Adhyaya 191

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतपुत्र त्वया प्रोक्तं सावित्री नागता च यत् । कौटिल्येन समायुक्तैराहूता वचनैस्तथा । पुलस्त्येन पुनश्चैव प्रसक्ता गृहकर्मणि

ઋષિઓએ કહ્યું— હે સૂતપુત્ર! તમે કહ્યું કે સાવિત્રી આવી નહીં. કૌટિલ્યથી યુક્ત મનાવટભર્યા વચનો વડે તેને બોલાવ્યા છતાં, પુલસ્ત્યે તેને ફરી ગૃહકર્મમાં જ પ્રવૃત્ત કરી દીધી. જે સાચે બન્યું તે અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 2

ततस्तु ब्रह्मणा कोपाद्गायत्री च समाहृता । देवैर्विप्रेश्चे साऽतीव शंसिता भार्यतां गता

પછી બ્રહ્માના ક્રોધથી ગાયત્રીને બોલાવી લાવવામાં આવી. દેવો અને બ્રાહ્મણ ઋષિઓએ તેની અત્યંત પ્રશંસા કરી, અને તેણે (બ્રહ્માની) પત્નીપદ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 3

सावित्री च कथं जाता तां ज्ञात्वा यज्ञमण्डपे । पत्नीशालां प्रविष्टां च सर्वं नो विस्तराद्वद

અને સાવિત્રીનો આમાં કેવી રીતે પ્રસંગ આવ્યો? યજ્ઞમંડપમાં જે બન્યું તે જાણી, તે પત્નીશાળામાં કેવી રીતે પ્રવેશી—આ બધું અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 4

सूत उवाच । सावित्री वशगं कांतं ज्ञात्वा विश्वासमागता । स्थिरा भूत्वा तदा सर्वा देवपत्नीः समानयत्

સૂતએ કહ્યું— પોતાના પ્રિય કાંતને પરવશ થયેલો જાણીને સાવિત્રી ધૈર્યમાં આવી. ત્યારબાદ મન સ્થિર કરીને તેણે સર્વ દેવપત્નીઓને એકત્ર કરી।

Verse 5

गौरी लक्ष्मीः शची मेधा तथा चैवाप्यरुन्धती । स्वधा स्वाहा तथा कीतिर्बुद्धिः पुष्टिः क्षमा धृतिः । तथा चान्याश्च बहवो ह्यप्सरोभिः समन्विताः

ગૌરી, લક્ષ્મી, શચી, મેધા તથા અરુંધતી; સ્વધા અને સ્વાહા; તેમજ કીર્તિ, બુદ્ધિ, પુષ્ટિ, ક્ષમા અને ધૃતિ—આ સૌ સાથે અનેક અન્ય દિવ્ય સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓના સમૂહો સહિત ત્યાં એકત્ર થઈ।

Verse 6

घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा । अप्सराणां गणाः सर्वे समाजग्मुर्द्विजोत्तमाः

ઘૃતાચી, મેનકા, રંભા, ઉર્વશી અને તિલોત્તમા—હે દ્વિજોત્તમ, અપ્સરાઓના સર્વે ગણો ત્યાં આવીને સમવેત થયા।

Verse 7

सा ताभिः सहिता देवीपूर्णहस्ताभिरेव च । संप्रहृष्टमनोभिश्च प्रस्थिता मण्डपं प्रति

તે દેવી તેમની સાથે, હાથોમાં પૂર્ણ અર્ઘ્ય-ઉપહાર લઈને, હર્ષિત મનવાળી સખીઓ સહિત મંડપ તરફ પ્રસ્થાન કરી।

Verse 8

वाद्यमानेषु वाद्येषु गीतध्वनियुतेषु च । गन्धर्वाणां प्रमुख्यानां किन्नराणां विशेषतः

વાદ્યો વાગતા હતા અને ગીતધ્વનિ ગુંજતી હતી—વિશેષ કરીને મુખ્ય ગંધર્વો અને કિન્નરો દ્વારા—ત્યારે તે શુભ યાત્રા આગળ વધતી ગઈ।

Verse 9

प्रस्थिता सा महाभागा यावत्तद्यज्ञमण्डपम् । तावत्तस्यास्तदा चक्षुः प्रास्फुरद्दक्षिणं मुहुः

તે મહાભાગા દેવી જ્યારે તે યજ્ઞમંડપ તરફ આગળ વધતી હતી, ત્યારે જ તેના જમણા નેત્રમાં વારંવાર ધબકારો થવા લાગ્યો।

Verse 10

अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तथान्येऽपि खगादयः । विपर्यस्तेन संयाति शब्दान्कुर्वंति चासकृत्

હરણો અપસવ્ય (ડાબી તરફ) અશુભ રીતે ચાલ્યા, અને પક્ષી વગેરે અન્ય પ્રાણીઓ પણ ઊલટી ગતિથી ફરતા રહ્યા તથા વારંવાર કર્કશ ધ્વનિ કરતા રહ્યા.

Verse 11

दक्षिणानि तथाऽङ्गानि स्फुरमाणानि वै मुहुः । तस्या मनसि संक्षोभं जनयति निरर्गलम्

તેણાં જમણા અંગો વારંવાર ધબકતા અને કંપતા રહ્યા; તેથી તેના મનમાં અવિરત, અણઘડ ઉથલપાથલ ઊભી થતી રહી.

Verse 12

ताश्च देवस्त्रियः सर्वा नृत्यंति च हसंति च । गायंति च यथोत्साहं तस्याः पार्श्वे व्यवस्थिताः

તે સર્વ દેવસ્ત્રીઓ તેની બાજુએ ઊભી રહી નૃત્ય કરતી, હસતી અને જેટલા ઉત્સાહથી બને તેટલું ગાતી રહી.

Verse 13

न जानंति च संक्षोभं तथा शकुनजं हृदि । अन्योन्यस्पर्द्धया सर्वा गीतनृत्यपरायणाः

તેણાં હૃદયનો ક્ષોભ અને શકુનજન્ય અશાંતિ તેઓ જાણ્યા નહીં; પરસ્પર સ્પર્ધામાં સૌ ગીત-નૃત્યમાં જ પરાયણ રહ્યા.

Verse 14

अहंपूर्वमहंपूर्वं प्रविशामि महामखे । इत्यौत्सुक्यसमोपेतास्ता गच्छंति तदा पथि

“હું પહેલા, હું પહેલા મહાયજ્ઞમાં પ્રવેશ કરીશ”—એવી ઉત્કંઠાથી ભરાઈ તેઓ ત્યારે માર્ગ પર આગળ વધ્યા.

Verse 191

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्र्या यज्ञागमनकालिकोत्पाताद्यपशकुनोद्भववर्णनंनामैकनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત “સાવિત્રી દેવીના યજ્ઞાગમનકાળે ઉત્પન્ન થયેલા ઉત્પાતો અને અપશકુનોનું વર્ણન” નામનો ૧૯૧મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।