Adhyaya 244

Verse 1

पैजवन उवाच । एतान्भेदान्मम ब्रूहि विस्तरेण तपोधन । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृषा नैव प्रशाम्यति

પૈજવન બોલ્યો— હે તપોધન! આ ભેદો મને વિસ્તારે કહો. તમારા વચનામૃતનું પાન કરું તોય મારી તૃષા શમતી નથી.

Verse 2

गालव उवाच । शृणु विस्तरतो भेदान्पुराणोक्तान्वदामि ते । याञ्छ्रुत्वा मुच्यतेऽवश्यं मनुजः सर्वकिल्बिषात्

ગાલવ બોલ્યો— સાંભળો; પુરાણોમાં કહેલા ભેદો હું તમને વિસ્તારે કહું છું. તેમને સાંભળીને મનુષ્ય નિશ્ચયે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 3

पूर्वं तु केशवः पूज्यो द्वितीयो मधुसूदनः । संकर्षणस्तृतीयस्तु ततो दामोदरः स्मृतः

પ્રથમ કેશવ પૂજ્ય છે; દ્વિતીય મધુસૂદન; તૃતીય સંકર્ષણ; ત્યારપછી દામોદર તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.

Verse 4

पंचमो वासुदेवाख्यः षष्ठः प्रद्युम्नसंज्ञकः । सप्तमो विष्णुरुक्तश्चाष्टमो माधव एव च

પાંચમો વાસુદેવ નામે ઓળખાય છે; છઠ્ઠો પ્રદ્યુમ્ન સંજ્ઞાવાળો છે; સાતમો ‘વિષ્ણુ’ તરીકે ઉક્ત છે; અને આઠમો નિશ્ચયે માધવ છે.

Verse 5

नवमोऽनंतमूर्त्तिश्च दशमः पुरुषोत्तमः । अधोक्षजस्ततः पश्चाद्द्वादशस्तु जनार्दनः

નવમું સ્વરૂપ અનંતમૂર્તિ છે; દસમું પુરુષોત્તમ. ત્યારપછી અધોક્ષજ, અને બારમું જનાર્દન કહેવાય છે.

Verse 6

त्रयोदशस्तु गोविंदश्चतुर्दशस्त्रिविक्रमः । श्रीधरश्च पंचदशो हृषीकेशस्तु षोडशः

તેરમું ગોવિંદ; ચૌદમું ત્રિવિક્રમ. પંદરમું શ્રીધર કહેવાયું છે, અને સોળમું હૃષીકેશ છે.

Verse 7

नृसिंहस्तु सप्तदशो विश्वयोनिस्ततः परम् । वामनश्च ततः प्रोक्त स्ततो नारायणः स्मृतः

સત્તરમું નૃસિંહ; ત્યારપછી વિશ્વયોનિ. પછી વામન જાહેર થયો, અને ત્યારબાદ નારાયણનું સ્મરણ થાય છે.

Verse 9

पुंडरीकाक्ष उक्तस्तु ह्युपेंद्रश्च ततः परम् । हरिस्त्रयोविंशतिमः कृष्णश्चांत्य उदाहृतः

પુંડરીકાક્ષ કહેવાયો છે, અને ત્યારપછી ઉપેન્દ્ર. ત્રેવીસમો હરિ, અને અંતે કૃષ્ણ અંતિમ રૂપે ઉલ્લેખિત છે.

Verse 10

मूर्त्तयस्तिथिनान्म्यः स्युरेकादश्यः सदैव हि । संवत्सरेण पूज्यंते चतुर्विंश तिमूर्तयः

આ મૂર્તિઓ તિથિના નામો સાથે સંકળાયેલી છે; ખાસ કરીને એકાદશીઓ સદૈવ (તેમનો) વિશેષ સમય છે. આમ વર્ષ દરમિયાન ચોવીસ મૂર્તિઓની પૂજા થાય છે.

Verse 11

देवावताराश्च तथा चतुर्विंशतिसंख्यकाः । मासा मार्गशिराद्याश्च मासार्द्धाः पक्षसंज्ञकाः

તે જ રીતે દેવાવતારો પણ ચોવીસ સંખ્યામાં ગણાય છે. માર્ગશીર્ષથી આરંભ થતા માસો તથા ‘પક્ષ’ નામના અર્ધમાસો પણ આ પવિત્ર ક્રમમાં પરિગણિત છે.

Verse 12

अधीशसहितान्नित्यं पूजयन्भक्तिमान्भवेत् । चतुर्विंशतिसंज्ञं च चतुष्टयमुदाहृतम्

અધીશ્વર સાથે નિત્ય તેમનું પૂજન કરવાથી મનુષ્ય ભક્તિમાન બને છે. આ ચતુષ્ટયને ‘ચોવીસ’ નામની સંજ્ઞાથી ઉદાહૃત કર્યું છે.

Verse 13

एतच्चतुष्टयं नृणां धर्मकामार्थमोक्षदम् । यः शृणोति नरो भक्त्तया पठेद्वापि समाहितः

આ ચતુષ્ટય મનુષ્યોને ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપનાર છે. જે ભક્તિથી સાંભળે અથવા એકાગ્ર થઈને પાઠ કરે, તે તેનું ફળ પામે છે.

Verse 14

भूतसर्गस्य गोप्ताऽसौ हरिस्तस्य प्रसीदति

ભૂતસૃષ્ટિના રક્ષક એવા હરિ તેવા પુરુષ પર પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 244

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये शालिग्रामशिलासुमूर्त्त्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरद्वि शततमोध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં—હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્ય, શેષશાયી ઉપાખ્યાન, બ્રહ્મા-નારદ સંવાદ તથા ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્ય અંતર્ગત—‘શાલિગ્રામશિલાના શુભ સ્વરૂપોની ઉત્પત્તિનું વર્ણન’ નામનો ૨૪૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.