યયાતિએ ઉત્તમ શિવલિંગ સ્થાપ્યું.
Verse 2
देवयान्या तथान्यच्च तथा शर्मिष्ठया द्विजाः । भार्यया भूपतेस्तस्य सर्वकामफलप्रदम्
હે દ્વિજોઃ દેવયાની પણ અને તેમ જ શર્મિષ્ઠા પણ—તે ભુપતિની રાણીઓએ—(તે લિંગ) સ્થાપ્યું, જે સર્વ કામનાઓનું ફળ આપનારું છે.
Verse 3
स यदा सर्वभोगानां तृप्तिं प्राप्तो द्विजोत्तमाः । तदा पुत्रस्य राज्यं स्वं वपुश्चैव न्यवेदयत्
હે દ્વિજોત્તમો, જ્યારે તે સર્વ ભોગોથી તૃપ્ત થયો, ત્યારે તેણે પોતાનું રાજ્ય પુત્રને સોંપ્યું અને પોતાનું દેહ પણ ત્યાગમાર્ગે અર્પણ કર્યું.
Verse 4
जरामादाय तद्गात्राद्भार्याभ्यां सहितस्तदा । पप्रच्छ विनयोपेतो मार्कंडं मुनिसत्तमम्
ત્યારે પોતાના અંગોમાં જરા ધારણ કરીને, બંને રાણીઓ સાથે, વિનયપૂર્વક તેણે મુનિશ્રેષ્ઠ માર્કંડેયને પ્રશ્ન કર્યો.
Verse 5
भगवन्सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च वदस्व मे । यत्प्रधानं पवित्रं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय
હે ભગવન! સર્વ તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રો વિષે મને કહો; તેમાં જે મુખ્ય અને પરમ પાવન છે, તે અમને પ્રગટ કરીને જણાવો।
Verse 6
श्रीमार्कंडेय उवाच । क्षेत्राणामिह सर्वेषां तीर्थैः सर्वैरलंकृतम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं सांप्रतं प्रतिभाति नः
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— અહીંના સર્વ ક્ષેત્રોમાં, સર્વ તીર્થોથી અલંકૃત ‘ચમત્કારપુર’ નામનું પવિત્ર ક્ષેત્ર હાલમાં અમને શ્રેષ્ઠ રૂપે પ્રતીત થાય છે।
Verse 7
यत्र विष्णुपदी गंगा जंतूनां पापनाशिनी । स्वयं स्थिता नृपश्रेष्ठ तथा देवा हरादयः
હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યાં વિષ્ણુપદી ગંગા સ્વયં સ્થિત છે, જે પ્રાણીઓના પાપોનો નાશ કરે છે; અને ત્યાં હર (શિવ) આદિ દેવતાઓ પણ નિવાસ કરે છે।
Verse 8
तथान्यानि च तीर्थानि यानि संति धरातले । तेषां यत्र च सांनिध्यं सर्वदा नृपसत्तम
હે નૃપસત્તમ! ધરાતલ પર જે અન્ય તીર્થો છે, તે સર્વનું પણ ત્યાં સદા સાન્નિધ્ય રહે છે।
Verse 9
शिला यत्र द्विपञ्चाशद्धस्तानां परिसंख्यया । पितामहेन निर्मुक्ता प्रमोदाय द्विजन्मनाम्
ત્યાં એક શિલા છે, પરિમાણે બાવન હસ્તની; પિતામહ (બ્રહ્મા) એ દ્વિજોના આનંદ માટે તેને પ્રગટ કરી છે।
Verse 10
यदन्यत्र शुभं कर्म वर्षेणैकेन सिध्यति । तत्तत्र दिवसेनापि सिद्धिं याति क्षितीश्वर
હે ક્ષિતીશ્વર! અન્યત્ર જે શુભ કર્મ એક વર્ષમાં સિદ્ધ થાય છે, તે ત્યાં એક જ દિવસે પણ સિદ્ધિ પામે છે।
Verse 11
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तपः कुरु महीपते । येन प्राप्स्यसि चित्तस्थांल्लोकान्भार्यासमन्वितः
અતએવ, હે મહીપતે! તત્ક્ષણે ત્યાં જઈ તપ કર; જેથી તું પત્ની સહિત હૃદયસ્થ લોકોને પ્રાપ્ત કરશ।
Verse 12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे भार्याभ्यां सहितो ययौ
તે વચન સાંભળી નહુષપુત્ર તે રાજા, પોતાની બે રાણીઓ સાથે, ચમત્કારપુરના પવિત્ર ક્ષેત્રે ગયો।
Verse 13
ततः संस्थाप्य तल्लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । सम्यगाराधयामास श्रद्धया परया युतः
પછી દેવદેવ શૂલિનના તે લિંગની સ્થાપના કરીને, પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, તેણે વિધિપૂર્વક આરાધના કરી।
Verse 14
ततस्तस्य प्रभावेन भार्याभ्यां सहितो नृपः । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदिवालयम्
તેના પ્રભાવથી તે નૃપ બે પત્નીઓ સાથે, શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ, ત્રિદિવના ધામે ગયો।
Verse 15
किन्नरैर्गीयमानश्च स्तूयमानश्च चारणैः । स्पर्द्धमानः समं देवैर्द्वादशार्कसमप्रभः
કિન્નરો દ્વારા ગવાયેલો અને ચારણો દ્વારા સ્તુત થયેલો તે, બાર સૂર્ય સમાન તેજથી દીપ્તિમાન થઈ દેવો સાથે પણ સ્પર્ધા કરતો પ્રકાશ્યો।