Adhyaya 212

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतं तीर्थत्रयं पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रेऽत्र यत्त्वया प्रोक्तमस्माकं सूतनंदन

ઋષિઓ બોલ્યા—હે સૂતનંદન! હાટકેશ્વર નામના આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં તું કહેલા ત્રણ પુણ્ય તીર્થો અમે સાંભળ્યા છે।

Verse 2

विश्वामित्रीयमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम् । सांप्रतं तत्समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

અમે વિશ્વામિત્રસંબંધિત માહાત્મ્ય સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ. હવે કૃપા કરીને તે અમને કહો; અમારી ઉત્કંઠા અતિ વિશાળ છે.

Verse 3

सूत उवाच । समुद्रस्यापि पारोऽत्र लक्ष्यते च क्षितेरपि । तारकाणां मुनेस्तस्य न गुणानां द्विजोत्तमाः

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો, અહીં સમુદ્રનો પણ પાર અને ધરતીની પણ સીમા દેખાય છે; પરંતુ તારાઓથી પણ મહાન તે મુનિના ગુણોનું માપ થઈ શકતું નથી.

Verse 4

लक्ष्यते केनचित्पारो गाधेः पुत्रस्य धीमतः । क्षत्रियोऽपि द्विजत्वं यः संप्राप्तो द्विजसत्तमाः

કોઈકને તે ધીમાન ગાધિપુત્રનો ‘પાર’ જાણ્યોય લાગે; પરંતુ તે—ક્ષત્રિય હોવા છતાં—બ્રાહ્મણત્વને પ્રાપ્ત થયો, હે દ્વિજસત્તમો!

Verse 5

अंत्यजत्वं गतस्यापि त्रिशंकोः पृथिवीपतेः । यज्ञभागभुजो देवाः प्रत्यक्षेण विनिर्मिताः

અંત્યજ અવસ્થાને પામેલા પૃથ્વીપતિ ત્રિશંકુ માટે પણ યજ્ઞભાગ ભોગવનારા દેવતાઓ પ્રત્યક્ષ રૂપે પ્રગટ કરાયા.

Verse 6

ब्रह्मणः स्पर्धया येन पुरा सृष्टिर्द्विजोत्तमाः । प्रारब्धा च ततो देवैः प्रणिपत्य निवारितः

હે દ્વિજોત્તમો, બ્રહ્મા સાથે સ્પર્ધા કરીને તેણે એક વખત સૃષ્ટિ આરંભી; ત્યારબાદ દેવતાઓએ પ્રણામ કરીને તેને (તે કાર્યથી) રોકી દીધો.

Verse 7

तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं साप्रतं वदतो मम । श्रूयतां ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाश नम्

હવે મારી પાસેથી તે તીર્થનું માહાત્મ્ય સાંભળો, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો—તે પાવન તીર્થ સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 8

तेन तत्र कृतं कुण्डं स्वहस्तेन महात्मना । शस्त्रं विनापि भूपृष्ठं प्रविदार्य समंततः

તે મહાત્માએ ત્યાં પોતાના હાથથી કુંડ બનાવ્યું; શસ્ત્ર વિના પણ ભૂપૃષ્ઠને સર્વ દિશામાં ફાડી નાંખ્યું.

Verse 9

तत्र ध्यात्वा समानीता पातालाज्जाह्नवी नदी । मर्त्यलोके समायातं यस्यास्तोयं सुनिर्मलम्

ત્યાં ધ્યાનબળથી પાતાળમાંથી જાહ્નવી નદીને ઉપર લાવવામાં આવી; મર્ત્યલોકમાં તેનું જળ અતિ નિર્મળ બની પ્રગટ થયું.

Verse 10

सुस्वादु च तथा स्नानात्सर्वपातकनाशनम् । तेनापि स्थापितस्तत्र भास्करो वारितस्करः

તેનું જળ અતિ મધુર છે અને ત્યાં સ્નાનથી સર્વ પાપો નાશ પામે છે; તેણે ત્યાં ભાસ્કરને ‘વારિતસ્કર’ રૂપે સ્થાપિત કર્યો.

Verse 11

यः सप्तम्यां सूर्यवारे स्नात्वा तस्य हृदे शुभे । माघमासे सिते पक्षे नमस्यति दिवाकरम् । स कुष्ठैर्मुच्यते सर्वैस्तथा पापैर्द्विजो त्तमाः

જે રવિવારે પડતી સપ્તમીના દિવસે તે તીર્થના શુભ હૃદયસ્થાને સ્નાન કરીને, માઘ માસના શુક્લ પક્ષમાં દિવાકરને નમસ્કાર કરે—તે સર્વ કুষ্ঠ અને પાપોથી મુક્ત થાય છે, હે દ્વિજોત્તમો.

Verse 12

पश्चिमोत्तरदिग्भागे तस्यास्ति जलसंभवा । धन्वंतरिकृता वापी सर्वरोगविनाशिनी

તેના ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાભાગમાં જળનો એક સ્ત્રોત છે—ધન્વંતરિએ રચેલી તે વાપી/કૂવો—જે સર્વ રોગોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 13

तत्र पूर्वं तपस्तेपे धन्वं तरिरुदारधीः । ववन्दे तपसा युक्तो ध्यायमानः समाहितः

ત્યાં પ્રાચીનકાળે ઉદારમતિ ધન્વંતરિએ તપ કર્યું. તપથી સંયમિત, ધ્યાનમાં લીન અને પૂર્ણ સમાહિત થઈ તેમણે ભક્તિપૂર્વક વંદન કર્યું.

Verse 14

ततः कालेन महता संतुष्टस्तस्य भास्करः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व महामते

પછી ઘણો સમય વીતી ગયા બાદ ભાસ્કર (સૂર્યદેવ) તેના પર પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા—“હું વરદાતા છું; હે મહામતિ, જે ઇચ્છો તે માગો.”

Verse 15

धन्वंतरिरुवाच । अत्र कुण्डे नरो भक्त्या यः स्नानं कुरुते विभो । तस्य स्यात्सर्वरोगाणां संक्षयः सुरसत्तम

ધન્વંતરિએ કહ્યું—“હે વિભો, દેવશ્રેષ્ઠ! જે મનુષ્ય આ કુંડમાં ભક્તિથી સ્નાન કરે, તેના સર્વ રોગોનો ક્ષય થાઓ.”

Verse 16

श्रीभगवानुवाच । अद्य शस्ते दिने योऽत्र सप्तम्यां रविवासरे । सूर्योदये नरः स्नानं करिष्यति समाहितः । व्याधिग्रस्तः स नीरोगस्तत्क्षणात्संभविष्यति

શ્રીભગવાન બોલ્યા—“આજના આ શુભ દિવસે, સપ્તમી તિથિના રવિવારે, સૂર્યોદયે સ્થિરમનથી જે અહીં સ્નાન કરશે, તે વ્યાધિગ્રસ્ત હોય તો પણ તે ક્ષણે નિરોગ થઈ જશે.”

Verse 18

एवमुक्त्वा सुरश्रे ष्ठोंऽतर्धानं स गतो रविः । धन्वन्तरिः प्रहृष्टात्मा स्वस्थानं च गतस्ततः

આમ કહી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ રવિ (સૂર્ય) અંતર્ધાન થયો. ત્યારબાદ હર્ષિત હૃદયવાળો ધન્વંતરી પણ પોતાના ધામે પરત ગયો.

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य रत्नाक्षोऽथ महीपतिः । अयोध्याधि पतिः ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः

થોડા સમય પછી રત્નાક્ષ નામનો એક મહીપતિ પ્રગટ થયો; તે અયોધ્યાનો ખ્યાત અધિપતિ અને સૂર્યવંશમાં જન્મેલો હતો.

Verse 20

कृतज्ञश्च वदान्यश्च स्वदारनिरतः सदा । शूरः परमतेजस्वी सर्वशत्रुनिषूदनः

તે કૃતજ્ઞ અને દાનવીર હતો, સદા પોતાની ધર્મપત્નીમાં નિરત; તે શૂર, પરમ તેજસ્વી અને સર્વ શત્રુઓનો સંહારક હતો.

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन तस्य भूमिपतेर्द्विजाः । कुष्ठव्याधिरभूद्रौद्रो दुश्चिकित्स्यो जगत्त्रये

હે દ્વિજોએ! પૂર્વકર્મના વિપાકથી તે ભૂપતિને ભયંકર કૂષ્ઠરોગ થયો, જે ત્રિલોકમાં પણ દુશ્ચિકિત્સ્ય હતો.

Verse 22

तदस्ति नौषधं लोके यत्तेन न कृतं द्विजाः । कुष्ठग्रस्तेन वा दानं यत्र दत्तं महात्मना

હે દ્વિજોએ! જગતમાં એવી કોઈ ઔષધિ ન હતી જે તેણે અજમાવી ન હોય; અને કૂષ્ઠગ્રસ્ત હોવા છતાં તે મહાત્માએ એવું કોઈ દાન છોડ્યું નથી જે આપ્યું ન હોય.

Verse 23

यथायथौषधान्येव स करोति ददाति च । तथातथा तस्य कायो व्याधिना क्षामितो भृशम्

તે જેમ જેમ ઔષધો કરતો અને જેમ જેમ દાન આપતો, તેમ તેમ તેનું શરીર રોગથી વારંવાર અત્યંત ક્ષીણ થતું ગયું.

Verse 24

ततो वैराग्यमापन्नः स नृपो द्विजसत्तमाः । पुत्रं राज्येऽथ संस्थाप्य वांछयामास पावकम् । निषिद्धोऽपि हि तैः सर्वैः कलत्रैराप्तसेवकैः

ત્યારે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તે રાજા વૈરાગ્યને પામ્યો. પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપીને તે પાવકમાં પ્રવેશ કરવાની ઇચ્છા કરવા લાગ્યો. પત્નીઓ અને આપ્ત સેવકો સહિત સૌએ રોક્યો છતાં તેની અભિલાષા શમી નહીં.

Verse 25

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः पूजयित्वा सुरोत्तमान् । संभाष्य च सुहृद्वर्गं शासयित्वा निजं सुतम्

વિપ્રોને દાન આપી, દેવોત્તમોની પૂજા કરી, સુહૃદોના વર્ગ સાથે સંવાદ કરી, તેણે પોતાના પુત્રને રાજધર્મનું શિક્ષણ આપ્યું.

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु भ्रममाणे यदृच्छया । कश्चित्कार्पटिकः प्राप्तो दिव्यरूपवपुर्धरः

એ જ સમયે, યદૃચ્છાએ ભ્રમણ કરતો એક કાર્પટિક (વૈરાગી) ત્યાં આવ્યો; તેનું શરીર દિવ્ય રૂપથી યુક્ત હતું.

Verse 27

अथासौ व्याकुलं दृष्ट्वा तत्सर्वं नृपतेः पुरम् । अपृच्छद्विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा कञ्चिन्नरं द्विजाः

પછી તેણે રાજાના નગરને વ્યાકુળ જોયું; અને ત્યાં એક પુરુષને જોઈ, આશ્ચર્યથી ભરાઈને પૂછ્યું—હે દ્વિજોઃ.

Verse 28

कार्पटिक उवाच । किमेषा व्याकुला भद्रे सर्वा जाता महापुरी । निरानन्दाऽश्रुपूर्णाक्षैर्बालवृद्धैर्निषेविता

કાર્પટિકે કહ્યું: 'હે ભદ્રે! આ મહાનગરી આટલી વ્યાકુળ કેમ થઈ ગઈ છે? આ આનંદરહિત છે અને આંસુ ભરેલી આંખોવાળા બાળકો તથા વૃદ્ધોથી ભરેલી છે.'

Verse 29

सोऽब्रवीन्नृपतिश्चायं कुष्ठव्याधिसमन्वितः । साधयिष्यति सन्दीप्तं सुनिर्विण्णो हुताशनम्

તેણે જવાબ આપ્યો: 'આ રાજા કુષ્ઠ રોગથી પીડાય છે. અત્યંત નિરાશ થઈને તે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કરવા જઈ રહ્યો છે.'

Verse 30

तेनेयं नगरी कृत्स्ना परं दुःखमुपागता । गुणैरस्य समाविष्टा नूनं मृत्युं प्रयास्यति

'તેથી જ આ આખી નગરી પરમ દુઃખ પામી છે. તેમના ગુણોથી બંધાયેલી આ નગરી નક્કી જ મૃત્યુ પામશે.'

Verse 31

तच्छ्रुत्वा सत्वरं गत्वा नृपं कार्पटिकोऽब्रवीत्

તે સાંભળીને, કાર્પટિકે સત્વરે જઈને રાજાને કહ્યું.

Verse 32

सर्वं जनं नरेन्द्रस्य मृतं जीवापयन्निव । मा नृपानेन दुःखेन व्याधिजेन हुताशनम् । प्रविश त्वं स्थिते तीर्थे सर्वव्याधिक्षयावहे

'હે રાજન! તમે તમારા મૃતપ્રાય લોકોને જાણે જીવનદાન આપી રહ્યા છો. વ્યાધિથી ઉત્પન્ન થયેલા આ દુઃખને કારણે અગ્નિમાં પ્રવેશ ન કરો. સર્વ રોગોનો નાશ કરનારા આ તીર્થમાં પ્રવેશ કરો.'

Verse 33

मदीयो भूपते देह ईदृगासीद्यथा तव । तत्र स्नातस्य सद्योऽथ जात ईदृक्पुनः प्रभो

હે ભૂપતે! મારું દેહ પણ પહેલાં તારા જેવું જ હતું. પરંતુ ત્યાં સ્નાન કરતાં જ, હે પ્રભુ, હું તત્ક્ષણે ફરી એવો (પૂર્વવત્) બની ગયો.

Verse 34

सप्तम्यां सूर्यवारेण भास्करस्योदयं प्रति । यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिग्रस्तो नरो भुवि

સપ્તમી તિથિએ, રવિવારે, ભાસ્કરના ઉદયકાળે, જે ત્યાં સ્નાન કરે—આ ભૂમિ પર રોગગ્રસ્ત મનુષ્ય પણ,

Verse 35

स व्याधिना विनि र्मुक्तस्तत्क्षणात्कल्पतां व्रजेत् । तथा पापविनिर्मुक्तो यथाहं नृपसत्तम

તે તત્ક્ષણે રોગથી મુક્ત થઈ આરોગ્ય અને યોગ્યતા પ્રાપ્ત કરે છે. તેમ જ પાપથી પણ મુક્ત થાય છે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ—જેમ હું પોતે થયો હતો.

Verse 36

राजोवाच । कस्मिन्देशे महातीर्थं तादृशं वद मे द्रुतम्

રાજાએ કહ્યું—આવું મહાતીર્થ કયા દેશમાં છે? મને ત્વરિત કહો.

Verse 37

कार्पटिकौवाच । अस्ति भूमितले ख्यातं नागरं क्षेत्रमुत्तमम् । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतो गतोऽहं तत्र भूपते

કાર્પટિકે કહ્યું—પૃથ્વી પર ‘નાગર’ નામે પ્રસિદ્ધ એક ઉત્તમ ક્ષેત્ર છે. હે ભૂપતે, હું કુષ્ઠરોગથી પીડિત થઈ ત્યાં ગયો હતો.

Verse 38

तस्य सन्दर्शनार्थाय तीर्थयात्रापरायणः । तत्र मां दीनमालोक्य व्याधिग्रस्तं सुदुःखितम् । कश्चित्तत्राश्रयः प्राह तपस्वी कृपयान्वितः

તે પવિત્ર તીર્થના દર્શનાર્થે તીર્થયાત્રામાં પરાયણ થઈ હું ત્યાં પહોંચ્યો. ત્યાં મને દીન, વ્યાધિગ્રસ્ત અને અતિ દુઃખિત જોઈ, ત્યાં નિવાસ કરતો કરુણાસંપન્ન તપસ્વી મને આ રીતે બોલ્યો.

Verse 39

पश्चिमोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः । तीर्थमस्ति महापुण्यं विश्वामित्रजलावहम्

ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાભાગમાં ‘જલશાયી’ દેવના સાન્નિધ્યે એક મહાપુણ્ય તીર્થ છે; તે ‘વિશ્વામિત્ર-જલાવહ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 40

तत्र गत्वा कुरु स्नानं सप्तम्यां रविवासरे । माघमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे विशेषतः

ત્યાં જઈને રવિવારે આવતી સપ્તમી તિથિએ સ્નાન કર. ખાસ કરીને માઘ માસ આવી પહોંચે ત્યારે, વિશેષરૂપે શુક્લ પક્ષમાં.

Verse 41

येन निर्याति ते कुष्ठो भास्करस्योदयं प्रति । तच्छ्रुत्वाऽहं च तत्प्राप्तः सप्तम्यां सूर्यसंयुजि । ततश्च कृतवान्स्नानं निर्झरे तत्र शांभवे

“આથી તારો કુષ્ઠ ભાસ્કરના ઉદય સમયે દૂર થઈ જશે.” એમ સાંભળીને હું સૂર્યસંયુક્ત (રવિવાર) સપ્તમીએ ત્યાં પહોંચ્યો અને પછી ત્યાંના શાંભવ નિર્ઝરમાં સ્નાન કર્યું.

Verse 42

ततस्तस्माद्विनिष्क्रांतो यावत्पश्याम्यहं तनुम् । तावन्नृपेदृशी जाता सत्यमेतत्तवोदितम्

પછી તે જળમાંથી બહાર આવી હું મારા શરીરને જોઉં તેટલામાં જ, હે રાજન, તે આ રીતે થઈ ગયું. તમને જે કહેવામાં આવ્યું હતું તે નિશ્ચયે સત્ય છે.

Verse 43

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र तत्र स्नानं समाचर । सप्तम्यां सूर्यवारेण भास्करस्योदयं प्रति

અતએવ હે રાજેન્દ્ર! તું પણ ત્યાં સ્નાનવિધિ આચર—સપ્તમી તિથિએ, રવિવારે, ભાસ્કરના ઉદયકાળે।

Verse 44

येन ते नश्यति व्याधिर्विशेषमपि पातकम् । तच्छ्रुत्वा स नृपस्तूर्णं तेनैव सहितो ययौ

જે ઉપાયથી તેનો રોગ—અને વિશેષ કરીને ભારે પાપ પણ—નાશ પામે, તે સાંભળીને રાજા એ જ માણસ સાથે તરત જ નીકળી પડ્યો।

Verse 45

चकार स तथा स्नानं सप्तम्यां सूर्यवासरे । माघमासे तु संप्राप्ते विश्वामित्रजले शुभे

તદનુસાર માઘ માસ આવી પહોંચતાં, રવિવારે સપ્તમી તિથિએ, શુભ વિશ્વામિત્ર-જળમાં તેણે સ્નાનવ્રત કર્યું।

Verse 46

ततः कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणात्समपद्यत । दिव्यरूपवपुर्द्धारी कामदेव इवापरः

પછી કুষ্ঠરોગથી મુક્ત થઈ તે ક્ષણમાત્રમાં રૂપાંતર પામ્યો; દિવ્ય તેજસ્વી દેહ ધારણ કરીને જાણે બીજો કામદેવ બન્યો।

Verse 47

अथ तुष्टो नरेंद्रस्तु तस्मै कार्पटिकाय च । ददौ कोटित्रयं हेम्नः प्रोवाच स ततो वचः

પછી પ્રસન્ન થયેલા રાજાએ તે કાર્પટિક (ભિક્ષુક)ને ત્રણ કરોડ સોનું આપ્યું; ત્યારબાદ તેણે આ વચનો કહ્યા।

Verse 48

त्वत्प्रसादाद्विमुक्तोऽस्मि रोगादस्मात्सुदारुणात् । तस्मात्त्वं गच्छ गेहं स्वं स्थास्येऽहं चात्र निर्भरम्

તમારા પ્રસાદથી હું આ અત્યંત ભયંકર રોગમાંથી મુક્ત થયો છું. તેથી તમે તમારા ઘેર જાઓ; હું અહીં નિર્ભય અને નિશ્ચિંત રહીશ.

Verse 49

करिष्यामि तपो नित्यं स्वकलत्रसम न्वितः । राज्ये संस्थापितः पुत्रः समर्थो राज्यकर्मणि

હું મારી રાણી સાથે નિત્ય તપ કરિશ. મેં મારા પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યો છે; તે રાજ્યકાર્યમાં સમર્થ છે.

Verse 50

इत्युक्त्वा प्रेरयामास तं तथान्यान्समागतान् । सेवकास्वगृहायैव स्वयं तत्रैव संस्थितः

એવું કહી તેણે તેને તથા ત્યાં ભેગા થયેલા અન્ય સૌને પણ સેવકો સાથે પોતાના-પોતાના ઘેર મોકલી દીધા; અને પોતે ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.

Verse 51

कृत्वाऽश्रमपदं रम्यं स्वकलत्रसमन्वितः । संप्राप्तश्च परां सिद्धिं कालेन द्विजसत्तमाः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! પોતાની રાણી સાથે રમ્ય આશ્રમસ્થાન સ્થાપી, સમય જતાં તેણે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 52

तस्य नाम्ना ततः ख्यातं तीर्थ मेतत्त्रिविष्टपे । सर्वव्याधिहरं रम्यं सर्वपातकनाशनम्

ત્યાર પછી આ તીર્થ તેના નામથી ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થયું—રમ્ય, સર્વ વ્યાધિઓ હરનારું અને સર્વ પાપો નાશ કરનારું.

Verse 53

तेन संस्थापितस्तत्र देवदेवो दिवाकरः । रत्नादित्य इति ख्यातो निजनाम्ना महा त्मना

તેણે ત્યાં દેવોના દેવ દિવાકર સૂર્યને પ્રતિષ્ઠિત કર્યો. તે મહાત્મા પોતાના નામથી જ ‘રત્નાદિત્ય’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 54

सप्तम्यां सूर्यवारेण तत्र स्नात्वा प्रपश्यति । यस्तु पापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं स गच्छति

સપ્તમી તિથિએ, રવિવારે, ત્યાં સ્નાન કરીને જે દર્શન કરે છે, તે પાપમુક્ત થઈ સૂર્યલોકને પામે છે.

Verse 55

यदन्यत्तत्र संवृत्तं क्षेत्रजातं द्विजो त्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

હે દ્વિજોત્તમો, ત્યાં તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાંથી જે બીજું પણ બન્યું, તે હું હવે વર્ણવીશ; તમે સૌ એકાગ્ર થઈ સાંભળો.

Verse 56

आसीत्तत्र पुमान्कश्चिद्देशे ग्राम्यो जरात्मकः । कुष्ठी तथापि नित्यं स करोति पशु रक्षणम्

તે પ્રદેશમાં એક ગામડો માણસ રહેતો હતો, વૃદ્ધ અને અશક્ત. તે કুষ্ঠરોગી હતો, છતાં રોજ પશુઓનું રક્ષણ કરતો હતો.

Verse 57

एकदा रक्षतस्तस्य पशूंस्तत्र गिरेरधः । एकः पशुर्विनिष्क्रांतः सत्पथात्तृणलोभतः

એક વખત તે પહાડની તળેટીમાં ત્યાં પશુઓની રાખવાલી કરતો હતો. ત્યારે ઘાસના લોભે એક પશુ સદ્માર્ગ છોડીને ભટકી નીકળ્યું.

Verse 58

सप्तम्यां रविवारेण पतितस्तस्य निर्झरे । न च संलक्षितस्तेन गच्छमानः कथंचन

સપ્તમીના દિવસે, રવિવારે, તે પશુ નિર્ઝરધારામાં પડી ગયું. તે ચાલતો હતો છતાં તેને કશી રીતે ધ્યાનમાં આવ્યું નહીં.

Verse 59

अथ यावद्गृहे सोऽथ भोजनाथं समुद्यतः । तावत्तस्य पशोः स्वामी भर्त्सयन्समुपागतः

પછી તે ભોજન માટે ઘરે જવા નીકળ્યો. એટલામાં તે પશુનો માલિક તેને ઠપકો આપતો ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 60

नायातः स पशुः कस्मान्मदीयो मामके गृहे । तस्मादानय तं शीघ्रं नो चेत्प्राणान्हरामि ते

“મારું પશુ મારા ઘેર કેમ આવ્યું નથી? તેથી તેને તરત લઈ આવ; નહીંતર હું તારા પ્રાણ લઈ લઈશ!”

Verse 61

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भय संत्रस्तः स कुष्ठी सत्वरं ययौ । तेन मार्गेण येनैव दिवा भ्रांतो महीतले

સૂત બોલ્યા: આ સાંભળીને ભયથી કંપતો તે કુષ્ઠી તાત્કાલિક દોડી નીકળ્યો—જે માર્ગે તે દિવસે ધરતી પર ભટક્યો હતો, એ જ માર્ગે.

Verse 62

अथ दूरात्स शुश्राव तस्य रावं पशोस्तदा । पतितस्य महागर्ते निशांते तमसि स्थिते

પછી તેણે દૂરથી તે પશુનો રડકાર સાંભળ્યો—તે મહાગર્તમાં પડી ગયું હતું—રાતના અંતે, જ્યારે અંધકાર હજી હતો.

Verse 63

ततो गत्वाऽथ तं गर्तं प्रविश्य जलमध्यतः । चकर्ष तं पशुं कृच्छ्रात्पंकमध्यात्सुदारुणात् । समादायाथ तं हर्म्यं प्रजगाम शनैःशनैः

પછી તે તે ખાડા પાસે ગયો; પાણીના મધ્યમાં ઉતરી ભયંકર કાદવના મધ્યમાંથી ભારે કષ્ટે તે પશુને ખેંચી બહાર કાઢ્યો. તેને ઉઠાવી ધીમે ધીમે ઘર તરફ ગયો.

Verse 64

अर्पयित्वाथ तं तस्य स्वकीयं त्वाश्रमं गतः

તેને તે વ્યક્તિને સોંપીને પછી તે પોતાના આશ્રમમાં પાછો ગયો.

Verse 65

ततः सुप्तो महाभागाः स प्रबुद्धः पुनर्यदा । प्रभाते वीक्षते गात्रं यावत्कुष्ठविवर्जितम्

પછી તે મહાભાગ સૂઈ ગયો; અને પ્રભાતે ફરી જાગીને તેણે પોતાનું શરીર જોયું—તે કুষ্ঠરોગથી સંપૂર્ણ મુક્ત હતું.

Verse 66

शोभया परया युक्तं विस्मयोत्फुल्ललोचनः । चिंतयामास किं ह्येतदकस्माद्रोगसंक्षयः

અદભુત તેજથી યુક્ત થઈ, આશ્ચર્યથી તેની આંખો ફાટી ગઈ; તે વિચારવા લાગ્યો—“આ શું છે? રોગનો એવો અચાનક ક્ષય કેવી રીતે થયો?”

Verse 67

नूनं तस्य प्रभावोऽयं तीर्थस्याद्य निशागमे । मयावगाहितं यच्च पशोरर्थं सुकर्द्दमम्

નિશ્ચયે આ આજ રાત્રે પ્રગટ થયેલા તે તીર્થનો જ પ્રભાવ છે; કારણ કે તે પશુ માટે હું તે સુખદ કાદવયુક્ત જળમાં પણ ઉતર્યો હતો.

Verse 68

ततश्च वीक्षयामास तेन गत्वा सुकौतुकात् । यावत्कंडूविनिर्मुक्तस्तेजसा परिवारितः

પછી તે મહાન કૌતુકથી તેની સાથે ત્યાં ગયો અને તે સ્થાનને સારી રીતે નિહાળ્યું; અને તે ખંજવાળથી મુક્ત થઈ જાણે દિવ્ય તેજથી સર્વત્ર પરિભ્રમિત થયો।

Verse 69

तत्र स्थाने स्वयं गत्वा ज्ञात्वा च तीर्थमुत्तमम् । तपस्तेपे स तत्रैव ध्यायमानो दिवाकरम्

તે સ્વયં તે સ્થાને ગયો, તેને ઉત્તમ તીર્થ જાણીને, ત્યાં જ દિવાકર (સૂર્યદેવ)નું ધ્યાન કરતાં તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 70

अरण्यवासिनं सम्यग्दिवारात्रमतंद्रितः । गतश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

તે યોગ્ય રીતે અરણ્યવાસી ધર્મ પાળતો, દિવસ-રાત અવિરત રહ્યો; અને તેણે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી, જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે।

Verse 71

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી ત્યાં સ્નાન અવશ્ય કરવું જોઈએ।

Verse 72

पूजयेच्चापि तं देवं भास्करं वारितस्करम् । अद्यापि कलिकालेऽपि तत्र स्नातो नरः शुचिः

અને ‘વારિતસ્કર’—પાપરૂપ જળચોરને હરનાર ભાસ્કર દેવની પૂજા કરવી જોઈએ; આજે પણ, કલિયુગમાં પણ, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય શુદ્ધ બને છે।

Verse 73

तत्र पुण्यजले कुण्डे सप्तम्यां सूर्यवासरे । यस्तं पूजयते भक्त्या सोऽपि पापैः प्रमुच्यते

ત્યાં પવિત્ર જળથી ભરેલા કુંડમાં, સપ્તમી તિથિએ જ્યારે રવિવાર હોય, જે ભક્તિપૂર્વક તેમનું પૂજન કરે છે, તે પણ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 74

गायत्र्यष्टसहस्रं यो जपेत्तत्पुरतः स्थितः । सोऽपि रोगविनिर्मुक्तो मुच्यते सर्वपातकैः

જે તેની પવિત્ર સન્નિધિ સામે ઊભો રહી ગાયત્રી મંત્ર આઠ હજાર વાર જપે છે, તે પણ રોગમુક્ત થઈ સર્વ મહાપાતકોથી છૂટે છે.

Verse 76

एतद्वः सर्वमाख्यातं मयादित्यस्य संभवम् । माहात्म्यं श्रवणाद्यस्य नरः पापाद्विमुच्यते

મેં તમને આદિત્ય (સૂર્યદેવ) નો સમગ્ર ઉદ્ભવ વર્ણવી દીધો. આ મહાત્મ્યનું શ્રવણ વગેરે કરવાથી મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે.

Verse 117

नीरोगश्चेप्सितान्कामान्निष्कामो मोक्षमेष्यति

સકામ હોય તો તે નિરોગ બની ઇચ્છિત ભોગો મેળવે; અને નિષ્કામ હોય તો મોક્ષને પામે.

Verse 212

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये रत्नादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડના હાટકેશ્વર-ક્ષેત્ર મહાત્મ્યમાં ‘રત્નાદિત્ય-મહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો બારસોत्तर દ્વિશતતમ (૨૧૨મો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 785

तस्योद्देशेन यो दद्याद्धेनुं श्रद्धासमन्वितः । न तस्यान्वयजातोऽपि व्याधिना परिगृह्यते

જે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેના નામે ગાયનું દાન કરે છે, તેના વંશમાં જન્મેલો પણ રોગથી પકડાતો નથી।