Adhyaya 205

Verse 1

विष्णुरुवाच । एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष मम वाक्यं समाचर । यदि ते वल्लभास्ते च ये हता रणमूर्धनि

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે સહસ્રનેત્ર (ઇન્દ્ર), આ જાણીને મારા વચનનું આચરણ કર. જો તારા પ્રિયજન યુદ્ધના અગ્રભાગે હત થયા હોય…

Verse 2

युध्यमानास्तवाग्रे च गयाश्राद्धेन तर्पय । तान्सर्वान्प्रेतभावाच्च येन मुक्तिं भजंति ते

જે તારા આગળ યુદ્ધ કરતાં પડ્યા, તે સર્વને ગયા-શ્રાદ્ધથી તૃપ્ત કર; તેથી તેઓ પ્રેતભાવથી મુક્ત થઈ મોક્ષને પામે છે.

Verse 3

पलायनपरा ये च पृष्ठदेशे हता मृताः

અને જે ભાગવા તત્પર હતા, જેમને પીઠ પર ઘા લાગી તેઓ હત થઈ મર્યા…

Verse 4

इन्द्र उवाच । वर्षेवर्षे तदा श्राद्धं प्रकरोति पितामहः । गयां गत्वा दिने तस्मिन्पितॄणां दिव्यरूपिणाम्

ઇન્દ્રએ કહ્યું—એ રીતે પિતામહ (બ્રહ્મા) વર્ષોવર્ષ તે દિવસે ગયા જઈ દિવ્યરૂપ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરે છે.

Verse 5

तत्कथं देव गच्छामि तत्राहं श्राद्धसिद्धये । तस्मात्कथय मे तेषां किंचिच्छ्राद्धाय भूतले । मुक्तिदं येन गच्छामि तव वाक्याज्जनार्दन

તો, હે દેવ, શ્રાદ્ધસિદ્ધિ માટે હું ત્યાં કેવી રીતે જઈ શકું? તેથી ભૂતલ પર જ તેમના શ્રાદ્ધ માટે મને કોઈ ઉપાય કહો—જે મુક્તિદાયક હોય—જેથી, હે જનાર્દન, તારા વચન મુજબ હું આચરણ કરી શકું.

Verse 6

विश्वामित्र उवाच । ततः स सुचिरं ध्यात्वा तमुवाच जनार्दनः । अस्ति तीर्थं महत्पुण्यं तस्मादप्यधिकं च यत्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—પછી તેણે લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કરીને જનાર્દને તેને કહ્યું—એક મહાપુણ્યદાયક મહાતીર્થ છે, જે તેનાથી પણ વધુ ઉત્તમ છે।

Verse 7

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कूपिकामध्यसंस्थितम् । अमावास्यादिने तत्र चतुर्दश्याश्च देवप । गया संक्रमते सम्यक्सर्वतीर्थसमन्विता

હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં કૂપિકાના મધ્યમાં સ્થિત તે સ્થળે, અમાવાસ્યાના દિવસે તથા ચતુર્દશીએ પણ, હે દેવાધિપ! સર્વ તીર્થોના સાર સાથે ગયા યથાવિધી ત્યાં સંક્રમિત થાય છે।

Verse 8

कन्यासंस्थे रवौ तत्र यः श्राद्धं कुरुते नरः । अष्टवंशोद्भवैर्विप्रैः स पितॄंस्तारयेन्निजान्

સૂર્ય કન્યા રાશિમાં હોય ત્યારે, જે મનુષ્ય ત્યાં અષ્ટ વંશમાંથી ઉત્પન્ન બ્રાહ્મણો સાથે શ્રાદ્ધ કરે છે, તે પોતાના પિતૃઓનો ઉદ્ધાર કરે છે।

Verse 9

अपि प्रेतत्वमापन्नान्किं पुनः स्वर्गसंस्थितान् । तत्क्षेत्रप्रभवा विप्रा अष्टवंशसमुद्भवाः

જો પ્રેતત્વ પામેલાઓને પણ લાભ થાય, તો સ્વર્ગસ્થોને તો કેટલો વધુ! તે ક્ષેત્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તે બ્રાહ્મણો અષ્ટ વંશમાંથી ઉદ્ભવેલા છે।

Verse 10

तप उग्रं समास्थाय वर्तंते हिमपर्वते । आनर्ताधिपतेर्दानाद्भीतास्तत्र समागताः

તેઓ ઉગ્ર તપનો આશ્રય લઈને હિમાલય પર્વત પર નિવાસ કરે છે। આનર્તાધિપતિના દાન (અને પ્રભાવ)થી ભયભીત થઈ તેઓ ત્યાં એકત્ર થયા।

Verse 11

तान्गृहीत्वा द्रुतं गच्छ तत्र संबोध्य गौरवात् । सामपूर्वैरुपायैस्तैस्तेषामग्रे समाचर

તેમને લઈને ત્વરિત જા; ત્યાં ગૌરવપૂર્વક આદરથી તેમને સંબોધ. પછી પ્રથમ સામના ઉપાયો અપનાવી તેમની સમક્ષ યથોચિત આચરણ કર.

Verse 12

श्राद्धं चैव यथान्यायं ततः प्राप्स्यसि वांछितम् । ते चाऽपि सुखिनः सर्वे भविष्यंति समागताः

અને યથાવિધી શ્રાદ્ધ કર્યાપછી તને ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત થશે. તેઓ પણ સર્વે યોગ્ય રીતે સમવેત થઈ સુખી થશે.

Verse 13

त्वया सह प्रपूज्याश्च ह्यस्माभिः श्राद्धकारणात् । तच्छ्रुत्वा सहसा शक्रः सन्तोषं परमं गतः

‘શ્રાદ્ધના હેતુથી તારી સાથે અમારે પણ તેમની યથાવિધી પૂજા કરવી જોઈએ.’ આ સાંભળતાં જ શક્ર (ઇન્દ્ર) તત્કાળ પરમ સંતોષ પામ્યો.

Verse 14

हिमवंतं समुद्दिश्य प्रस्थितस्त्वरयाऽन्वितः । वासुदेवोऽपि राजेंद्र क्षीराब्धिमगमत्तदा

હિમવંત તરફ નિશાન કરીને તે ત્વરાથી પ્રસ્થાન કર્યો. અને હે રાજેન્દ્ર, તે સમયે વાસુદેવ પણ ક્ષીરાબ્ધિ તરફ ગયો.

Verse 15

हिमवन्तं समाश्रित्य शक्रोऽपि ददृशे द्विजान् । अष्टवंशसमुद्भूतान्विष्णुना समुदाहृतान्

હિમવંતનો આશ્રય લઈને શક્રે પણ તે દ્વિજોને જોયા—અષ્ટવંશમાંથી ઉત્પન્ન અને વિષ્ણુ દ્વારા આહ્વાનિત.

Verse 205

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे गयाश्राद्धफलमाहात्म्य वर्णनंनाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં શક્ર–વિષ્ણુ સંવાદ અંતર્ગત ‘ગયા-શ્રાદ્ધફળમાહાત્મ્ય વર્ણન’ નામનો બે સો પાંચમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।