Adhyaya 23

Verse 2

। सूत उवाच । तस्यैव पश्चिमे भागे मृगतीर्थमनुत्तमम् । अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले । तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां स्नानं कुर्वंतिभास्करे

સૂત બોલ્યા—એ જ પ્રદેશના પશ્ચિમ ભાગમાં ‘મૃગતીર્થ’ નામનું અનુત્તમ તીર્થ છે, જે સમગ્ર ધરતી પર પરમ પુણ્યદાયક તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. જે લોકો દૃઢ શ્રદ્ધા સાથે ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીએ સૂર્યોદય સમયે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેઓ મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 3

मध्ये स्थिते न ते यांति तिर्यग्योनौ कथंचन । अपि पापसमोपेता दोषैः सर्वैः समन्विताः

તે તીર્થના મધ્યમાં સ્થિત રહેનારા લોકો કોઈ રીતે પણ તિર્યક્-યોનિ (પશુ-યોનિ)માં જતા નથી, ભલે તેઓ પાપોથી ભરેલા અને સર્વ દોષોથી યુક્ત હોય।

Verse 4

कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा । स्नाता ये तत्र सत्तीर्थे ते यांति परमां गतिम् । विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः

કૃતઘ્ન, નાસ્તિક, ચોર તથા મર્યાદા ભંગ કરનાર પણ—જો તે સત્તીર્થમાં સ્નાન કરે—તો પરમ ગતિને પામે છે; શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ કિન્નરો દ્વારા સ્તુત થાય છે.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । मृगतीर्थं कथं तत्र संजातं सूतनंदन । किं प्रभावं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતનંદન! ત્યાં મૃગતીર્થ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું? તેનું પ્રભાવ અમને કહો; અમારું કૌતૂહલ અતિ વિશેષ છે.

Verse 6

सूत उवाच । पूर्वं तत्र महारण्ये नानामृगगणावृते । नानाविहंगसंघुष्टे नानावृक्षसमाकुले

સૂતે કહ્યું—પૂર્વે ત્યાં એક મહાવન હતું; તે નાનાપ્રકારના મૃગસમૂહોથી ભરેલું, વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતું અને અનેક વૃક્ષોથી ઘન હતું.

Verse 7

समायाता महारौद्रा लुब्ध काश्चापपाणयः । कृष्णांगा भ्रममाणास्ते यमदूता इवाऽपरे

પછી અત્યંત રૌદ્ર એવા કેટલાક શિકારી ધનુષ હાથમાં લઈને ત્યાં આવી પહોંચ્યા. કાળા અંગવાળા તેઓ ફરતા હતા, જાણે યમના દૂત જ હોય તેમ લાગતા હતા.

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे दृष्टं मृगयूथं तरोरधः । उपविष्टं सुविश्रब्धं तैस्तदा द्विज सत्तमाः

આ દરમિયાન, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તેમણે એક વૃક્ષની નીચે મૃગોના ઝુંડને જોયું; તે નિર્ભય થઈ શાંતિથી ત્યાં બેઠેલું હતું.

Verse 9

अथ तांल्लुब्धकान्दृष्ट्वा दूरतोऽपि भयातुराः । पलायनपराः सर्वे मृगा जग्मुर्द्रुतं ततः

પછી તે શિકારીઓને દૂરથી જ જોઈ ભયથી વ્યાકુળ થયેલા બધા મૃગો ભાગવા તત્પર થઈ, તે સ્થાનેથી ઝડપથી દોડી ગયા.

Verse 10

अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गंभीरं सलिलाशयम् । प्रविष्टा हरिणाः सर्वे भयार्ताः शरपीडिताः

ત્યારે નજીક એક ગહન જળાશય જોઈ, ભયથી વ્યાકુળ અને શિકારીઓના બાણોથી પીડિત તે સર્વ હરિણો તેમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 11

ततस्तत्सलिलस्यांतस्ते मृगाः सर्व एव हि । मानुषत्वमनुप्राप्तास्तत्प्रभावा द्द्विजोत्तमाः

પછી તે પવિત્ર જળની અંદર, હે દ્વિજોત્તમ, તે સર્વ મૃગો તે તીર્થના પ્રભાવથી જ નિઃસંદેહ માનવત્વને પ્રાપ્ત થયા।

Verse 12

अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् । मृगयूथं समायातं मार्गेणानेन सांप्रतम् । केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्

ત્યારે શિકારીઓએ માનવ બનેલા તે મૃગોને પૂછ્યું—“હમણાં જ આ માર્ગે મૃગોના ઝુંડ આવ્યું હતું; તે કયા રસ્તે નીકળી ગયું? તેથી તરત કહો, વિલંબ ન કરો।”

Verse 13

मानुषा ऊचुः । वयं ते हरिणाः सर्वे मानुषत्वं सुदुर्लभम् । तीर्थस्याऽस्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः

માનવ બનેલાઓ બોલ્યા—“અમે જ તે સર્વ હરિણ હતા. આ તીર્થના પ્રભાવથી અમે અતિ દુર્લભ માનવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે; આ સત્ય છે, શંકા નથી।”

Verse 15

स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । दिव्यगात्रधरा सर्वे संजाताः पार्थिवोत्तमाः

ત્યારબાદ માત્ર સ્નાનથી જ તેઓ બધા દિવ્ય માળા અને દિવ્ય અનુલેપનોથી અલંકૃત થયા; સૌએ દિવ્ય તેજસ્વી દેહ ધારણ કર્યો અને પૃથ્વી પર ઉત્તમ પુરુષો બન્યા।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । स्नानमात्रेण ते प्राप्ता लुब्धकास्तादृशं वपुः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! તું જેમ વર્ણન કર્યું છે તે અતિ આશ્ચર્યજનક છે; માત્ર સ્નાનથી જ તે લુબ્ધક (શિકારી)ઓએ એવો દિવ્ય દેહ પ્રાપ્ત કર્યો.

Verse 17

तथा मानुष्यमापन्ना मृगास्तोयावगाहनात् । तत्कथं मेदिनीपृष्ठे तत्तीर्थं संबभूव ह

એ જ રીતે જળમાં અવગાહનથી મૃગોએ પણ માનવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; તો પછી ધરતીના પૃષ્ઠ પર તે તીર્થ કેવી રીતે પ્રગટ થયું?

Verse 18

सूत उवाच । लिंगभेदोद्भवं तोयं यत्पुरा वः प्रकीर्तितम् । आच्छन्नं पांसुभिः कृत्स्नं वायुना शक्रशासनात्

સૂતએ કહ્યું—લિંગભેદથી ઉત્પન્ન થયેલું તે જળ, જેનું મેં અગાઉ તમને વર્ણન કર્યું હતું, તે ઇન્દ્રના આદેશથી પવન દ્વારા ધૂળથી સંપૂર્ણપણે ઢાંકાઈ ગયું.

Verse 19

वल्मीकरंध्रमासाद्य तन्निष्क्रांतं पुनर्द्विजाः । कालेन महता तत्र प्रदेशे स्वल्पमेव हि

હે દ્વિજોએ! તે વલ્મીકના છિદ્રને પહોંચી ફરી બહાર નીકળ્યું; અને ઘણો સમય વીતી ગયા પછી તે પ્રદેશમાં તે માત્ર થોડું જ પ્રગટ થયું.

Verse 20

यत्र स्नातः पुरा सद्यस्त्रिशंकुः पृथिवीपतिः । दिव्यं वपुः पुनः प्राप्त श्चंडालत्वेन संस्थितः

જ્યાં પ્રાચીનકાળે પૃથ્વીપતિ રાજા ત્રિશંકુએ સ્નાન કર્યું હતું, ત્યાં ચાંડાલત્વની સ્થિતિમાં હોવા છતાં તેણે તત્કાળ ફરી દિવ્ય દેહ પ્રાપ્ત કર્યો.

Verse 21

एतस्मात्कारणात्तत्र स्नाताः सारंगलुब्धकाः । सर्वे पापविनिर्मुक्ताः संप्राप्ताः परमं वपुः

આ કારણથી ત્યાં હરણનો પીછો કરનાર શિકારીઓએ સ્નાન કર્યું; તેઓ સર્વે પાપમુક્ત થઈ પરમ ઉત્તમ દિવ્ય સ્વરૂપને પ્રાપ્ત થયા।