Adhyaya 28

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च

સૂતએ કહ્યું—તે દેવસભામાં શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ સ્થાન લીધું હતું; અને પ્રભાસ વગેરે સર્વ તીર્થો પણ મૂર્તિમાન બની પ્રત્યક્ષરૂપે ત્યાં હાજર હતાં।

Verse 2

तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्

દેવાચાર્યના એવા વચનો સાંભળીને તેમના ચિત્તમાં મહાભય ઊપજ્યું અને તેમણે ત્રિદિવેશ્વરને કહ્યું।

Verse 3

यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये

જો એવું જ હોય, હે દેવદેવેશ! તો અશુભ યુગ આવશે; અમે નાશને પામશું અને ત્રિલોકમાં સ્થિર રહી શકીશું નહીં।

Verse 4

पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर

હે પુરંદર! આજે અમને કોઈ આશ્રયસ્થાન દર્શાવો; તેથી, હે પુરંદર, ક્યાંય પણ રહેવા યોગ્ય કોઈ નિવાસસ્થાન અમને કહો।

Verse 5

यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम

હે વિભો! જેના આશ્રયથી અમે રૌદ્ર કલિયુગ પાર કરી શકીએ—જે મ્લેચ્છ મનુષ્યોના સ્પર્શથી અસ્પૃષ્ટ અને પવિત્ર પ્રભાવથી યુક્ત હોય—પાતાળમાં હોય, સ્વર્ગમાં હોય કે મર્ત્યમાં, હે દેવશ્રેષ્ઠ!

Verse 6

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्

તેમનું વચન સાંભળી શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) કરુણાથી વ્યાપ્ત થયો; પછી તેણે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિને ફરી કહ્યું।

Verse 7

अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये

હે બૃહસ્પતે! કલિથી અસ્પૃષ્ટ કોઈ સ્થાન કહો, જે તીર્થો માટે સામાન્ય આશ્રય બને—જો તમે ત્રિલોકમાં તેને જાણતા હો।

Verse 8

शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्

શક્રનું વચન સાંભળી બૃહસ્પતિએ લાંબા સમય સુધી વિચાર કર્યો; પછી ત્યાં જ ભયથી ભીત તીર્થોને હર્ષિત કરતાં બોલ્યા।

Verse 9

हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः

હાટકેશ્વર નામે એક અનુત્તમ પવિત્ર ક્ષેત્ર છે; તે દેવોના દેવ ત્રિશૂલધારી શિવના લિંગના પ્રાકટ્ય-પતનથી ઉત્પન્ન થયું છે.

Verse 10

यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना

આ જ તે તીર્થ છે જ્યાં પ્રાચીનકાળે ધીમાન મહાત્મા વિશ્વામિત્રે ઘોર તપ કર્યું અને ભૂપતિ ત્રિશંકુના હિતાર્થે આ તીર્થની સ્થાપના કરી.

Verse 11

यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः

તે સ્થળે રહીને રાજા ત્રિશંકુ પાપમુક્ત થયો; ચાંડાલત્વ ત્યજીને તે પોતાના દેહসহ સ્વર્ગે ગયો.

Verse 12

यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्

ત્યાં જ પ્રાચીનકાળે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના આદેશથી, સંવર્તક નામના પ્રલયકારી રૌદ્ર વાયુએ તે ઉત્તમ તીર્થને ધૂળથી ભર્યું હતું.

Verse 13

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः

ત્યાં નીચેના પ્રદેશનું રક્ષણ સ્વયં હાટકેશ્વર કરે છે; અને કલિયુગમાં ઉપરના પ્રદેશનું રક્ષણ દેવ અચલેશ્વર કરે છે.

Verse 14

हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च

હાટકેશ્વરના માહાત્મ્યપ્રભાવથી તે ક્ષેત્ર કલિથી સર્વથા અસસ્પૃષ્ટ છે. તે પાંચ ક્રોશ પરિમાણનું છે અને અચલેશ્વરથી ઉદ્ભવેલી શક્તિથી પણ રક્ષિત છે।

Verse 15

तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्

અતએવ સર્વ તીર્થો પોતાના પોતાના અંશসহ સંપૂર્ણપણે ત્યાં જાઓ. હે શક્ર, ત્યાં તેમને કલિનો ભય નથી—એમાં સંશય નથી।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः

તેણાં વચન સાંભળીને સર્વ તીર્થો તે ક્ષણે જ હાટકેશ્વર નામના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ગયા, હે દ્વિજોત્તમ।

Verse 17

यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः

માત્ર યજ્ઞોપવીતના ચિહ્નથી પોતાના પોતાના સ્થાન નિશ્ચિત કરીને તેઓ સર્વે તે ક્ષેત્રે પહોંચ્યા, હે દ્વિજોત્તમ।

Verse 18

एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्

આ કારણથી તે ક્ષેત્ર પરમ પુણ્યતમ બન્યું. તે હાટકેશ્વર દેવનું ધામ છે, જે મહાપાતકોનો પણ નાશ કરે છે।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! આ અતિ આશ્ચર્યજનક છે કે તમે જાહેર કર્યું છે કે તે ક્ષેત્રમાં સર્વ તીર્થોનો સંગમ પ્રખ્યાત છે.

Verse 20

तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

ત્યાં સ્થિત તે પવિત્ર તીર્થસ્થાનોની શક્તિનું પરિમાણ અને સ્વરૂપ શું છે? હે મહામતિ, તે તીર્થોનું અમને વિસ્તારે કહી બતાવો.

Verse 21

नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः

હે મહાભાગ! નામથી, સ્થાનથી અને પ્રભાવથી—તે બધું જાણવાની અમને પરમ ઉત્કંઠા છે.

Verse 22

सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः

સૂતે કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! ત્રણ કરોડ અને વધુ અર્ધકરોડ તીર્થો હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં સર્વત્ર વ્યાપીને સ્થાપિત છે.

Verse 23

न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च

તેમનું કીર્તન કે ગણતરી સૈકડો વર્ષોમાં પણ શક્ય નથી; સ્વાયંભુવ યુગના આરંભથી અને પ્રથમ કલ્પથી જ એવું ચાલ્યું આવ્યું છે.

Verse 24

कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः

તે શુભ અને કલ્યાણદાયક ક્ષેત્રમાં તીર્થોએ એકસમાન આશ્રય કર્યો; પરંતુ કાળ બહુ વિસ્તરતાં, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, અનેક (તીર્થો) પરિવર્તિત થઈ ગયા।

Verse 25

उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ઘણા તીર્થો અને દેવાયતનો લુપ્ત થઈ ગયા છે. પરંતુ જે હું તેમના પ્રભાવসহ સંપૂર્ણ રીતે જાણું છું, તે હું તમને વર્ણવીશ; તમે એકાગ્ર થઈ સાંભળો।

Verse 26

येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः

જેનાં માત્ર શ્રવણથી જ મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે; તેમ જ તેમના ધ્યાનથી, ત્યાં સ્નાનથી, દાનથી અને ભક્તિપૂર્વક સ્પર્શથી પણ—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો।