Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

સૂતજીએ કહ્યું—આ રીતે રાજ્ય ત્યજીને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્ર હિમવંત પર્વત પર પહોંચ્યા અને અતિ કઠોર તપ કરવા લાગ્યા.

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

વર્ષાઋતુમાં તેઓ ખુલ્લા આકાશ નીચે શયન કરતા, હેમંતમાં જળમાં નિવાસ કરતા, અને ગ્રીષ્મમાં પંચાગ્નિ-સાધના કરતા—આ રીતે તેઓ ત્રણસો વર્ષ અડગ રહ્યા.

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

પછી તેઓ ફળ-મૂળનો આહાર કરીને ત્રણસો વર્ષ રહ્યા; પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતાં તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ સ્થિર રહ્યા. ત્યારબાદ સૂકાઈને પડેલા પાંદડાં ભક્ષણ કરીને એટલાં જ સમય સુધી તપમાં સ્થિત રહ્યા.

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

પછી તે એટલા જ સમય સુધી માત્ર જલાહાર પર સ્થિર રહ્યો; ત્યારબાદ વાયુભક્ષ બની એ રીતે દસ હજાર વર્ષ તપશ્ચર્યા કરી. સૂત બોલ્યા—તેની મહાન તપઃશક્તિ જોઈ દેવાધિપતિએ વિચાર્યું, “નિશ્ચયે આ નૃપોત્તમ મને મારા સ્થાનથી પાત કરશે.”

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

પછી તે મહાભયથી યુક્ત થઈ, અતિ મૃદુ અને સામોપાયભર્યા વચનો સાથે નજીક જઈ નૃપશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્રને સંબોધ્યો.

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

ઇન્દ્ર બોલ્યા—હે વિશ્વામિત્ર, હે રાજન, તારા આ તપથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું. તને મંગળ થાઓ; હૃદયમાં જે અભીષ્ટ ઇચ્છા છે તે વર માગ।

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે શક્ર, જો અત્યારે તું પ્રસન્ન હોય તો મને બ્રાહ્મણ્ય આપ. હે પુરંદર, જાણ કે આ જ હેતુથી મેં તપશ્ચર્યા કરી છે.

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે સુરેશ્વર, બ્રાહ્મણ્યથી પરે હું કશું જ પ્રાર્થતો નથી.

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

મને તો ત્રિલોકનું રાજ્ય પણ રુચતું નથી; તો અન્ય વસ્તુઓની શું વાત? તેથી, હે સુરશ્રેષ્ઠ, તું જઈને પોતાના રાજ્યનું પાલન કર।

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

હું આ દેહનો ત્યાગ કરી દઈશ, અથવા દ્વિજત્વ (બ્રાહ્મણત્વ) પ્રાપ્ત કરીશ. તેનું વચન સાંભળી દેવરાજ સ્વર્ગે ગયા.

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

તેનો દૃઢ નિશ્ચય જાણી, સર્વ દેવોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, વિશ્વામિત્રે પણ એ જ રીતે અતિ દુષ્કર તપ કર્યું.

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

પછી, હે દ્વિજોત્તમ, જ્યારે હજાર વર્ષ વીતી ગયા—બીજા એક સમયે—માત્ર વાયુને આહારરૂપે ધારણ કરનાર રાજા વિશ્વામિત્ર વિશે…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

ત્યારે સ્વયં બ્રહ્મા પુણ્ય દેવર્ષિઓ સાથે આવ્યા અને તપથી જેના પાપ દગ્ધ થઈ ગયા હતા તે રાજાને સંબોધીને બોલ્યા.

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

શ્રીબ્રહ્માએ કહ્યું—હે વિશ્વામિત્ર, હે સત્તમ! તારા આ તપથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું. વર માગ; તારો કલ્યાણ થાઓ—દુર્લભ પણ વર હું આપીશ।

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

વિશ્વામિત્રએ કહ્યું—હે દેવ! જો તમે મારી ઉપર પ્રસન્ન હો અને જો મને વર આપવો હોય, તો મને બ્રાહ્મણ્ય આપો; એથી વધુ પ્રિય અને મહાન મને બીજું કશું નથી।

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

જે ધરતીના પૃષ્ઠ પર કદી જન્મ્યું નથી અને કોઈ કાળે પણ જન્મશે નહીં—એ જ મારું અભીષ્ટ, અતિ દુર્લભ પરમ વર છે।

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

વિશ્વામિત્રએ કહ્યું—હે દેવદેવેશ! તમે અનુત્તમ બ્રહ્મલોકમાં જાઓ. હું તો પ્રાણ ત્યજી દઈશ, અથવા દ્વિજત્વ (દ્વિજન્મતા) પ્રાપ્ત કરીશ।

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

પછી દેવર્ષિઓની વચ્ચે ઊભેલા ઋચીકે આ વચન કહ્યું—હે દેવ! તેના જન્મ માટે મેં બ્રાહ્મણિક મંત્રોથી ચરુ (યજ્ઞાહુતિ) તૈયાર કરી છે।

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

મેં ત્યાં સર્વ દિશામાં બ્રહ્મતત્ત્વનું સર્વસ્વ પૂર્ણરૂપે સંયોજિત કર્યું. એ જ કર્મથી ક્ષત્રિયજન્મા હોવા છતાં એ બ્રાહ્મણત્વને યોગ્ય થયો, હે ચતુરાનન (બ્રહ્મા)।

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

અતએવ, હે પ્રપિતામહ (બ્રહ્મા), તેને ‘બ્રહ્મર્ષિ’ તરીકે કીર્તિત કર. રાજ્યમાં સ્થિત હોવા છતાં તેણે દ્વિજોને યોગ્ય એવા સત્કાર અને પૂજ્યકૃત્યો કર્યા.

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

બ્રહ્મમંત્રોના પ્રભાવથી, તેથી, તેને ‘બ્રહ્મર્ષિ’ કહીને આહ્વાન કર—જેનાથી અમે સૌ દ્વિજોત્તમ વિશ્વામિત્રનું કીર્તન કરીએ છીએ.

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

પછી બ્રહ્માએ લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કરીને બ્રાહ્મી મંત્રોના તેજથી તેને પ્રગટ કરી, ત્યારબાદ કહ્યું—‘તું મારા દ્વારા બ્રાહ્મણ બનાવાયો છે.’

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

‘મારા વચનથી આ દુષ્કર અને ઘોર તપ તત્કાળ ત્યજી દે.’ બ્રહ્માએ એમ કહ્યે—‘તું નિઃસંદેહ બ્રહ્મર્ષિ છે’—ત્યારે તેની સ્થિતિ નિશ્ચિત થઈ.

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

પછી ઋચીક આદિ સર્વે તથા દેવર્ષિઓએ પણ એ જ રીતે તેને સંબોધી તેની પુષ્ટિ કરી।

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

પછી મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ તેમના મધ્યમાં આવ્યા. ક્રોધથી યુક્ત થઈ બોલ્યા—“હું ક્યારેય બોલીશ નહીં.”

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

હે પિતામહ! ક્ષત્રિયમાંથી જન્મેલો બ્રાહ્મણ છે એમ જાણતા હોવા છતાં, ઋચીકના દાક્ષિણ્યના માનથી, હે પ્રભુ, તમે એમ કહો છો।

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

પિતામહ બ્રહ્મા તથા નારદ આદિ મુનિઓએ અનેક રીતે વારંવાર વિનંતી કરી છતાં, મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ તે સર્વ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને ત્યજીને ચાલ્યા ગયા।

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

તે મુનિશ્રેષ્ઠ આવીને અનર્ત નામે પ્રસિદ્ધ દેશમાં, હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં, શંખતીર્થની નજીક પહોંચ્યા।

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

જ્યાં પુણ્ય બ્રહ્મશિલા શ્વેતદ્વીપ સાથે સંયુક્ત થઈ સ્થિત છે, અને જ્યાં પાપહરણી શુભ સરસ્વતી નદી વિરાજે છે।

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

ત્યાં તેણે આશ્રમસ્થાન સ્થાપીને વિશાળ તપ કર્યું; અને ક્રોધથી ભરેલો વિશ્વામિત્ર પણ તેના વધના હેતુથી ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

તે આશ્રમથી દૂર તે દક્ષિણ દિશામાં આશ્રયે રહ્યો; ત્યાં આશ્રમસ્થાન બનાવી, તેને ઘાત કરવા માટેના તેના દુર્બળ બિંદુઓ (છિદ્રો) વિષે વિચારતો રહ્યો.

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

તે બહુ લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહ્યો, છતાં કોઈ અવસર દેખાયો નહીં; ત્યારબાદ તેણે તેના વિરુદ્ધ અભિચાર (વૈર-તંત્ર) કર્મ શરૂ કર્યું.

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

સામવેદના સામવિધાનમાં જે વધ-સ્વરૂપ કહેવાયું છે, તે ભયાનક મંત્રોથી તે જાતવેદસ્ (યજ્ઞાગ્નિ)માં આહુતિ અર્પણ કરીને તે અનુષ્ઠાન કરવા લાગ્યો.

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

ત્યારે એક દારુણ, ભયાનક શક્તિ પ્રગટ થઈ—છૂટેલા કેશવાળી; વાનરના ખભા પર આરુઢ થઈ કિલકિલ એવો તીક્ષ્ણ ધ્વનિ કરતી રહી।

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

તે અનેક પ્રકારના આયુધોથી સજ્જ, યમની જિહ્વા જેવી દારુણ હતી. તેણે કહ્યું—“હે વિપ્રેન્દ્ર, કહો; તમારું કયું કાર્ય હું કરું?”

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

તેણે કહ્યું—“તમારી આજ્ઞાથી હું સમગ્ર ત્રૈલોક્યનો પણ સંપૂર્ણ સંહાર કરી શકું છું.”

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

વિશ્વામિત્રે કહ્યું—“મારો માન્ય શત્રુ, તે મુનિ વસિષ્ઠ અહીં વસે છે. તું ત્વરિત જઈ તેને વધ કર; આ હેતુથી જ મેં તને રચી છે.”

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રે એમ કહ્યે પછી, તે ઉત્તરમુખી બની વસિષ્ઠના આશ્રમ તરફ પ્રસ્થાન કરી।

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

એ જ સમયે, હે દ્વિજોએ, વસિષ્ઠના આશ્રમમાં અનેક અને અતિ મહાન અપશકુનો પ્રગટ થયા.

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

એક મહાન ઉલ્કા જાણે સૂર્યમંડળને આઘાત કરીને પડી; ત્યારબાદ અસ્થિમિશ્રિત રક્તવૃષ્ટિ પણ થઈ.

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

જ્વલંત દિશાને સમીપ જઈ શિવા (દેવી) રડી ઊઠી; તે અતિ મહાન ઉત્પાતો જોઈ મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ સાવધાન થયા.

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

જ્વાલામાળાઓથી ઘેરાયેલા તે રૂપને તેઓ જોતા જ રહ્યા; ત્યારબાદ દિવ્ય દૃષ્ટિથી સર્વને યથાર્થ રીતે જાણી લીધું.

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

આ શક્તિ વિશ્વામિત્રે મારા વધ માટે પ્રયોગમાં મૂકી છે; સામવેદથી ઉત્પન્ન પ્રબળ મંત્રોથી રચાયેલ આ કૃત્યા-રૂપ છે.

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

તેણે “ઊભી રહો, ઊભી રહો” એમ આજ્ઞા આપતાં જ તે નિશ્ચલ બની ગઈ. પછી અથર્વવેદોદ્ભવ પોતાના મંત્રોથી તેણે તેને સ્તંભિત કરી રોકી દીધી.

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

પછી તે સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને તે મુનિશ્રેષ્ઠને બોલી— “વેદોમાં સામવેદ જ પ્રાધાન્યથી સ્થાપિત છે.”

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

“હું તે ધીમાન વિશ્વામિત્રે વિધિપૂર્વક સર્જેલી છું. હે મુને, તમારા બળના પૂર્ણ પ્રમાણથી મારા પર પ્રહાર ન કરશો. હે મુને, માત્ર અલ્પ સ્પર્શથી જ હું તમારા પ્રાણોની રક્ષા કરીશ.”

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

વસિષ્ઠ બોલ્યા— “જો એમ જ હોય, હે શુભે, તો મને સ્પર્શ કર; પરંતુ મારા મર્મસ્થાનને સ્પર્શ ન કર. અને તારા પ્રત્યે કરુણાથી મેં મારા અથર્વણ મંત્રો ઉપસંહૃત કર્યા છે.”

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

પછી વિશ્વામિત્રે પ્રેરિત કરેલી તે ભયંકર શક્તિ તેના શરીરના એક ભાગને સ્પર્શ કરીને તરત જ ધરતી પર પડી ગઈ.

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા વસિષ્ઠે તેણીને મધુર વચન કહ્યું—“હે મહાભાગ્યવતી! આજથી સમાહિતચિત્ત, પરમ ભક્તિયુક્ત સર્વ લોકો તારી પૂજા કરશે.”

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની અષ્ટમી તિથિના દિવસે, જે પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તારી પૂજા કરશે—

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

તેઓ બધા એક વર્ષ સુધી નિરામય રહેશે. તેથી મારા વચન અનુસાર તારે સદૈવ અહીં જ નિવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

સૂત બોલ્યા—મહાત્મા વસિષ્ઠે આમ કહ્યે પછી, તેમના વચનપ્રભાવથી દેવી તે ક્ષણે જ ત્યાં જ સ્થિર રહી.

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

તે પરમ પૂજા પ્રાપ્ત કરે છે—વિશેષ કરીને નાગરો દ્વારા કરાયેલી. ‘ધારા’ નામે તે વિખ્યાત છે, ભક્તસમુદાયને સુખ આપનારી.

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘ધારોત્પત્તિ-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો એકસો અડસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—ક્ષત્રિયમાંથી જન્મેલા વ્યક્તિને દ્વિજત્વ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય? આ તો શ્રુતિ-સ્મૃતિના વિરુદ્ધ લાગે છે; તો પછી તું ઇચ્છિત હોય તેમ કેમ આવું કહે છે?