Adhyaya 248

Verse 1

वाण्युवाच । पलाशो हरिरूपेण सेव्यते हि पुराविदैः । बहुभिर्ह्युपचारैस्तु ब्रह्मवृक्षस्य सेवनम्

વાણી બોલ્યાં—પ્રાચીન પરંપરાના જાણકારો પલાશવૃક્ષને હરિ-સ્વરૂપ માનીને પૂજે છે. આ બ્રહ્મવૃક્ષની સેવા અનેક ઉપચાર અને અર્પણોથી કરવી જોઈએ.

Verse 2

सर्वकामप्रदं प्रोक्तं महापातकनाशनम् । त्रीणि पत्राणि पालाशे मध्यमं विष्णुशापितम्

આને સર્વકામપ્રદ અને મહાપાતકનાશક કહેવાયું છે. પલાશમાં ત્રણ પાંદડા હોય છે; મધ્ય પાંદડું વિષ್ಣુના શાપથી ચિહ્નિત માનવામાં આવે છે.

Verse 3

वामे ब्रह्मा दक्षिणे च हर एकः प्रकीर्तितः । पलाशपात्रे यो भुंक्ते नित्यमेव नरोत्तमः

ડાબે બ્રહ્મા અને જમણે માત્ર હર (શિવ) નિવાસ કરે છે—એવું પ્રકીર્તિત છે. જે નરોત્તમ નિત્ય પલાશપાત્રમાં ભોજન કરે છે, તે સદા પુણ્યનો ભાગી બને છે.

Verse 4

अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम् । चातुर्मास्ये विशेषेण भोक्तुर्मोक्षप्रदं भवेत्

તે નિઃસંદેહ સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. વિશેષ કરીને ચાતુર્માસ્યમાં આ ભોજન કરનારને મોક્ષપ્રદ બને છે.

Verse 5

पयसा वाथ दुग्धेन रविवारेऽनिशं यदि । चातुर्मास्येऽर्चितो यैस्तु ते यांति परमंपदम्

જો રવિવારે અવિરત જળથી કે દૂધથી તેની પૂજા થાય, તો ચાતુર્માસમાં જેમણે તેને અર્ચન કર્યું તેઓ પરમ પદને પામે છે।

Verse 6

दृश्यते यदि पालाशः प्रातरुत्थाय मानवैः । नरकानाशु निर्धूय गम्यते परमं पदम्

માનવો પ્રાતઃ ઊઠીને જો પલાશનું દર્શન કરે, તો તેઓ નરકસમાન સ્થિતિઓને ઝડપથી ઝાડી પરમ પદને પામે છે।

Verse 7

पालाशः सर्वदेवानामाधारो धर्मसाधनम् । यत्र लोभस्तु तस्य स्यात्तत्र पूज्यो महातरुः

પલાશ સર્વ દેવોનો આધાર અને ધર્મસાધનનું સાધન છે. તેના વિષે જ્યાં લોભ ઊઠે, ત્યાં એ મહાવૃક્ષને (લોભ છોડીને) પૂજવું જોઈએ।

Verse 8

यथा सर्वेषु वर्णेषु विप्रो मुख्यतमो भवेत् । मध्ये सर्वतरूणां च ब्रह्मवृक्षो महोत्तमः

જેમ સર્વ વર્ણોમાં બ્રાહ્મણને મુખ્ય માનવામાં આવે છે, તેમ સર્વ વૃક્ષોમાં બ્રહ્મવૃક્ષ પરમ ઉત્તમ છે।

Verse 9

यस्य मूले हरो नित्यं स्कंधे शूलधरःस्वयम् । शाखासु भगवान्रुद्रः पुष्पेषु त्रिपुरांतकः

જેનાં મૂળમાં હર સદા વસે છે, જેના કાંડમાં સ્વયં શૂલધારી સ્થિત છે; જેના શાખાઓમાં ભગવાન રુદ્ર અને જેના પુષ્પોમાં ત્રિપુરાંતક નિવાસ કરે છે।

Verse 10

शिवः पत्रेषु वसति फले गणपतिस्तथा । गंगापतिस्त्वचायां तु मज्जायां भगवा न्भवः

તેના પાંદડાંમાં શિવ વસે છે અને ફળમાં ગણપતિ. તેની છાલમાં ગંગાપતિ વિરાજે છે અને ગૂદામાં સ્વયં ભગવાન્ ભવ (શિવ) સ્થિત છે.

Verse 11

ईश्वरस्तु प्रशाखासु सर्वोऽयं हरवल्लभः । हरः कर्पूरधवलो यथावद्वर्णितः सदा

તેની ઉપશાખાઓમાં પણ આ ઈશ્વર સર્વત્ર વ્યાપ્યો છે—હરનો પ્રિય. કપૂર સમ ધવળ હર (શિવ)નું આવું યથાવત્ વર્ણન સદા કરવામાં આવે છે.

Verse 12

तथा ह्ययं ब्रह्मरूपः सितवर्णो महाभगः । चिंतितो रिपुनाशाय पापसंशोषणाय च

નિશ્ચયે આ બ્રહ્મસ્વરૂપ, શ્વેત તેજસ્વી અને મહામંગલમય છે. તેનું ચિંતન કરવાથી શત્રુનાશ થાય છે અને પાપો પણ શોષાઈ ક્ષય પામે છે.

Verse 13

मनोरथप्रदानाय जायते नात्र संशयः । गुरुवारे समायाते चातुर्मास्ये तथैव च

મનોરથ પ્રદાન કરવા માટે આ નિશ્ચિત ફળ આપે છે—એમાં સંશય નથી. વિશેષ કરીને ગુરુવારે, અને પવિત્ર ચાતુર્માસ્ય કાળમાં પણ તેમ જ.

Verse 14

पूजितश्च स्तुतो ध्यातः सर्वदुःखविनाशकः

પૂજિત, સ્તુત અને ધ્યાનિત થવાથી તે સર્વ દુઃખોનો વિનાશક બને છે.

Verse 15

देवस्तुत्यो देवबीजं परं यन्मूर्तं ब्रह्म ब्रह्मवृक्षत्वमाप्तम् । नित्यं सेव्यः श्रद्धया स्थाणुरूपश्चातुर्मास्ये सेवितः पापहा स्यात्

દેવો દ્વારા સ્તુત્ય તે પરમ ‘દેવબીજ’—સાક્ષાત્ મૂર્ત બ્રહ્મ—બ્રહ્મવૃક્ષત્વને પ્રાપ્ત થયું છે. સ્થાણુ-રૂપે તેનું નિત્ય શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવન કરવું; ચાતુર્માસ્યમાં સેવિત થાય તો તે પાપનાશક બને છે.

Verse 248

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पालाशमहिमवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્ર-તીર્થમાહાત્મ્યમાં, શેષશાયી ઉપાખ્યાનમાં, બ્રહ્મા-નારદ સંવાદમાં, ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યમાં, પૈજવનોપાખ્યાનાંતર્ગત ‘પલાશ મહિમા વર્ણન’ નામનો બે સો અડતાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.