Adhyaya 176

Verse 1

सूत उवाच । दृष्ट्वा प्रतिष्ठितं लिंगं याज्ञवल्क्येन धीमता । स्वमातुः शुद्धिहेतोः स तन्नाम्ना लिंगमुत्तमम्

સૂત બોલ્યા—બુદ્ધિમાન યાજ્ઞવલ્ક્યે પોતાની માતાની શુદ્ધિ માટે જે લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું હતું, તે જોઈને તેણે એ જ નામથી તે ઉત્તમ લિંગને પ્રસિદ્ધ કર્યું।

Verse 3

स्थापयामास विप्रेंद्राः श्रद्धया परया युतः । ततश्चानीय विप्रेंद्रं मध्यगं नागरोद्भवम् । गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम् । यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः

હે વિપ્રેન્દ્રો! પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તેણે (લિંગ) સ્થાપ્યું. પછી ગર્તા-તીર્થથી ઉત્પન્ન, નાગરોમાં મધ્યસ્થ, આહિતાગ્નિ અને યજ્ઞકર્તા એવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને બોલાવી કહ્યું—“જેમ આ નગરસ્થાન છે, તેમ તું પણ અહીં વિધિપૂર્વક દીક્ષિત થઈ અધિષ્ઠિત થા।”

Verse 4

अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः । तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम

અઠસઠ ગોત્રોના નાયકત્વમાં તું સ્થિર થયો છે; હે દ્વિજસત્તમ! તારા વચનથી સર્વ ગોત્રો (ધર્મકર્મમાં) પ્રવર્તશે।

Verse 5

वर्तयिष्यंति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः । गोवर्धन त्वया चिंता कार्या चास्य समुद्भवा

ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ જેટલા સમય રહેશે, તેટલા સમય તેઓ પોતાના કર્તવ્યકર્મોમાં પ્રવૃત્ત રહેશે. અને હે ગોવર્ધન! આ વ્યવસ્થાના ઉદ્ભવ તથા વૃદ્ધિનું સંરક્ષણ કરવાની ચિંતા તારે પણ કરવી જોઈએ।

Verse 6

लिंगस्य पूजनार्थाय प्रेरणीयाश्च नागराः । पूजया तस्य लिंगस्य वृद्धिं यास्यति तेऽन्वयः

લિંગપૂજન માટે નાગરોને પ્રેરિત કરવાં જોઈએ. તે લિંગની પૂજાથી તમારો વંશ વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ પામશે.

Verse 7

अपूजया विनाशं च यास्यत्यत्र न संशयः । तव वंशोद्भवा ये च पूजयित्वा प्रभक्तितः

પૂજાની અવગણનાથી અહીં વિનાશ થાય છે—એમાં શંકા નથી. પરંતુ તમારા વંશમાં જન્મેલા જે ગાઢ ભક્તિથી (આ લિંગની) પૂજા કરશે, તેઓ શુભ ફળ પામશે.

Verse 8

एतल्लिंगं करिष्यंति कृत्यानि विविधानिच । तानि सिद्धिं प्रयास्यंति प्रसादादस्य दीक्षित

દીક્ષિતો આ લિંગને આશ્રય કરીને વિવિધ પવિત્ર કૃત્યો કરશે; તેની પ્રસાદથી તે કૃત્યો સિદ્ધિ અને સફળતા પામશે.

Verse 9

गोवर्धन उवाच । अहमर्चां करिष्यामि लिंगस्यास्य सदा द्विज । भक्तिं च प्रकरिष्यामि हेतोरस्य हेतोरस्य कृते द्विज । पूजार्थं चैव ये चान्ये मम वंशसमुद्रवाः

ગોવર્ધને કહ્યું—હે દ્વિજ! હું આ લિંગની સદા અર્ચના કરીશ. આ જ હેતુ માટે, હે દ્વિજ, હું ભક્તિ પણ વધારીશ. અને પૂજાર્થે મારા વંશના અન્ય લોકો પણ આગળ આવશે.

Verse 10

पिप्पलाद उवाच । गोवर्धन द्रुतं विप्रांस्तत्र चानय नागरान् । तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्

પિપ્પલાદે કહ્યું—ગોવર્ધન, ઝડપથી ત્યાં વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને અને નાગર લોકોને પણ લઈ આવ. તેમના પરામર્શ મુજબ હું દેવનું નામ નિર્ધારિત કરીશ.

Verse 11

ततश्चानाययामास विप्रांश्चैव विचक्षणान् । श्रुताध्ययनसंपन्नान्यज्ञकर्मपरायणान्

ત્યારબાદ તેણે વિવેકી અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને બોલાવી લાવ્યા—જે શ્રુતિ-શાસ્ત્રના અધ્યયનમાં નિપુણ અને યજ્ઞકર્મમાં પરાયણ હતા।

Verse 12

तानब्रवीत्प्रणम्योच्चैः पिप्पलादो महामुनिः । मम माता मृता पूर्वं कंसारीति च नामतः

મહામુનિ પિપ્પલાદે તેમને ઊંચા સ્વરે પ્રણામ કરીને કહ્યું—“મારી માતા અગાઉ જ પરલોક પામી; તેનું નામ કંસારિ હતું।”

Verse 13

तस्या उद्देशतो लिंगं मयैतत्संप्रतिष्ठितम् । युष्मद्वाक्यात्प्रसिद्धिं च प्रयातु द्विजसत्तमाः

“તેણીના ઉદ્દેશથી મેં આ લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમારા પ્રામાણ્ય વચનથી તેને પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાઓ।”

Verse 14

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यश्चैतत्स्नापयिष्यति । याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च स वै श्रेयो ह्यवाप्स्यति

જે અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ આ (લિંગનું) સ્નાન-અભિષેક કરશે અને યાજ્ઞવલ્ક્યેશ્વર સંબંધિત પૂજન પણ કરશે, તે નિશ્ચયે પરમ શ્રેય પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 15

सूत उवाच । अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैस्तस्य नाम प्रतिष्ठितम् । कंसारीश्वर इत्येवं गौरवात्तस्य सन्मु नेः

સૂત બોલ્યા—પછી તે બધા બ્રાહ્મણોએ તે સન્મુનિના ગૌરવથી દેવતાનું નામ ‘કંસારીઈશ્વર’ એમ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું।

Verse 16

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः । कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा । स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना

હે દ્વિજોત્તમો! તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં કહી દીધું—પાપહારી પ્રભુ ‘કંસારીઈશ્વર’ નામે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયા અને મહાત્મા પિપ્પલાદે સ્વયં તેમની સ્થાપના કેવી રીતે કરી.

Verse 17

यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ । संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्छक्तिसमन्वितः

તે દેવના સાન્નિધ્યમાં યોગ્ય શ્રદ્ધા અને સાધનાસામર્થ્ય સાથે જે આ પુણ્યાખ્યાનનું પાઠ કરે છે અથવા માત્ર શ્રવણ પણ કરે છે, તે તેનું પૂર્ણ પુણ્યફળ પામે છે.

Verse 18

मनसा चिंतितं पापं परदारकृतं च यत् । तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलाद वचो यथा

મનમાં વિચારેલું પાપ પણ અને પરસ્ત્રી/પરપુરુષગમનનું પાપ પણ—તેનું નાશ થાય છે; પિપ્પલાદનું વચન એવું છે.

Verse 19

यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रा न्सदा जपेत् । प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्

જે વ્યક્તિ તેમના સમક્ષ ભક્તિપૂર્વક સદા નીલરુદ્રોનું જપ કરે—વિશેષ કરીને ભવરુદ્ર સહિત પ્રાણરુદ્રોનું—તે ઇચ્છિત ફળ પામે છે.

Verse 20

ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति । परचक्रभये जाते ह्यना वृष्टिभये तथा

તેના માટે બ્રહ્મહત્યાથી ઉત્પન્ન થયેલો કલુષ પણ નાશ પામે છે; અને શત્રુસેનાનો ભય ઊભો થાય ત્યારે અથવા અનાવૃષ્ટિ (વર્ષાભાવ)નો ભય હોય ત્યારે પણ શાંતિ મળે છે.

Verse 21

अथर्ववेदे साद्यंते पठिते तस्य चाग्रतः । शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम्

તેનાં સમક્ષ અથર્વવેદનું રક્ષાકર્મ વિધિપૂર્વક પાઠિત થાય ત્યારે શત્રુ વિલીન થઈ જાય છે અને તત્કાળ વરસાદ ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 22

राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः

રાજ્યમાં દુર્દશા ઊભી થાય ત્યારે રાજા ધાર્મિક બને છે—સર્વ રોગોથી મુક્ત થઈ પ્રજાપાલનમાં તત્પર રહે છે।

Verse 23

उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति । शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा

ઉપસર્ગ કે મહામારીનો ભય ઊભો થાય ત્યારે તેનો દોષ શમન પામે છે—ધીમે ધીમે, નિઃસંદેહ—આ પિપ્પલાદનું વચન છે।

Verse 24

किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् । तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकी र्तनात्

વધુ શું કહું? જે કોઈ મહાવિપત્તિ હોય તે પણ અથર્વણની શક્તિના કીર્તન/પાઠથી તેના માટે તુચ્છ બની જાય છે।

Verse 25

अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम्

આ દેવના સમક્ષ તે નિશ્ચયે ત્વરિત નાશ પામે છે।

Verse 176

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कंसारेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, ષષ્ઠ નાગરખંડના હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં “કંસારેશ્વર ઉત્પત્તિ-માહાત્મ્ય વર્ણન” નામનો એકસો છોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।