Adhyaya 270

Verse 1

आनर्त उवाच । मूर्खत्वाद्वा प्रमादाद्वा कामाद्बालस्यतोऽपि वा । यो नरः कुरुते पापं प्रायश्चित्तं करोति न

આનર્ત બોલ્યા—મૂર્ખતાથી, પ્રમાદથી, કામનાથી અથવા બાળભાવથી પણ જે મનુષ્ય પાપ કરે છે અને પ્રાયશ્ચિત્ત કરતો નથી…

Verse 2

तस्य पापक्षयकरं पुण्यं ब्रूहि द्विजोत्तम । येन मुक्तिर्भवेत्सद्यो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

હે દ્વિજોત્તમ! તેના પાપક્ષય કરનાર પુણ્યોપાય મને કહો, જેના દ્વારા તત્ક્ષણે મુક્તિ થાય—જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, હે પ્રભુ।

Verse 3

लोभमोहपरो योऽसौ पापपिंडं महामुने । प्रददाति विधिं ब्रूहि येन यच्छाम्यहं द्रुतम्

હે મહામુને! લોભ અને મોહથી વશ થયેલો તે માણસ ‘પાપરૂપ પિંડ’ કઈ વિધિથી અર્પણ કરે—તે વિધાન કહો, જેથી હું આ કાર્ય ઝડપથી કરી શકું।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । दद्यात्स्वपिंडं सौवर्णं पंचविंशत्पलात्मकम्

ભર્તૃયજ્ઞે કહ્યું—પંચવીસ પલ વજનનો સુવર્ણમય પિંડ દાન કરવો જોઈએ।

Verse 5

विधायापरपक्षे तु स्नापयित्वा विधानतः । मंडपाद्यं च प्राक्कृत्वा स्नात्वा धौतांबरः शुचिः

પછી કૃષ્ણપક્ષમાં તેને સ્થાપિત કરીને, નિયમ મુજબ સ્નાનવિધિ કરાવવી. પહેલાં મંડપ વગેરે તૈયાર કરીને, પોતે સ્નાન કરી ધોયેલા વસ્ત્રો પહેરી શુદ્ધ રહેવું।

Verse 6

तदा स्वरूपं पृथ्व्यादि पूजयेत्पापकृन्नरः । तथा स मुच्यते पापात्तत्कृताद्धि न संशयः

ત્યારે પાપ કરનાર મનુષ્ય પૃથ્વી વગેરેના સ્વરૂપોની પૂજા કરે; એમ કરવાથી તે પોતાના કરેલા પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 7

चतुर्विंशतितत्त्वानि पृथिव्यादीनि यानि च । तेषां नामभिस्तत्पिंडं पूजयेतन्नराधिपः

પૃથ્વી આદિ ચોવીસ તત્ત્વોને તેમના-તેમના નામોથી આવાહન કરીને, એ જ નામોથી રાજાએ તે પિંડની પૂજા કરવી।

Verse 8

ॐ पृथिव्यै नमः । ॐ अद्भ्यो नमः । ॐ तेजसे नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ आकाशाय नमः । ॐ घ्राणाय नमः । ॐ जिह्वायै नमः । ॐ चक्षुषे नमः । ॐ त्वचे नमः । ॐ श्रोत्राय नमः । ॐ गन्धाय नमः । ॐ रसाय नमः । ॐ रूपाय नमः । ॐ स्पर्शाय नमः । ॐ शब्दाय नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पाणिभ्यां नमः । ॐ पादाभ्यां नमः । ॐ पायवे नमः । ॐ उपस्थाय नमः । ॐ मनसे नमः । ॐ बुद्ध्यै नमः । ॐ चित्ताय नमः । ॐ अहंकाराय नमः । ॐ क्षेत्रात्मने नमः । ॐ परमात्मने नमः । धूपं धूरसि मंत्रेण अग्निर्ज्योतीति दीपकम् । युवा सुवासेति च ततो वासांसि परिधापयेत्

આ રીતે જપ કરવો—“ૐ પૃથિવ્યૈ નમઃ, ૐ અદ્ભ્યો નમઃ, ૐ તેજસે નમઃ, ૐ વાયવે નમઃ, ૐ આકાશાય નમઃ; ૐ ઘ્રાણાય નમઃ, ૐ જિહ્વાયૈ નમઃ, ૐ ચક્ષુષે નમઃ, ૐ ત્વચે નમઃ, ૐ શ્રોત્રાય નમઃ; ૐ ગંધાય નમઃ, ૐ રસાય નમઃ, ૐ રૂપાય નમઃ, ૐ સ્પર્શાય નમઃ, ૐ શબ્દાય નમઃ; ૐ વાચે નમઃ, ૐ પાણિભ્યાં નમઃ, ૐ પાદાભ્યાં નમઃ, ૐ પાયવે નમઃ, ૐ ઉપસ્થાય નમઃ; ૐ મનસે નમઃ, ૐ બુદ્ધ્યૈ નમઃ, ૐ ચિત્તાય નમઃ, ૐ અહંકારાય નમઃ; ૐ ક્ષેત્રાત્મને નમઃ, ૐ પરમાત્મને નમઃ।” પછી “ધૂરસિ” મંત્રથી ધૂપ અર્પણ કરવો, “અગ્નિર્જ્યોતિઃ” મંત્રથી દીપ સમર્પિત કરવો, અને “યુવા સુવાસાઃ” મંત્રથી વસ્ત્રો પરિધાન કરાવાં।

Verse 9

ततो ब्राह्मणमानीय वेदवेदांगपारगम् । प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वासांसि परिधापयेत्

પછી વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત બ્રાહ્મણને બોલાવી, તેના ચરણ ધોઈને તેને વસ્ત્રો પરિધાન કરાવાં।

Verse 10

केयूरैः कंकणैश्चैव अंगुलीयकभूषणैः

કેયૂર, કંકણ તથા અંગૂઠીની આભૂષણોથી પણ।

Verse 11

भूषयित्वा तनुं तस्य ततो मूर्तिं समानयेत् । मंत्रेणानेन राजेंद्र ब्राह्मणाय निवेदयेत्

તેના દેહને શોભાવીને, પછી મૂર્તિ (સુવર્ણ પ્રતિમા) મંગાવવી; અને હે રાજેન્દ્ર, આ મંત્રથી તેને બ્રાહ્મણને નિવેદિત કરવી।

Verse 12

एष आत्मा मया दत्तस्तव हेममयो द्विज । यत्किंचिद्विहितं पापं पूर्वं भूयात्तवाखिलम्

હે દ્વિજ! સ્વર્ણરૂપે આ આત્મ-પ્રતિનિધિ મેં તને અર્પણ કર્યો છે. પૂર્વે કરાયેલું જે કંઈ પાપ હોય તે સર્વ તારો થાઓ.

Verse 13

इति दानमंत्रः । ततस्तु ब्राह्मणो राजन्मंत्रमेतं समुच्चरेत्

આ દાનમંત્ર છે. ત્યારબાદ, હે રાજન, બ્રાહ્મણએ આ મંત્રનું વિધિપૂર્વક ઉચ્ચારણ કરવું જોઈએ.

Verse 14

यत्किंचिद्विहितं पापं त्वया पूर्वंमया हि तत् । गृहीतं मूर्तिरूपं तत्ततस्त्वं पापवर्जितः । इति प्रतिग्रहमंत्रः

તારા દ્વારા પૂર્વે કરાયેલું જે કંઈ પાપ હતું, તે મેં મૂર્તિરૂપ ધારણ કરીને સ્વીકારી લીધું છે; તેથી હવે તું પાપમુક્ત છે. આ પ્રતિગ્રહ-મંત્ર છે.

Verse 15

एवं दत्त्वा विधानेन ततो विप्रं विसर्जयेत् । एवं कृते ततो राजंस्तस्मै दत्त्वाथ दक्षिणाम्

આ રીતે વિધાનપૂર્વક દાન કરીને પછી વિપ્રને આદરપૂર્વક વિદાય આપવી. એવું થયા પછી, હે રાજન, તેને દક્ષિણા પણ આપવી.

Verse 16

यथा तुष्टिं समभ्येति ततः पापं नयत्यसौ । तस्मिन्कृते महाराज प्रत्ययस्तत्क्षणाद्भवेत्

જ્યારે તે (બ્રાહ્મણ/ગ્રાહી) સંતોષ પામે છે, ત્યારે તે પાપને દૂર લઈ જાય છે. તે થયા પછી, હે મહારાજ, તત્ક્ષણે નિશ્ચય ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 17

शरीरं लघुतामेति तेजोवृद्धिश्च जायते । स्वप्ने च वीक्षते रात्रौ संतुष्टमनसः स्थितान्

શરીર હલકું થાય છે અને તેજમાં વૃદ્ધિ થાય છે. તેમજ રાત્રે સ્વપ્નમાં સંતોષિત મનવાળા સ્થિત જનનું દર્શન થાય છે.

Verse 18

नरान्स्त्रियः सितैर्वस्त्रैः श्वेतमाल्यानुलेपनैः । श्वेतान्गोवृषभानश्वांस्तीर्थानि विविधानि च

શ્વેત વસ્ત્રો ધારણ કરેલા પુરુષો-સ્ત્રીઓ, શ્વેત માળા અને શ્વેત અનુલેપનથી અલંકૃત દેખાય છે. તેમજ શ્વેત ગાયો, વृषભો, અશ્વો અને વિવિધ તીર્થો પણ દેખાય છે.

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातं पापपिंडस्य दापनम् । श्रवणादपि राजेंद्र यस्य पापैः प्रमुच्यते

પાપપિંડના દાનનો વિધાન—આ બધું તને કહેલું છે. હે રાજેન્દ્ર, જેના માત્ર શ્રવણથી પણ મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 20

अन्यत्रापि महादानं पापपिण्डो हरेन्नृप

હે નૃપ, અન્યત્ર પણ આ મહાદાન—પાપપિંડ—પાપનું હરણ કરે છે.

Verse 21

एकजन्मकृतं पापं निजकायेन निर्मितम् । कपालेश्वरदेवस्य सहस्रगुणितं हरेत्

એક જન્મમાં કરેલું, પોતાના દેહથી ઉપજેલું પાપ—કપાલેશ્વર દેવ તેને સહસ્રગुणે હરી લે છે.

Verse 22

पूर्ववच्चैव कर्तव्यो वेदिमंडपयोर्विधिः । परं होमः प्रकर्तव्यो गायत्र्या केवलं नृप

પૂર્વવત્ જ વેદી અને મંડપની વિધિ કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ, હે નૃપ, માત્ર ગાયત્રી મંત્રથી જ હોમ કરવો જોઈએ.

Verse 270

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कपालेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यप्रसंगेन पापपिंडप्रदानविधानवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય હેઠળ, કપાલેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્યના પ્રસંગે ‘પાપનાશક પિંડ-પ્રદાનવિધિનું વર્ણન’ નામનો ૨૭૦મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.