Adhyaya 203

Verse 1

आनर्त उवाच । एवं शुद्ध्यर्थमायातो नागराणां पुरः स्थितः । नागरः शुद्धिमाप्रोति यथा तन्मे वद द्विजः

આનર્ત બોલ્યો—હું આ રીતે શુદ્ધિ માટે આવીને નાગરોની સામે ઊભો છું; હે દ્વિજ! નાગર કયા ઉપાયથી શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે? તે મને કહો।

Verse 2

एवं मध्यस्थवचनात्समुदाये स्थिरे सति । स प्रष्टव्यः पितुर्माता कतमा ते वदस्व नः

આ રીતે નિષ્પક્ષ મધ્યસ્થના વચન અનુસાર, સભા સ્થિર થયા પછી તેને પૂછવું— ‘તારો પિતા અને માતા કોણ? અમને કહો।’

Verse 3

किं गोत्रः कतमस्तस्याः पिता किंप्रवरः स्मृतः । एवं तस्यान्वयं ज्ञात्वा गोत्रप्रवरसंयुतम्

‘તેનું ગોત્ર શું? તેના પિતા તરીકે કોને માનવામાં આવે છે? તેનો પ્રવર કયો સ્મરાય છે?’—આ રીતે ગોત્ર-પ્રવર સહિત વંશ જાણી, પછી શુદ્ધિકર્મ આરંભ કરવો।

Verse 4

प्रष्टव्या च ततो माता तस्याश्चापि च या भवेत् । जननी चापि प्रष्टव्या तस्याश्चापि च या भवेत्

પછી તેની માતાને પૂછવું, અને તેની માતાની માતા (નાની) ને પણ. એ જ રીતે માતૃપરંપરાના પૂર્વજ માતૃઓને પૂછતાં માતૃવંશની સાવધાનીથી તપાસ કરવી।

Verse 5

ज्ञातव्या सापि यत्नेन ब्राह्मणैः शुद्धि कर्मणि

શુદ્ધિકર્મમાં બ્રાહ્મણોએ તેણી વિષયે પણ પ્રયત્નપૂર્વક નિશ્ચય કરવો જોઈએ।

Verse 6

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । शोधनीयाः प्रयत्नेन त्रयश्चैतेऽपि तस्य च

પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ—આ ત્રણેયને પણ તેના સંબંધમાં પ્રયત્નપૂર્વક તપાસી શુદ્ધ કરવા જોઈએ।

Verse 7

तथा पितामहीपक्षे त्रय एते द्विजोत्तमाः । मातामहस्ततस्तस्य पिता तस्यापि यः पिता

તેમ જ, હે દ્વિજોત્તમ, પિતામહી-પક્ષે પણ આ ત્રણ ગણાય—માતામહ, પછી તેનો પિતા, અને તેનો પણ પિતા.

Verse 8

माता मातामही चैव तथैवान्या प्रपूर्विका । पितामह्याश्च या माता सापि शोध्या सभर्तृका

માતા, માતામહી તથા તેવી જ પૂર્વની અન્ય પૂર્વજા; અને પિતામહીની જે માતા છે, તે પણ પતિসহિત શુદ્ધ કરવી જોઈએ.

Verse 9

एवं शाखाऽगमं ज्ञात्वा तस्य सर्वं यथाक्रमम् । मूलवंशादधिष्ठानं न्यग्रोधस्येव सर्वतः

આ રીતે તે વંશની શાખા-પરંપરા યથાક્રમે જાણી, તેને મૂળવંશના આધાર પર સ્થાપિત કરવી—જેમ વડવૃક્ષનો આધાર મૂળથી સર્વત્ર ફેલાય છે.

Verse 10

ततः शुद्धिः प्रदातव्या सिन्दूरति लकेन तु । चातुश्चरणमंत्रैश्च दत्त्वाशीर्वचनं क्रमात्

ત્યારબાદ સિંદૂર-તિલક વડે શુદ્ધિ આપવી; અને ચતુષ્પાદ મંત્રોથી ક્રમે આશીર્વચન આપવું.

Verse 11

ततो वाच्यं नृपश्रेष्ठ मध्यस्थेन तदग्रतः । दत्त्वा तालत्रयं राजञ्छुद्धोऽयं नागरो द्विजः । सामान्यपदयोग्यश्च संजातः सांप्रतं द्विजः

પછી, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, મધ્યસ્થે આપના સમક્ષ એમ કહેવું—“રાજન, ત્રણ તાલ અર્પણ કરીને આ નાગર બ્રાહ્મણ શુદ્ધ થયો; અને હવે તે દ્વિજોના સામાન્ય પદ-મર્યાદા માટે યોગ્ય થયો છે।”

Verse 12

ततोऽग्निशरणं गत्वा संतर्प्य च हुताशनम् । पञ्चवक्त्रेण मंत्रेण दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः । विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्स्वशक्त्या भोजनान्विताम्

પછી અગ્નિશરણમાં જઈ હુતાશનને સંતોષી, પંચવક્ત્ર મંત્રથી પૂર્ણાહુતિ અર્પણ કરવી. ત્યારબાદ પોતાની શક્તિ મુજબ ભોજનসহ બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવી.

Verse 13

सिन्दूरतिलके जाते ब्रह्माग्रे द्विजवाक्यतः । पितॄणां जायते तुष्टिर्वंशो नोऽद्य प्रतिष्ठि तः

દ્વિજોના વચન મુજબ બ્રહ્માના સમક્ષ જ્યારે સિંદૂર-તિલક થાય છે, ત્યારે પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને આપણો વંશ આજે દૃઢ રીતે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.

Verse 14

यस्य नो जायते शुद्धिः शाखाभिर्मूलवंशगा । निग्रहस्तस्य कर्तव्यो द्विजार्हो द्विजसत्तमैः

જેનાં શુદ્ધિ મૂળવંશથી જોડાયેલી શાખાઓ દ્વારા સ્થાપિત ન થાય, તેના વિષે દ્વિજાર્હતા માટે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ યોગ્ય નિયંત્રણ/શાસન કરવું જોઈએ.

Verse 15

यथा नान्यो हि जायेत शुद्धि स्तस्य प्रकल्पिता । एवं संशोधितो विप्रः श्राद्धार्हो जायते ततः

તેણીની શુદ્ધિ વિષે બીજો કોઈ સંશય ન ઊભો થાય એ માટે શુદ્ધિ-વિધિ નિર્ધારિત છે. આ રીતે શુદ્ધ કરાયેલ બ્રાહ્મણ પછી શ્રાદ્ધ માટે અર્હ બને છે.

Verse 16

अपि चाष्टकुलोत्पन्नः सामान्यः किं पुनर्हि यः । अशुद्धेन तु विप्रेण यः श्राद्धा द्यं करोति हि । तस्य भस्महुतं यद्वत्सर्वं तज्जायते वृथा

આઠ કુળોમાં જન્મેલો હોય તોય—બીજાની તો વાત જ શું—પરંતુ અશુદ્ધ બ્રાહ્મણ જો શ્રાદ્ધાદિ કર્મ કરે, તો તે બધું ભસ્મમાં અર્પિત આહુતિ સમાન વ્યર્થ બને છે.

Verse 17

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शोध्योऽयं नागरो द्विजः । स्वस्थानस्य विशुद्ध्यर्थं तथैव स्वकु लस्य च

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી આ નાગર દ્વિજનું શोधन કરવું જોઈએ—પોતાના સ્થાનની સંપૂર્ણ પવિત્રતા માટે તથા તેમ જ પોતાના કુલની શુદ્ધિ માટે પણ।

Verse 203

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरविशुद्धिप्रकारवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘નાગરવિશુદ્ધિ-પ્રકારવર્ણન’ નામનો બે સો ત્રીજો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।