Adhyaya 219

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । काम्यानि तेऽधुना वच्मि श्राद्धानि पृथिवीपते । यैः कृतैः समवाप्नोति मर्त्यो हृदयसंस्थितम्

ભર્તૃયજ્ઞ બોલ્યા—હે પૃથ્વીપતે, હવે હું તને કામ્ય શ્રાદ્ધોનું વર્ણન કરું છું; જેને કરવાથી મનુષ્ય હૃદયમાં સ્થિત ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 2

यो नारीं वांछते क्ष्माप रूपाढ्यां शीलमण्डनाम् । इह लोके परे चैव तस्यार्हं प्रथमं दिनम्

હે રાજન, જે રૂપસંપન્ન અને સુશીલ સ્ત્રીની ઇચ્છા કરે છે, તે ઇહલોક અને પરલોકમાં ફળ માટે પ્રથમ દિવસે પોતાના માટે નિર્ધારિત વિધિનું અનુષ્ઠાન કરે.

Verse 3

श्राद्धीयप्रेतपक्षस्य मुख्यभूतं च यन्नृप । य इच्छेत्कन्यकां श्रेष्ठां सुशीलां रूपसंयु ताम् । द्वितीयादिवसे तेन श्राद्धं कार्यं महीपते

હે રાજન, પ્રેતપક્ષના શ્રાદ્ધોમાં આ મુખ્ય વિધાન માનવામાં આવે છે—જે શ્રેષ્ઠ, સુશીલ અને રૂપવતી કન્યાની ઇચ્છા કરે, તે બીજા દિવસે શ્રાદ્ધ કરે, હે ભૂપતિ।

Verse 4

यो वांछति नरोऽश्वांश्च वायुवेगसमाञ्जवे । तृतीयादिवसे श्राद्धं तेन कार्यं विपश्चिता

જે મનુષ્ય પવનના વેગ સમા ઝડપી અશ્વો ઇચ્છે છે, તેણે ત્રીજા દિવસે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ—એવું વિદ્વાનો કહે છે।

Verse 5

यो वांछति पशून्मुख्यान्कुप्याकुप्यधनानि च । चतुर्थ्यां तेन कर्तव्यं श्राद्धं पितृप्रतुष्टये

જે ઉત્તમ પશુધન તથા કુપ્ય-અકુપ્ય પ્રકારની સંપત્તિ ઇચ્છે છે, તેણે પિતૃઓની પૂર્ણ તૃપ્તિ માટે ચોથા દિવસે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 6

पुत्रान्वांछति योऽभीष्टान्सुशीलान्वंशमंडनान् । पञ्चम्यां तेन कर्तव्यं सदा श्राद्धं नराधिप

હે નરાધિપ, જે ઇચ્છિત, સુશીલ અને વંશનું ભૂષણ એવા પુત્રોની કામના કરે છે, તેણે પંચમીના દિવસે હંમેશાં શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 7

यः श्राद्धं वंशजैर्दत्तं परलोकगतो नृप । वांछते तेन कर्तव्यं षष्ठ्यां श्राद्धं विपश्चिता

હે નૃપ! જે પરલોકગત થઈ પોતાના વંશજોએ આપેલું શ્રાદ્ધ ઇચ્છે છે, તેના હિતાર્થે વિદ્વાનોને ષષ્ઠી તિથિએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 8

कृषिसिद्धिं य इच्छेत ग्रैष्मिकीं शारदीमपि । सप्तम्यां युज्यते तस्य श्राद्धं कर्तुं न संशयः

જે ગ્રીષ્મ કે શારદીય પાકમાં કૃષિ-સિદ્ધિ ઇચ્છે છે, તેને સપ્તમી તિથિએ શ્રાદ્ધ કરવું યોગ્ય છે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 9

य इच्छेत्पण्यसंसिद्धिं व्यवहारसमुद्भवाम् । अष्टम्यां युज्यते श्राद्धं तस्य कर्तुं नराधिप

હે નરાધિપ! જે વેપાર-વ્યવહારથી ઉત્પન્ન થતી કમાણી અને પণ্যસિદ્ધિ ઇચ્છે છે, તેને અષ્ટમી તિથિએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 10

नवम्यां श्राद्धकृन्नाना चतुष्पदगणाल्लंभेत् । सौभाग्यं रोगनाशं च तथा वल्लभसंगमम्

નવમી તિથિએ શ્રાદ્ધ કરનારને અનેક પ્રકારનાં ચતુષ્પદ પશુ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમજ સૌભાગ્ય, રોગનાશ અને પ્રિયજનનો સંગમ પણ મળે છે।

Verse 11

दशमीदिवसे श्राद्धं यः करोति समाहितः । तस्य स्याद्वांछिता सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा

જે દશમીના દિવસે એકાગ્ર મનથી શ્રાદ્ધ કરે છે, તેને સર્વ કાર્યોમાં સર્વદા ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 12

एकादश्यां धनं धान्यं श्राद्धकर्ता लभेन्नरः । तथा भूपप्रसादं च यच्चान्यन्मनसि स्थितम्

એકાદશીએ શ્રાદ્ધ કરનાર મનુષ્ય ધન અને ધાન્યની સમૃદ્ધિ મેળવે છે; રાજપ્રસાદ પણ પ્રાપ્ત કરે છે અને મનમાં રહેલી અન્ય ઇચ્છાઓ પણ પૂર્ણ થાય છે.

Verse 13

यः करोति च द्वादश्यां श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः । पुत्रांस्तु प्रवरांश्चैव स पशून्वांछिताल्लंभेत्

જે દ્વાદશીએ શ્રદ્ધાસહિત શ્રાદ્ધ કરે છે, તે શ્રેષ્ઠ પુત્રો તથા ઇચ્છિત પશુધન-સમૃદ્ધિ પણ મેળવે છે.

Verse 14

यो वांछति नरो मुक्तिं पितृभिः सह चात्मनः । असंतानश्च यस्तस्य श्राद्धे प्रोक्ता त्रयोदशी

જે મનુષ્ય પિતૃઓ સાથે પોતાનાં માટે પણ મોક્ષ ઇચ્છે છે અને જે નિઃસંતાન છે—તેના શ્રાદ્ધ માટે ત્રયોદશી વિધાનરૂપે કહેલી છે.

Verse 15

संतानकामो यः कुर्यात्तस्य वंशक्षयो भवेत् । न संतानविवृद्धयै च तस्य प्रोक्ता त्रयोदशी

સંતાનકામનાવાળો જો ત્રયોદશીનું શ્રાદ્ધ કરે તો તેના વંશનો ક્ષય થવાની શક્યતા છે; તેથી સંતાનવૃદ્ધિ માટે તેના માટે ત્રયોદશી કહેલી નથી.

Verse 16

श्राद्धकर्मणि राजेंद्र श्रुतिरेषा पुरातनी । अपि नः स कुले भूयाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम्

હે રાજેન્દ્ર! શ્રાદ્ધકર્મમાં આ પ્રાચીન શ્રુતિ છે—જે અમને ત્રયોદશીનું અર્પણ/દાન ન આપે, તે અમારા કુળમાં જન્મ પણ ન લે.

Verse 17

पायसं मधुसर्पिर्भ्यां वर्षासु च मघासु च । मघात्रयोदशीयोगे पायसेन यजेत्पितॄन्

મધુ અને ઘીથી તૈયાર કરેલું પાયસ—વિશેષ કરીને વર્ષાઋતુમાં તથા મઘા નક્ષત્રમાં—મઘા ત્રયોદશી સાથે યોગ પામે ત્યારે પાયસથી પિતૃઓનું પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 18

पितरस्तस्य नेच्छंति तद्वर्षं श्राद्धसत्क्रियाम् । पुण्यातिशयभीतेन पिंडदानं निराकृतम्

તેના પિતૃઓ તે વર્ષની શ્રાદ્ધ-સત્ક્રિયા સ્વીકારતા નથી; પુણ્યનો અતિશય વધારો થશે એવી ભીતિથી પિંડદાન નકારવામાં આવે છે।

Verse 19

शक्रेण तद्दिने पुत्रमरणं दर्शितं भयम् । येषां च शस्त्रमृत्युः स्यादपमृत्युरथापि वा

તે દિવસે શક્રે (ઇન્દ્રે) પુત્રમરણનો ભયંકર ભય દર્શાવ્યો; અને કેટલાકને શસ્ત્રથી મૃત્યુ, અથવા અકાળ મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે।

Verse 20

उपसर्गमृतानां च विषमृत्युमुपेयुषाम् । वह्निना तु प्रदग्धानां जलमृत्यु मुपेयुषाम्

ઉપસર્ગ/મહામારીથી મરેલા, વિષમૃત્યુ પામેલા, અગ્નિથી દગ્ધ થયેલા, તથા જલમૃત્યુ પામેલા—આ સૌ માટે (શ્રાદ્ધ સંદર્ભે) વિશેષ વિચાર સૂચિત છે।

Verse 21

सर्पव्यालहतानां च शृंगैरुद्बन्धनैरपि । एकोद्दिष्टं प्रकर्तव्यं चतुर्दश्यां नराधिप

સર્પ અથવા વન્ય પશુઓથી હત થયેલા, તેમજ શિંગના આઘાતથી કે ફાંસીથી મરેલા—એમના માટે, હે નરાધિપ, ચતુર્દશીએ એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 22

तेषां तस्मिन्कृते तृप्तिस्ततस्तत्पक्षजा भवेत्

તે કર્મ કરવામાં આવે ત્યારે તેમને તૃપ્તિ થાય છે, અને એ જ પક્ષમાં તદનુરૂપ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 23

सर्वे कामाः पुरः प्रोक्ता युष्माकं ये मया नृप । अमावास्यादिने श्राद्धात्तानाप्नोति न संश यः

હે નૃપ! મેં અગાઉ તમને જે સર્વ કામ્ય ફળ કહ્યાં, અમાવાસ્યાના દિવસે શ્રાદ્ધ કરવાથી તે બધાં નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं काम्यश्राद्धफलं नृप । यच्छ्रुत्वा वांछितान्कामान्सर्वानाप्नोति मानवः

હે નૃપ! કામ્ય-શ્રાદ્ધનું સર્વ ફળ મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહ્યું; આ સાંભળીને મનુષ્ય ઇચ્છિત સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 219

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे काम्यश्राद्धवर्णनंनामैकोनविंशोत्तरद्विशततमोऽ ध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્યના શ્રાદ્ધકલ્પમાં ‘કામ્ય-શ્રાદ્ધ-વર્ણન’ નામનો ૨૧૯મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.