Adhyaya 214

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योपि च तत्रास्ति विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । गणनाथो द्विजश्रेष्ठाः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम्

સૂત બોલ્યા—“ત્યાં વિશ્વામિત્રે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા એક અન્ય દેવ પણ છે—ગણનાથ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તે મનુષ્યોને સર્વ સિદ્ધિઓ આપે છે।”

Verse 2

माघमासे चतुर्थ्यां च शुक्लायां पूजयेत्तु यः । स च संवत्सरं यावत्सर्वै विघ्नैर्विमुच्यते ओ

માઘ માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થીએ જે કોઈ તેમની પૂજા કરે છે, તે એક વર્ષ સુધી સર્વ વિઘ્નોથી મુક્ત રહે છે।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । गणनाथस्य चोत्पत्तिं सांप्रतं सूत नो वद । कथमेष समुत्पन्नः किं माहात्म्यः प्रकीर्तितः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! હવે અમને ગણનાથની ઉત્પત્તિ કહો. તેઓ કેવી રીતે પ્રગટ થયા અને તેમનું કયું માહાત્મ્ય પ્રખ્યાત છે?

Verse 4

सूत उवाच । एष चोत्पादितो गौर्या निजांगमलतः स्वयम् । क्रीडार्थं मानुषैरंगैर्मातंगाननशोभितः

સૂતે કહ્યું—ગૌરીદેવી પોતે જ પોતાના અંગમલમાંથી તેને ઉત્પન્ન કરી. ક્રીડાર્થે માનવસદૃશ અંગોથી રચી, હાથીમુખથી શોભિત કર્યો.

Verse 5

चतुर्हस्तसमोपेत आखुवाहनगस्तथा । कुठारहस्तश्च तथा मोदकाशनतोषकृत्

તેઓ ચતુર્ભુજ છે અને મૂષકને વાહન બનાવી ગમન કરે છે. હાથમાં કુઠાર ધારણ કરે છે અને મોદક ભક્ષણમાં તૃપ્તિ પામે છે.

Verse 6

सर्वसिद्धिप्रदो लोके भक्तानां च विशेषतः । एष पूर्वं प्रभोः कार्ये संग्रामे तारकामये

તેઓ લોકમાં સર્વ સિદ્ધિઓ આપનાર છે, ખાસ કરીને ભક્તોને. પૂર્વે પ્રભુના કાર્યાર્થે, તારકાસુર-સંબંધિત યુદ્ધમાં,

Verse 7

संग्राममकरोद्रौद्रं न कृतं यच्च केनचित् । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

તેમણે એવો રૌદ્ર યુદ્ધ કર્યો કે જે કોઈએ ક્યારેય કર્યો ન હતો. સર્વ દાનવો હણાયા—ગણતરીથી પરે.

Verse 8

ततः शक्रेण तुष्टेन प्रोक्तः संग्रामभूमिपः । क्षत विक्षतसर्वांगो रुधिरेण परिप्लुतः

ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા શક્ર (ઇન્દ્ર) એ યુદ્ધભૂમિમાં તેને કહ્યું—જેનું સર્વ અંગ ક્ષત‑વિક્ષત હતું અને જે રક્તથી સંપૂર્ણ ભીંજાયેલો હતો।

Verse 9

अस्मदर्थे त्वया युद्धं यत्कृतं सुगजानन । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

‘અમારા હિતાર્થે, હે શ્રેષ્ઠ ગજાનન, તું આ યુદ્ધ કર્યું. બધા દાનવો સંખ્યાથી પરે એવા હણાઈ ગયા.’

Verse 10

तस्मात्त्वं सर्वदेवानामपि पूज्यो भविष्यसि । किंपुनर्मानुषाणां च ये नित्यं विघ्नसंप्लुताः

‘અતએવ તું સર્વ દેવતાઓનો પણ પૂજ્ય બનશે; તો પછી નિત્ય વિઘ્નોથી ઘેરાયેલા મનુષ્યોની તો વાત જ શું?’

Verse 11

ये त्वां संपूजयिष्यंति कार्यारंभेषु सर्वतः । कार्यसिद्धिर्न संदेहस्तेषां भूयाद्गिरा मम

‘જે સર્વ કાર્યના આરંભે તારી પૂજા કરશે, તેમના કાર્ય સિદ્ધ થશે—કોઈ સંશય નથી; આ મારું વચન છે.’

Verse 12

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विससर्जाथ तं तदा । संमान्य बहुमानेन गौरीशंकरपार्श्वतः

આ રીતે કહી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) એ ત્યારે તેને વિદાય કર્યો; ગૌરી‑શંકરના સાન્નિધ્યમાં, મહાન માનથી તેને સન્માનિત કરીને।

Verse 13

अयमर्थः पुरा पृष्टो रोहिताश्वेन धीमता । सर्वविप्रविनाशार्थं मार्कंडेयं महामुनिम्

આ જ વિષય પૂર્વે ધીમાન રોહિતાશ્વે સર્વ બ્રાહ્મણોના વિનાશ-નિવારણાર્થે મહામુનિ માર્કંડેયને પૂછ્યો હતો।

Verse 14

तमेवार्थं महाभागाः कथयिष्ये यथार्थतः । तच्छृणुध्वं पुरावृत्तं सर्वं सर्वे समाहिताः

હે મહાભાગો, એ જ વિષય હું યથાર્થ રીતે કહેશ; તેથી તમે સૌ એકાગ્ર થઈ સમગ્ર પ્રાચીન વૃત્તાંત સાંભળો।

Verse 15

रोहिताश्व उवाच । भगवन्नत्र ये मर्त्याः सर्वे विघ्नसमन्विताः । शुभकृत्येषु सर्वेषु जायंते शुचयोऽपि च

રોહિતાશ્વ બોલ્યો—હે ભગવન, અહીંના બધા મર્ત્યો વિઘ્નોથી ઘેરાયેલા છે; સર્વ શુભ કાર્યોમાં શુદ્ધજનને પણ અડચણો થાય છે।

Verse 16

प्रारब्धेषु च कार्येषु धर्मजेषु विशेषतः । तानि विघ्नानि जायन्ते यैस्तत्कार्यं न सिध्यति

વિશેષ કરીને ધર્મજન્ય કાર્યોમાં, કાર્ય આરંભ થયા પછી એવા વિઘ્નો ઊભા થાય છે કે જેના કારણે તે કાર્ય સિદ્ધ થતું નથી।

Verse 17

तस्माद्विघ्नविनाशाय किंचिन्मे व्रतमा दिश । व्रतं वा नियमो वाऽथ तपो वा दानमेव च

અતએવ વિઘ્નનાશ માટે મને કોઈ વ્રત ઉપદેશો—વ્રત હોય, નિયમ હોય, તપ હોય કે દાન જ હોય।

Verse 18

सकृच्चीर्णेन येनात्र यावज्जीवति मानवः । तावन्न जायते विघ्नमाजन्ममरणांतिकम्

અહીં જે આને એકવાર પણ આચરે, તે મનુષ્ય જીવતો રહે ત્યાં સુધી—જન્મથી લઈને મૃત્યુના અંત સુધી—કોઈ વિઘ્નને પામતો નથી।

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि सर्वविघ्नविनाशनम् । व्रतं सर्वगुणोपेतं सर्वपापप्रणाशनम् । विश्वामित्रेण सञ्चीर्णं यत्पुरा भावितात्मना

માર્કણ્ડેયે કહ્યું—અહીં હું તને એવું વ્રત કહું છું, જે સર્વ વિઘ્નોનો નાશ કરે, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને સર્વ પાપોનો પ્રણાશ કરે; જે પૂર્વકાળે શુદ્ધાત્મા વિશ્વામિત્રે આચર્યું હતું।

Verse 20

विश्वामित्र इति ख्यातो गाधिपुत्रः प्रतापवान् । वसिष्ठेन समं तस्य वैरमासीन्महात्मनः

તે ગાધિનો પ્રતિાપી પુત્ર ‘વિશ્વામિત્ર’ તરીકે ખ્યાત થયો; અને તે મહાત્માનું વસિષ્ઠ સાથે વૈર ઊભું થયું।

Verse 21

ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः कथंचित्स महातपाः । ब्राह्मणस्त्वं वसिष्ठेन ततो वैरमजायत

તે મહાતપસ્વી હોવા છતાં, બ્રાહ્મણત્વના વિષયમાં વસિષ્ઠે કોઈ રીતે તેને સ્વીકાર્યો નહીં; તેથી જ વૈર ઊભું થયું।

Verse 22

रोहिताश्व उवाच । कस्मान्न प्रोक्तवान्विप्रो वसिष्ठस्तु कथंचन । ब्राह्मणः स परं प्रोक्तोब्रह्मादिभिरपि स्वयम्

રોહિતાશ્વે કહ્યું—વસિષ્ઠ ઋષિએ કોઈ રીતે તેને બ્રાહ્મણ કેમ ન કહ્યું? કારણ કે તે તો બ્રહ્મા આદિ દેવોએ પણ સ્વયં ‘પરમ બ્રાહ્મણ’ તરીકે જાહેર કર્યો છે।

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच । क्षत्रियश्च स्थितः पूर्वं विश्वामित्रो महीपतिः । मृगयासु परिभ्रांतो वसिष्ठस्य तदाऽश्रमम् । प्रविष्टः क्षुत्पिपासार्त्तः स तेनाथ प्रपूजितः

માર્કંડેયે કહ્યું—પૂર્વકાળે ક્ષત્રિયધર્મમાં સ્થિત રાજા વિશ્વામિત્ર શિકારમાં ભટકતા વશિષ્ઠના આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા. ભૂખ અને તરસથી પીડિત હતા; ત્યારે વશિષ્ઠે વિધિપૂર્વક અતિથિ-સત્કાર કરીને તેમનું પૂજન કર્યું.

Verse 24

तस्यासीन्नन्दिनीनाम धेनुः कामदुघा सदा । सा सूते वाञ्छितं सद्यो यद्वसिष्ठोऽभिवाञ्छति

તેમની પાસે નંદિની નામની ધેનુ હતી, જે સદા કામધેનુ સમી ઇચ્છાપૂર્તિ કરતી. વશિષ્ઠ જે કંઈ ઇચ્છતા, તે તરત જ તે ઉપજાવી આપતી.

Verse 25

तत्प्रभावात्स भूपालः सभृत्यबलवाहनः । तेन तृप्तिपरा नीतो मिष्टान्नैर्विविधैस्ततः

તેના પ્રભાવથી તે રાજા સેવકો, સૈન્ય અને વાહનો સહિત અનેક પ્રકારના મધુર અને ઉત્તમ અન્નોથી પરમ તૃપ્તિ સુધી પહોંચાડાયો.

Verse 26

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैः स च । सोऽपि दृष्ट्वा प्रभावं तं सर्वं धेनोश्च संभवम् । प्रार्थयामास तां मूल्यैर्गजवाजिसमु द्भवैः

‘આ રાજા છે’ એમ જાણી વશિષ્ઠે અર્ઘ્ય વગેરે અર્પણો અને ભોજનથી તેમનો સત્કાર કર્યો. રાજાએ પણ તે અદભુત પ્રભાવ જોઈ અને બધું ધેનુમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે એમ સમજી, હાથી-ઘોડા વગેરેના મૂલ્ય રૂપે આપી તે ધેનુને માગવા લાગ્યો.

Verse 27

न ददौ स तदा विप्रः साम्ना दानेन वा पुनः । भेदेन च ततो दण्डं योजयामास वै नृपः

ત્યારે તે બ્રાહ્મણે ન તો સામથી, ન તો દાનથી—કોઈ રીતે પણ તેને આપી નહીં. તેથી રાજાએ ભેદનો આશ્રય લઈને પછી દંડનો પ્રયોગ કરવા આગળ વધ્યો.

Verse 28

कालयामास तां धेनुं ततः कोपात्स पार्थिवः

પછી ક્રોધમાં આવી તે રાજાએ તે ધેનુને હાંકી કાઢી।

Verse 29

साऽब्रवीन्नीयमानाऽथ वसिष्ठं किं त्वया विभो । दत्ताहमस्य नृपतेर्यन्मां नयति यत्नतः

તેને લઈ જતાં તે વશિષ્ઠને બોલી—“હે વિભો! તમે શું કર્યું? શું તમે મને આ નૃપતિને દાન આપી છે, કે જે મને એટલા પ્રયત્નથી લઈ જાય છે?”

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । न मया त्वं महाभागे दत्ता चास्य महीपतेः । बलान्नयति यद्येष तस्माद्युक्तं समाचर

વશિષ્ઠ બોલ્યા—“હે મહાભાગે! મેં તને આ રાજાને દાન આપી નથી. જો એ તને બળપૂર્વક લઈ જાય, તો જે યોગ્ય હોય તે જ કર.”

Verse 31

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा । जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्

આ સાંભળી ક્રોધથી ભરાયેલી ઉત્તમ ધેનુ નંદિનીએ તે રાજસેનાને લક્ષ્ય કરીને પ્રચંડ પ્રાકટ્ય કર્યું।

Verse 32

धूमावर्तिस्ततो जाता तस्या वक्त्रात्ततः परम् । ततो ज्वाला महारौद्रास्ततो योधाः सहस्रशः

ત્યારે તેના મુખમાંથી ધુમાડાનો ઘુમરો ઊઠ્યો; પછી અત્યંત રૌદ્ર જ્વાળાઓ પ્રગટ થઈ; અને પછી હજારો યોધાઓ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 33

नानाशस्त्रधरा रौद्रा यमदूता यथा च ते । पुलिन्दा बर्बराभीराः किराता यवनाः शकाः

નાનાવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરેલા, યમદૂત સમા રૌદ્ર તેઓ પ્રગટ થયા—પુલિંદ, બર્બર, આભીર, કિરાત, યવન અને શક।

Verse 34

ते प्रोचुस्तां वदास्माकं कस्मात्सृष्टा वयं शुभे

તેઓ તેણીને બોલ્યા—“હે શુભે! અમને કહો; કયા કારણથી અમે સર્જાયા છીએ?”

Verse 35

नन्दिन्युवाच । एते मां ये बलात्पापा नयंति नृपसेवकाः । तान्निघ्नन्तु समादेशान्नान्यद्वांछामि किंचन

નંદિની બોલી—“આ પાપી રાજસેવકો મને બળજબરીથી લઈ જાય છે; આદેશ મુજબ એમને સંહાર કરો. મને બીજું કશું નથી જોઈએ.”

Verse 36

ततस्तैस्तस्य तत्सैन्यं विश्वामित्रस्य सूदितम् । युध्यमानं महाराज दशरात्रेण संयुगे

પછી, હે મહારાજ! દસ રાત્રિ ચાલેલા યુદ્ધમાં લડતું વિશ્વામિત્રનું તે સૈન્ય તેમના દ્વારા ચકનાચૂર થયું।

Verse 37

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा ब्राह्म्यं बलमनुत्तमम् । प्रतिज्ञामकरोत्तत्र तारेण सुस्वरेण च

વિશ્વામિત્રે પણ તે અનુત્તમ બ્રાહ્મ્ય બળ જોઈ, ત્યાં જ સ્પષ્ટ અને સુમધુર સ્વરે પ્રતિજ્ઞા કરી।

Verse 38

अथाहं संभविष्यामि ब्राह्मणो नात्र संशयः । ममापि जायते येन प्रभावश्चेदृशोऽद्भुतः

હવે હું બ્રાહ્મણ બનીશ—એમાં કોઈ સંશય નથી—જેથી મારામાં પણ એવો અદ્ભુત આધ્યાત્મિક પ્રભાવ પ્રગટે।

Verse 39

तस्मात्तपः करिष्यामि यदसाध्यं सुरैरपि । स्वपुत्रं स्वे पदे धृत्वा ततश्चक्रे तपो महत्

અતએવ હું એવું તપ કરીશ જે દેવતાઓને પણ અસાધ્ય છે. પોતાના પુત્રને પોતાના સ્થાને સ્થાપી, પછી તેણે મહાન તપ આરંભ્યું।

Verse 40

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः । ब्राह्मण्यं तेन नैवाप्तं वैलक्ष्यं परमं गतः

બ્રાહ્મણ્ય માટે તેણે અત્યંત ઉગ્ર, અતિ મહાન અને દુષ્કર તપ કર્યું. છતાં તેનાથી બ્રાહ્મણ્ય ન મળ્યું અને તે પરમ નિરાશામાં પડ્યો।

Verse 41

ततः कैलासमासाद्य देवदेवं महेश्वरम् । सम्यगाराधयामास गौरीयुक्तं महेश्वरम्

પછી કૈલાસે પહોંચી તેણે દેવોના દેવ મહેશ્વરને—ગૌરીયુક્ત મહેશ્વરને—યથાવિધિ આરાધ્યા।

Verse 42

अहं तपः करिष्यामि ब्राह्मण्यस्य कृते प्रभो । त्वदीये पर्वतश्रेष्ठे कैलासे शरणं गतः

હે પ્રભુ, બ્રાહ્મણ્ય માટે હું તપ કરીશ. તમારા જ પરમ શ્રેષ્ઠ પર્વત કૈલાસમાં હું શરણ આવ્યો છું।

Verse 43

तस्माद्विघ्नस्य मे रक्षां देवदेवः प्रयच्छतु । यथा नो नाशमायाति तपः सर्वं कृतं महत्

અતએવ દેવોના દેવ મને વિઘ્નોથી રક્ષા આપે, જેથી મેં કરેલું આ મહાન તપ સર્વથા નાશ પામે નહિ.

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । शुद्ध्यर्थं चैव यत्कार्यं कार्येस्मिन्नृपसत्तम । विनायकसमुद्भूतां तत्त्वं पूजां समाचर

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! આ કાર્યની શુદ્ધિ માટે વિનાયક-તત્ત્વમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પૂજા વિધિપૂર્વક કર.

Verse 45

येन ते जायते सिद्धिः सम्यग्ब्राह्मण्यसंभवा

જેનાથી તને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે—એ સિદ્ધિ સમ્યક્ બ્રાહ્મણ્ય (ધર્મશુદ્ધિ)માંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । तद्वदस्व सुरश्रेष्ठ तथा तस्य करोम्यहम् । पूर्वं पूजां गणेशस्य सर्वविघ्नप्रशान्तये

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે સૂરશ્રેષ્ઠ! તે કહો; હું એમ જ કરીશ. સર્વ વિઘ્નોની શાંતિ માટે પ્રથમ ગણેશની પૂજા કરીશ.

Verse 47

श्रीभगवानुवाच । एष गौर्या पुरा कृत्वा निजांगोद्वर्तनं कृतः । निर्मलेन कृतः पश्चान्नराकारश्चतुर्भुजः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—પૂર્વકાળે ગૌરીએ પોતાના અંગોના ઉબટનથી બનેલા લેપથી તેને ઘડ્યો; પછી તે નિર્મળ દ્રવ્યથી તે નરાકાર અને ચતુર્ભુજ થયો.

Verse 49

ततोऽहमनया प्रोक्तः सजीवः क्रियतामयम् । पुत्रको मे यथा भावी लोके पूज्य तमो विभो

ત્યારે તેણીએ મને કહ્યું— ‘આને સજીવ કરો. એ મારો પુત્ર બને અને જગતમાં પૂજ્ય થાઓ, હે પ્રભુ।’

Verse 50

ततो मयापि संस्पृष्टः सृष्टिसूक्तेन पार्थिव । जीवसूक्तेन सम्यक्स प्राणवान्समजायत

પછી, હે રાજન, મેં પણ તેને સૃષ્ટિ-સૂક્તથી સ્પર્શ કર્યો અને જીવ-સૂક્તથી યોગ્ય રીતે સ્પર્શ કર્યો; તેથી તે પ્રાણવાન થયો.

Verse 51

ततो मया प्रहृष्टेन प्रोक्ता देवी हिमाद्रिजा । चतुर्थीदिवसे प्राप्ते मयाऽद्यायं विनिर्मितः

પછી આનંદિત થઈ મેં હિમાલયકન્યા દેવીને કહ્યું— ‘ચતુર્થીનો દિવસ આવે ત્યારે, આજે મેં આને વિધિવત્ પ્રગટ કર્યું છે।’

Verse 52

पुत्रस्तव महाभागे जीवसूक्तप्रभावतः । एष सर्वागणानां च मदीयानां सुरेश्वरि । भविष्यति सदाऽध्यक्ष स्तस्माच्च गणनायकः

હે મહાભાગ્યવતી સুরેશ્વરી, જીવ-સૂક્તના પ્રભાવથી આ તારો પુત્ર થશે. આ મારા સર્વ ગણોનો સદા અધ્યક્ષ રહેશે; તેથી ‘ગણનાયક’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 53

पठ्यमानेन यश्चैनं जीवसूक्तेन सुन्दरि । पूजयिष्यति सद्भक्त्या चतुर्थीदिवसे शुभे

હે સુન્દરી, શુભ ચતુર્થીના દિવસે, જીવ-સૂક્તનું પાઠ ચાલતું હોય ત્યારે, સદ્ભક્તિથી જે કોઈ તેની પૂજા કરશે…

Verse 54

तस्य सर्वेषु कृत्येषु सर्वविघ्रानि कृत्स्नशः । प्रयास्यंति क्षयं देवि तमः सूर्योदये यथा

તેના સર્વ કાર્યોમાં, હે દેવી, સર્વ વિઘ્નો સંપૂર્ણપણે ક્ષય પામે છે—જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર નાશ પામે છે.

Verse 55

नमो लंबोदरायेति नमो गणविभो तथा । कुठारधारिणे नित्यं तथा वाक्संगताय च

લંબોદરને નમસ્કાર, ગણોના સ્વામીને નમસ્કાર. કુઠાર ધારણ કરનારને નિત્ય નમસ્કાર, અને વાણીમાં સંગ્રહ-સંગતિ આપનારને પણ નમસ્કાર.

Verse 56

नमो मोदकभक्षाय नमो दन्तैकधारिणे

મોદક ભક્ષણ કરનારને નમસ્કાર; એકદંત ધારણ કરનારને નમસ્કાર.

Verse 57

एभिर्मन्त्रैः समभ्यर्च्य पश्चान्मोद कजंशुभम् । नैवेद्यं च प्रदातव्यं ततश्चार्घ्यं निवेदयेत्

આ મંત્રોથી વિધિપૂર્વક અર્ચના કરીને, પછી શુભ મોદકોનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું; ત્યારબાદ અર્ઘ્ય (આદરપૂર્વકનું જળ) નિવેદન કરવું.

Verse 58

अहं कर्म करिष्यामि यत्किचिच्छंभुसंभवम् । अविघ्नं तत्र कर्तव्यं सर्वदैव त्वया विभो

શંભુ (શિવ) સંબંધે જે કંઈ કાર્ય ઉપજે, તે કર્મ હું કરીશ; હે વિભો, તે સર્વદા આપના દ્વારા નિર્વિઘ્ન થાવું જોઈએ.

Verse 59

ततस्तु ब्राह्मणानां च भोजनं मोदकोद्भवम् । यथाशक्त्या प्रदातव्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોને મોદક-યુક્ત ભોજન યથાશક્તિ આપવું જોઈએ; ધનમાં કાંજુષી અને કપટનો ત્યાગ કરવો।

Verse 60

एवमुक्तं मया पूर्वं स्वयमेव नृपोत्तम । गणनाथं समुद्दिश्य गौर्याः पुरत एव च

હે નૃપોત્તમ! મેં આ વાત પૂર્વે જ કહી છે—ગણનાથને ઉદ્દેશીને, અને ગૌરીના પ્રત્યક્ષ સમક્ષમાં।

Verse 61

ततः प्रहृष्टा सा देवी वाक्यमेतदुवाच ह । अद्यप्रभृति यः पुत्रं मदीयं गणनाय कम्

ત્યારે તે દેવી પ્રસન્ન થઈને બોલી—‘આજથી જે કોઈ મારા પુત્ર ગણનાયકને (પૂજે)…’।

Verse 62

अनेन विधिना सम्यक्चतुर्थ्यां पूजयिष्यति । तस्य विघ्नानि सर्वाणि नाशं यास्यंत्यसंशयम्

જે આ વિધિ પ્રમાણે ચતુર્થીએ યોગ્ય રીતે પૂજા કરશે, તેના સર્વ વિઘ્નો નિઃસંદેહ નાશ પામશે।

Verse 63

स्मृत्वा वा पूजयित्वा वा यः कार्याणि करिष्यति । भविष्यंति न संदेहस्ततोस्याविचलानि च

સ્મરણ કરીને કે પૂજન કરીને જે પોતાના કાર્યો કરશે, તેના કાર્યો નિઃસંદેહ સિદ્ધ થશે અને અચળ રહેશે।

Verse 64

न सन्देहस्ततोऽस्य श्रीरचलैव भविष्यति

આમાં કોઈ સંશય નથી; ત્યારપછી તેની શ્રી-સમૃદ્ધિ નિશ્ચયે અચલ રહેશે।

Verse 65

श्रीभगवानुवाच । तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर । विनायकोद्भवां पूजां येनाभीष्टेन युज्यसे

શ્રીભગવાન બોલ્યા—અતએવ, હે મહાભાગ, ચતુર્થીનું સમ્યક્ આચરણ કર. વિનાયકસંબંધિત પૂજા કર, જેથી તું અભીષ્ટ ફળ સાથે યુક્ત થશો।

Verse 66

मार्कण्डेय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः । गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्

માર્કંડેય બોલ્યા—તેમનું વચન સાંભળી રાજા વિશ્વામિત્રે ગણનાથ (ગણેશ)થી ઉદ્ભવેલી યથોચિત પૂજા વિધિપૂર્વક કરી।

Verse 67

तपश्चचार विपुलं सर्वविघ्नविवर्जितम् । ब्राह्मण्यं च ततः प्राप्तं सर्वेषामपि दुर्लभम् ओ

પછી તેણે સર્વ વિઘ્નોથી રહિત મહાન તપ કર્યું; અને ત્યારબાદ સર્વને દુર્લભ એવું બ્રાહ્મણ્ય (આધ્યાત્મિક પદ) પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 68

तस्मात्त्वं हि महाभाग विनायकसमुद्भवाम् । पूजां कुरु चतुर्थ्यां च संप्राप्तायां विशेषतः । संप्राप्नोषि महाभोगान्हृदिस्थान्नात्र संशयः

અતએવ, હે મહાભાગ, વિનાયકસંબંધિત પૂજા કર—વિશેષ કરીને ચતુર્થી આવી પહોંચે ત્યારે. તું હૃદયસ્થ ઇચ્છિત મહાભોગ-ફળ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરશ; તેમાં સંશય નથી।

Verse 69

यो यं काममभिध्याय गणनाथं प्रपूजयेत् । स तं सर्वमवाप्नोति महेश्वरवचो यथा

જે જે કામનાનું ધ્યાન કરીને ગણનાથની પૂજા કરે છે, તે તે સર્વ પ્રાપ્ત કરે છે—મહેશ્વરના વચન મુજબ.

Verse 70

अपुत्रो लभते पुत्रं धनहीनो महद्धनम् । शत्रूञ्जयति संग्रामे स्मृत्वा तं गणनायकम्

અપુત્રને પુત્ર મળે છે, ધનહીનને મહાધન મળે છે; તે ગણનાયકનું સ્મરણ કરતાં યુદ્ધમાં શત્રુઓ પર વિજય થાય છે.

Verse 71

या नारी पतिना त्यक्ता दुर्भगा च विरूपिता । सा सौभाग्यमवाप्नोति गणनाथस्य पूजया

જે સ્ત્રી પતિ દ્વારા ત્યજાયેલી, દુર્ભાગ્યવતી અને વિરૂપ હોય, તે ગણનાથની પૂજાથી સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 72

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । न विघ्नं जायते तस्य सर्वकृत्येषु सर्वदा

જે આને નિત્ય પાઠ કરે છે અથવા એકાગ્રતાથી સાંભળે છે, તેના સર્વ કાર્યોમાં ક્યારેય વિઘ્ન ઊભું થતું નથી.

Verse 214

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रोपाख्यानप्रसंगेन गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, વિશ્વામિત્રોપાખ્યાનપ્રસંગે ગણપતિપૂજાવિધિના માહાત્મ્યવર્ણન નામનો ૨૧૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.