Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

સૂતજીએ કહ્યું—ત્યાં હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં વધુ એક શુભ પુષ્કર-ત્રય છે, જે સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

હે દ્વિજોત્તમો! તેને માત્ર જોવાથી, સ્પર્શવાથી અથવા કીર્તન કરવાથી પાતક નાશ પામે છે, જેમ ભાસ્કરથી અંધકાર નાશ પામે છે।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

બધાં તીર્થો સ્નાન અને દાનથી નિઃસંદેહ પવિત્ર કરે છે; પરંતુ પુષ્કરનું માત્ર દર્શન જ સર્વ પાપોથી મુક્ત કરે છે।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ઋષિઓએ કહ્યું—‘પુષ્કર’ નામનું તીર્થ ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે એમ અમે સાંભળ્યું છે; તે બ્રહ્માએ રચ્યું છે અને ત્યાં તેનું વિસ્તાર એક યોજન જેટલું કહેવાય છે।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

પુષ્કર-ત્રયની સીમા—ઉત્તરે ચન્દ્રભાગા નદીથી સરસ્વતી સુધી, અને દક્ષિણે કરતોયા નદી સુધી—એવી પવિત્ર મર્યાદા કહેવાય છે।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

હે સૂત! પૂર્વે તમે કહ્યું હતું કે તે આકાશમાં સ્થિત હતું. હે સૂત! અમારી જિજ્ઞાસા એ છે કે તે હાટકેશ્વરના તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં કેવી રીતે આવી પહોંચ્યું; તેથી તમે અમને તેનું વર્ણન કરવું યોગ્ય છે.

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

સૂત બોલ્યા—હે મહાભાગો! તમે જે કહ્યું છે તે સત્ય છે. તેથી હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તે પવિત્ર ક્ષેત્રની વાત એકાગ્ર મનથી સાંભળો.

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા)ને નમસ્કાર કરીને હું તેને સર્વ રીતે વિસ્તૃત રીતે વર્ણવીશ.

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

અવ્યક્ત-જન્મા બ્રહ્મા જ્યારે બ્રહ્મલોકમાં નિવાસ કરતા હતા, ત્યારે ત્રણ લોકમાં ભ્રમણ કરીને દેવર્ષિ નારદ મુનિ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

તેણે (બ્રહ્માના) ચરણોમાં શિર નમાવી પ્રણામ કર્યો અને પછી તેમના સમક્ષ બેસી ગયો.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—વત્સ, એટલા લાંબા સમય પછી આજે તું કેમ દેખાયો? હવે તું ક્યાંથી આવ્યો છે? તું ક્યાં ક્યાં ભટકતો રહ્યો? પ્રિય વત્સ, અહીં કારણ સ્પષ્ટ કહી દે।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

નારદે કહ્યું—હે વિભો, હું હમણાં જ મર્ત્યલોકમાંથી આવ્યો છું અને ઉતાવળમાં અહીં પહોંચ્યો છું. તમારા ચરણોની પૂજા માટે હું સત્યપૂર્વક નિવેદન કરું છું અને પોતાને તમને અર્પણ કરું છું।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—મર્ત્યલોકમાંથી ઉદ્ભવેલી વાત મને કહો. ત્યાંના રાજાઓ કેવા છે? ત્યાંના શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કેવા છે? અને હાલમાં ત્યાં વ્યવહાર તથા આચાર-વર્તન કેવી રીતે ચાલે છે?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

નારદે કહ્યું—હે સૂરશ્રેષ્ઠ, હાલમાં મર્ત્યલોકમાં કલિનો ઉદય થયો છે।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

રાજાઓ સદ્માર્ગ છોડીને લોભમાં પરાયણ થયા છે; ધનના હેતુથી તેઓ અત્યંત નિર્દય બની પ્રજાને પીડાવે છે।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

જે શૌર્યભાવ ત્યજી પરસ્ત્રીઓનું અપમાન કરે છે, તેઓ ન બ્રાહ્મણોને પૂજે, ન દેવોને, ન ગુરુઓને પણ।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

બ્રાહ્મણો વેદનો વેચાણ કરનાર બને છે, શૌચથી રહિત થાય છે; પાપમય દાન સ્વીકારવામાં આસક્ત, સંધ્યાવંદન વિહિન અને નિર્દય બને છે।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

જે સદા ખેતીકામ અને પશુપાલનમાં રત રહે છે, તેઓ વૈશ્યવત્ જીવન જીવે છે; અને ધરતી પર વૈશ્યવર્ગ જાણે સર્વથા ક્ષીણ થયો છે।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

શૂદ્રો નિત્ય ધર્મની ઇચ્છા કરે છે, શૂદ્રો જ તપસ્વી પણ બને છે; અને લોકયાત્રાને ધારણ કરનારા આચારોને સૌ નિર્લજ્જપણે ઉપહાસ કરે છે।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

જેનાં ઘરમાં ધન, યૌવન અને સ્ત્રીઓ (ભોગરૂપે) હોય, ધરતી પરના લોકો તેની સાથે સમાનતાથી મિત્રતા બાંધે છે।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

વ્રતપરાયણ વિધવાઓમાં પણ અને સર્વ લિંગધારીઓમાં પણ હૃદયમાં મહાન કામના બેઠી રહે છે; તેમનું વ્રતાચરણ અંદર નથી, માત્ર બહાર જ રહે છે।

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

કલિયુગમાં તીર્થો અવ્યવસ્થામાં પડે છે અને પાપી જનસમૂહો આશ્રિત હોવાથી પીડિત થાય છે. કલીના ભયથી જાણે સર્વ તીર્થો દસ દિશામાં દોડી જાય છે।

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

હે પિતામહ (બ્રહ્મા)! કારણ કે કલિયુગમાં હું ત્યાં જ સ્થિત રહું છું।

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

વિશેષ કરીને કલિયુગમાં સ્ત્રીઓ સ્વૈરિણી અને ભોગલાલસાવાળી બને છે; પતિ સાથે વિવાદ કરતી અને વશીકરણાદિ કર્મોમાં તત્પર રહે છે. પોતાના પતિ પ્રત્યેના પતિવ્રતા-ધર્મનો માર્ગ છોડીને તેઓ વ્યર્થ વ્રતો કરે છે।

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

સ્વર્ગમાં હોય, મસ્તક પર હોય, પાતાળમાં હોય કે પગ પાસે હોય—અને હવે મર્ત્યલોકમાં પણ—મેં આને અનેક વાર, અનેક રીતે જોયું છે।

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

સાસુ અને વહુ વચ્ચે, પિતા અને પુત્ર વચ્ચે, ખાસ કરીને સગાંસંબંધીઓમાં, તેમજ સ્વામી અને સેવક વચ્ચે પણ પરસ્પર કલહ અને વૈર દેખાય છે।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

ચોરો અને રાજાઓમાં, અને ખાસ કરીને પતિ-પત્ની વચ્ચે, કલહ જ પ્રબળ રહે છે. પાણી ઓછું થાય છે, વાદળો ઓછું વરસે છે, અને ધરતી પર અલ્પ પાક થાય છે।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

તમારા વરદાનથી કલિ અત્યંત બળવાન બનાવાયો છે. જ્યારે મર્ત્યોમાં યુદ્ધ થાય છે, ત્યારે મારા હૃદયમાં ખંજવાળ જેવી અશાંત ચંચળતા જન્મે છે।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

હું મર્ત્યલોકમાં લાંબા સમયથી ભટક્યો અને હવે તેને મળ્યો છું. છતાં ફરી ત્યાં જ જઈશ, કારણ કે મારી અંદર મહાન કંડૂતિ—વ્યાકુલતા—સ્થિર થઈ ગઈ છે।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

નારદના તે વચન સાંભળીને પિતામહ બ્રહ્મા પુષ્કર માટે ચિંતાથી વ્યાકુળ થયા; ચિંતાએ તેમની ઇન્દ્રિયો ઉદ્વિગ્ન કરી દીધી।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

મર્ત્યલોકમાં મારું જ પ્રસિદ્ધ ‘પુષ્કર’ નામનું તીર્થ કલિયુગથી આવૃત થઈ નિશ્ચયે વિનાશ પામશે.

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

અતએવ હું તેને અન્યત્ર લઈ જઈશ, જ્યાં કલિ નથી; જેથી ત્યાં હું મારું સ્વકીય ‘પુષ્કર’ તીર્થ સ્થાપિત કરી શકું.

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

સર્વ પ્રાણીઓ માટે ભયંકર એવો કલિકાળ આવી પહોંચે ત્યારે, વિશેષ કરીને સર્વ તીર્થો તે (કલિ રહિત) સ્થાને પ્રસ્થાન કરે.

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

કલી પસાર થયા પછી તેઓ નિઃસંદેહ પોતાના પોતાના સ્થાનોમાં પાછા જશે.

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

આ રીતે મનમાં નિશ્ચય કરીને, પિતામહ બ્રહ્માએ સ્વયં ધ્યાન કરી, હાથમાં ધારેલા કમળને આદરપૂર્વક સંબોધ્યું.

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

હે પદ્મ! જ્યાં કલિ નથી તે ભૂમિપૃષ્ઠ પર તું પડી જા; એ નિમિત્તથી હું ત્યાં જ મારું પવિત્ર પુષ્કર-તીર્થ લાવી સ્થાપિત કરીશ.

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

પછી તેના દ્વારા મોકલાયેલું તે પદ્મ પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરતાં કરતાં અંતે હાટકેશ્વર-સંબંધિત પવિત્ર ક્ષેત્રમાં પડી ગયું.

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

ત્યાં તેણે વેદવિદ્, શુચિ અને સ્વાધ્યાયમાં રત એવા વિપ્રોને જોયા; અને તેમની આસપાસ યજ્ઞક્રિયાઓ તથા યજ્ઞના ઉપાંગ-આચારો સર્વત્ર વ્યાપેલા હતા.

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપેલા તે ગગન-પ્રાંગણમાં યૂપ વગેરે સર્વત્ર ભરાયેલા હતા; અને ઋગ્-યજુઃ-સામના ઘોષ તેમજ અથર્વના જપથી તે ગુંજતું હતું.

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

આ રીતે દિગ્મંડલ વ્યાપ્ત થતાં બીજો કોઈ ધ્વનિ સંભળાતો ન હતો; તેમજ તાર્કિકોમાં પણ મહાન વાદવિવાદો ચાલતા હતા.

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

જ્યાં સર્વ વેદાંતોની વ્યાખ્યાઓ અનેક રીતે કરવામાં આવી હતી, ત્યાં નિયમ-વ્રતોમાં સ્થિત, સંયમપરાયણ મુનિઓ દેખાતા હતા।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

કેટલાંક એકવાર જ ભોજન કરતા, કેટલાંક નિરાહાર રહેતા, કેટલાંક એક દિવસ છોડીને ખાતા. અન્ય કેટલાંક ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરીને કૃચ્છ્ર અને ચાંદ્રાયણ જેવા કઠોર વ્રતોમાં રત રહેતા।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

અન્ય કેટલાંક મહાપારાક તપ કરતા અને કેટલાંક માસભર ઉપવાસ રાખતા. કેટલાક પથ્થર પર કૂટીને જ અન્ન ખાતા, અને કેટલાક ‘દંત-ઉલૂખલ’ તપમાં દાંતથી પીસીને જ નિર્વાહ કરતા।

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

કેટલાંક મહર્ષિઓ સૂકાં પાંદડાંનો આહાર કરતા અને કેટલાંક માત્ર ફળાહારી હતા. વિવિધ ગુણોથી યુક્ત એવા તે ક્ષેત્રને જોઈને (તેની મહિમા પ્રગટ થઈ).

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

પછી પૃથ્વી પર જ્યાં તે પડ્યું હતું તે સ્થાનનું પુણ્ય જાણી, જ્યાં તે પહેલાં અવતર્યું હતું તે જ સ્થાનમાંથી તે ફરી ઊંચે ઉઠ્યું।

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

પછી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તે અન્ય સ્થાને—બીજા પવિત્ર સ્થાને ગયું; અને ત્યાંથી ત્રીજા સ્થાને, જ્યાં ત્રીજું શુભ પંકજ સ્થાપિત થયું।

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

ત્યારબાદ તે ત્રણેય સ્થાનોમાં ત્રણ ગર્તો બન્યા; અને તે ગર્તોમાં જળ પ્રગટ થયું—સ્વચ્છ, નિર્મળ, સ્ફટિક સમાન।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

આ વચ્ચે સ્વયં પિતામહ (બ્રહ્મા) ત્યાં આવી પહોંચ્યા, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, યજ્ઞકર્મની સિદ્ધિ માટે એ જ સ્થાને।

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

હાટકેશ્વર નામે પ્રસિદ્ધ તે ક્ષેત્રને ચારે તરફથી જોઈ—વેદ-વેદાંગમાં પારંગત અનેક વિપ્રોથી ભરેલું, તેમજ વ્રતચર્યામાં તત્પર અનેક તપસ્વીઓથી યુક્ત—(બ્રહ્મા હર્ષિત થયા)।

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

“અહો! કેટલું પુણ્ય ક્ષેત્ર—અહો! કેટલું પુણ્ય ક્ષેત્ર—પવિત્ર, રમ્ય અને દ્વિજોને પ્રિય. તેથી આ ક્ષેત્રમાં, જે દ્વિજાશ્રય છે, હું યજ્ઞ કરીશ।”

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

હું આ પુણ્ય શ્વેત-ગર્તોમાં શુભ પુષ્કરત્રય—જ્યેષ્ઠ, મધ્ય અને કનિષ્ઠ—ને પણ અહીં લઈ આવીશ।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

કલિયુગ આવી પહોંચતાં, આ પવિત્ર પરંપરા લોપ ન પામે—એવું મનમાં નક્કી કરીને તેઓ પોતે ધરાતળ પર બેસી ધ્યાન-ચિંતનમાં લીન થયા।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

ઘણો લાંબો સમય ધ્યાન કરીને તેમણે ત્યાં શ્રેષ્ઠ પુષ્કરત્રય—જ્યેષ્ઠ, મધ્ય અને કનિષ્ઠ—ને લઈ આવ્યા।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

પછી હર્ષિત હૃદયથી તેમણે કહ્યું—કલિયુગના ભયને કારણે આ પુષ્કરત્રયને મેં યોગ્ય રીતે અહીં લાવી સ્થાપિત કર્યું છે।

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

જે અહીં પરમ શ્રદ્ધાથી સ્નાન કરશે, તે મારી કૃપાથી પરમ અને અક્ષય સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

જે લોકો કાર્તિક માસમાં એકાગ્રચિત્તે શ્રાદ્ધ કરશે અને ગયાશીર્ષે તે સંપન્ન કરશે, તેમને પરમ મહત્તમ પુણ્ય પ્રાપ્ત થશે।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

ત્યાંના આદ્ય પુષ્કરથી તેઓ સોગણું અને તેથી પણ વધુ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરશે; કારણ કે કાર્તિક માસમાં પૂર્વ પુષ્કરે મેં ત્યાં યજ્ઞ કર્યો હતો।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

અને વૈશાખ માસમાં પણ હું અહીં—દ્વિતીય (પુષ્કર) ખાતે—તે કર્મ કરીશ।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

આમ કહીને બ્રહ્માએ સદા ઝડપી ગતિ ધરાવતા વાયુને આજ્ઞા આપી—“મારા આદેશથી તુરંત પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને લઈ આવ।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

આદિત્યો અને વસુઓ સાથે, રુદ્રો તથા મરુદ્ગણો સાથે; ગંધર્વો, લોકપાલો અને તેમ જ સિદ્ધો તથા વિદ્યાધરો સાથે (બધાને સાથે લાવો)।

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“જેથી સર્વ યજ્ઞકર્મમાં મને સહાયતા મળે.” એવું સાંભળીને વાયુ શક્રના નિવાસે ગયો અને પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા)એ જે કહ્યું હતું તે સર્વે સંપૂર્ણ રીતે કહી સંભળાવ્યું।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

તે સર્વ દેવગણો સાથે ત્વરિત ત્યાં પહોંચ્યો; પછી પ્રણામ કરીને બ્રહ્માને આ વચન બોલ્યો।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

હે દેવ! આજ્ઞા આપો; કેમ કે તમે મને બોલાવ્યા છો. જે હેતુ માટે હું તે કરીશ, તે હેતુ ઝડપથી જણાવો।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે શક્ર! મેં અહીં અતિપુણ્યદાયક પુષ્કરત્રય લાવ્યું છે; અને કલિયુગના ભયથી હું તેને દૃઢ રીતે સ્થાપિત કરીશ।

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

ત્રણ અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞ કરીને, અને વૈશાખમાં વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને—તે કાર્ય માટે જરૂરી સર્વ સામગ્રી ત્વરિત લઈ આવો।

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

“તે કર્મને યોગ્ય, વેદ-વેદાંગમાં પારંગત બ્રાહ્મણોને લાવો.” એવું સાંભળીને શક્ર (ઇન્દ્ર) વિનયથી “તથાસ્તુ” કહી, ઉતાવળે યજ્ઞસામગ્રી તથા યોગ્ય ઉત્તમ દ્વિજોને લઈને આવ્યો।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

પછી પ્રપિતામહ (બ્રહ્મા) એ વિધિવત્ યજ્ઞ કર્યો; શાસ્ત્રોક્ત વિધાન મુજબ સર્વ કાર્ય થયું અને દક્ષિણા પણ સંપૂર્ણ રીતે અર્પિત થઈ।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પુષ્કરત્રયની ઉત્પત્તિથી આરંભ કરીને યજ્ઞારંભ માટે ઉપકરણ લાવવું અને બ્રાહ્મણ આમંત્રણ વગેરે પ્રક્રિયાઓનું વર્ણન’ નામનો 179મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।