Adhyaya 163

Verse 1

सूत उवाच । अथ ते नागराः सर्वे दृष्ट्वा तद्वित्तभाजनम् । न केनापि ग्रहीतव्यं सर्वान्कामान्निरस्य च

સૂતજીએ કહ્યું—પછી તે બધા નાગરોએ તે ધનપાત્ર જોઈને નક્કી કર્યું કે “આને કોઈએ લેવું નહીં”; અને સર્વ કામનાઓ ત્યજીને તેમણે સંયમ ધારણ કર્યો।

Verse 2

ततस्ते समयं कृत्वा समानीय च मध्यगम् । तस्यास्येन ततः प्रोचुर्ब्रह्मस्थाने व्यवस्थि ताः

પછી તેમણે પરસ્પર સંમતિ કરીને તેને મધ્યમાં બોલાવી લીધો; અને બ્રહ્મસ્થાને ઊભા રહીને તેને આ રીતે કહ્યું।

Verse 3

अनेन लोभयुक्तेन तिरस्कृत्य द्विजोत्तमान् । पुष्पवित्तमुपादाय प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम्

“લોભથી યુક્ત આ માણસે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને અપમાનિત કર્યા છે. પુષ્પના ધનના વિષયમાં પ્રાયશ્ચિત્ત અહીં જાહેર થાય છે.”

Verse 4

तथा चैव तु षड्भागो गृहीतो विभवस्य च । तस्मादेष समस्तानां बाह्यभूतो भविष्यति

“ઉપરાંત સંપત્તિનો છઠ્ઠો ભાગ પણ લેવાયો છે. તેથી આ વ્યક્તિ સમગ્ર સમુદાય માટે બહિષ્કૃત—સૌથી બહાર—થશે.”

Verse 5

नागराणां द्विजेद्राणां यथान्यः प्राकृतस्तथा

“નાગરો અને દ્વિજશ્રેષ્ઠોમાં આને અન્ય સામાન્ય માણસ જેવો જ ગણવો—કોઈ વિશેષ ભેદ ન રહે.”

Verse 6

अद्यप्रभृति चानेन यः संबंधं करिष्यति । सोऽपि बाह्यस्तु सर्वेषां नागराणां भविष्यति

આજથી જે કોઈ તેની સાથે કોઈપણ સંબંધ બાંધશે, તે પણ સર્વ નાગરો દ્વારા બહિષ્કૃત ગણાશે।

Verse 7

भोजनं वाथ पानीयं योऽस्य सद्मनि कर्हिचित् । करिष्यति स चाऽप्येवं पतितः संभविष्यति

જે કોઈ ક્યારેક તેના ઘરમાં ભોજન કે પીવાનું પાણી પણ આપશે, તે પણ એ જ રીતે પતિત બનશે।

Verse 8

एवमुक्त्वा ततस्तेन दत्तं तालत्रयं द्विजाः । ब्रह्मस्थाने द्विजश्रेष्ठाः कृत्वा पुष्पसमं च तम्

આ રીતે કહીને, તેણે આપેલા ત્રણ તાળમાપ બ્રાહ્મણોએ સ્વીકાર્યા; અને બ્રહ્મસ્થાને તે દ્વિજશ્રેષ્ઠોએ તેને ‘પુષ્પસમ’ ઠરાવી (પુષ્પના પક્ષમાં) નિર્ણય કર્યો।

Verse 9

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निवेशनम् । चंडशर्मा स चोद्विग्नः पुष्पपार्श्वं तदा गतः

પછી તે બધા બ્રાહ્મણો પોતાના-પોતાના નિવાસે ગયા; અને ચંડશર્મા વ્યાકુળ થઈ તે સમયે પુષ્પની પાસે ગયો।

Verse 10

एतेषामेव सर्वेषां संमतेन मया तव । प्रायश्चित्तं तदा दत्तं तथा पि पतितः कृतः

આ બધાની સંમતિથી મેં ત્યારે તારા માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધાર્યું હતું; છતાં પણ તને ‘પતિત’ ઠરાવવામાં આવ્યો।

Verse 11

तस्मादहं पतिष्यामि सुसमिद्धे हुताशने । नैव जीवितुमिच्छामि स्वजनैः परिवर्जितः

અતએવ હું સુપ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પોતાને અર્પી દઈશ; પોતાના જ સ્વજનો દ્વારા ત્યજાયેલો હું જીવવા ઇચ્છતો નથી।

Verse 12

पुष्प उवाच । न विषादस्त्वया कार्यः कार्येऽस्मिद्विजसत्तम । वित्तार्थं दूषितस्त्वंहि यतो ब्राह्मणसत्तमैः

પુષ્પ બોલ્યો—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ વિષયમાં તારે શોક કરવો નહીં; કારણ કે ધન માટે જ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોએ તને દૂષિત કર્યો છે।

Verse 13

नागरांस्तोषयिष्यामि तानहं विविधैर्धनैः । याचयिष्यंति यन्मात्रं तव गात्रविशुद्धये

હું તે નગરજનોને વિવિધ ધનથી સંતોષી દઈશ; તેઓ જેટલું માગશે, તેટલું જ તારા દેહશુદ્ધિ માટે આપી દઈશ।

Verse 14

तावन्मात्रं प्रदास्यामि तेभ्यो हि तव कारणात् । एवमुक्त्वा समागत्य ब्रह्मस्थानं त्वरान्वितः

તારા હિતાર્થે હું તેમને એટલું જ આપીશ. એમ કહી તે ત્વરાથી આવી બ્રહ્મસ્થાને પહોંચી ગયો।

Verse 15

चातुश्चरणमानीय मध्यगास्येन सोऽब्रवीत् । चंडशर्मा द्विजो यश्च मदर्थे पतितः कृतः

ચારેયને એકત્ર કરીને સભાના મધ્યમાં સૌને સંબોધી તેણે કહ્યું—‘જે બ્રાહ્મણ ચંડશર્મા, જે મારા કારણે પતિત બનાવાયો છે…’

Verse 16

युष्माभिर्वित्तलोभेन तद्वित्तं वो ददाम्यहम् । समस्तं मद्गृहे यच्च क्रियतां वचनं द्विजैः

તમે ધનના લોભી છો, તેથી હું તમને તે ધન આપું છું. મારા ઘરમાં જે કંઈ પણ છે, બ્રાહ્મણો જે કહે તે પ્રમાણે કરવામાં આવે.

Verse 17

अथ ते कुपिताः प्रोचुः सर्व एव द्विजोत्तमाः । सीत्कारान्विविधान्कृत्वा क्रोध संरक्तलोचनाः

પછી તે તમામ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ક્રોધિત થઈને બોલ્યા; ક્રોધથી લાલ આંખો કરીને તેઓએ વિવિધ પ્રકારના સીત્કાર કર્યા.

Verse 18

धिग्धिक्पापसमाचार जिह्वा ते शतधा ततः । किं न याति यदेवं त्वं प्रजल्पसि विगर्हितम्

ધિક્કાર છે, હે પાપી આચરણ કરનાર, તને ધિક્કાર છે! તારી જીભના સો ટુકડા કેમ નથી થઈ જતા? જ્યારે તું આવું નિંદનીય બોલે છે, ત્યારે તે ખરી કેમ નથી પડતી?

Verse 19

पतितोऽयं कृतो ऽस्माभिर्नैव वित्तस्य कारणात् । प्रायश्चित्तं यतो दत्तमेकेनापि दुरात्मना

અમે આને ધનના કારણે 'પતિત' નથી કર્યો, પરંતુ એટલા માટે કે એક દુરાત્મા દ્વારા (અયોગ્ય રીતે) પ્રાયશ્ચિત આપવામાં આવ્યું છે.

Verse 20

स्मृतयो दूषितास्तेन पुराणानि विशेषतः । स्थानं चैवास्म दीयं च कर्म चैतत्प्रकुर्वता

આવું કર્મ કરનારે સ્મૃતિઓ અને વિશેષ કરીને પુરાણોને દૂષિત કર્યા છે; તેણે અમારું સ્થાન અને આ કાર્ય પણ ભ્રષ્ટ કર્યું છે.

Verse 21

प्रायश्चित्तं प्रदातव्यं चतुर्भिरपरैः सह । संमन्त्र्य मनुना प्रोक्तमेतदेव द्विजोत्तमाः

પ્રાયશ્ચિત્ત ચાર અન્ય લોકો સાથે મળીને કરવું જોઈએ. વિચાર કરીને મનુએ આ જ વાત કહી છે, હે દ્વિજોત્તમો.

Verse 22

त्वदीयं पातकं चास्य शरीरेऽद्य व्यवस्थितम् । एकाकिना यतो दत्तं तेनायं पतितः स्थितः

તમારું પાપ આજે તેના શરીર પર પણ સ્થિર થઈ ગયું છે; કારણ કે આ કાર્ય તમે એકલા જ કર્યું, તેથી તે પતિત સ્થિતિમાં જ રહ્યો છે.

Verse 23

सूत उवाच । एवमुक्त्वा द्विजाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । पुष्पोपि च समुद्विग्नो वैलक्ष्यं परमं गतः

સૂત બોલ્યા—આમ કહી બધા બ્રાહ્મણો પોતાના પોતાના ઘેર ગયા; અને પુષ્પ પણ અત્યંત વ્યાકુળ થઈ પરમ સંકોચ અને વિષાદમાં પડી ગયો.

Verse 24

जगामाथ निजावासं निःश्वसन्नुरगो यथा

પછી તે પોતાના નિવાસે ગયો, સર્પની જેમ ઊંડા શ્વાસ છોડતો.

Verse 25

ततः स चिन्तयामास यावन्नो साहसं कृतम् । तावत्सिद्धिर्मनुष्याणां न कथंचित्प्रजायते

પછી તેણે વિચાર્યું—જ્યાં સુધી આપણું આ દુરસાહસિક અપરાધ સુધરતું નથી, ત્યાં સુધી મનુષ્યોને કોઈ રીતે પણ સિદ્ધિ થતી નથી.

Verse 26

तस्मादहं करिष्यामि चण्डशर्मकृते महत् । कृतघ्नता यथा न स्यात्प्रोक्तं चैव यतो बुधैः

અતએવ ચંડશર્મા માટે હું એક મહાન કાર્ય કરીશ, જેથી મારા પર કૃતઘ્નતાનો દોષ ન આવે—જેમ બુદ્ધિમાનોએ કહ્યું છે તેમ।

Verse 27

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

બ્રહ્મહત્યારો, સુરાપાન કરનાર, ચોર અને વ્રતભંગ કરનાર—એમના માટે સદ્જનોએ પ્રાયશ્ચિત્ત નક્કી કર્યું છે; પરંતુ કૃતઘ્ન માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નથી।

Verse 28

एवं निश्चित्य मनसा सूर्यवारेण सप्तमी । यदाऽयाता द्विजश्रेष्ठास्तदा चाष्टोत्तरं शतम्

આ રીતે મનમાં નિશ્ચય કરીને, જ્યારે રવિવારે સપ્તમી આવી અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો આવ્યા, ત્યારે (વિધિ) એકસો આઠની સંખ્યાથી આગળ વધ્યો।

Verse 29

प्रदक्षिणाः कृतास्तेन पुष्पादित्यस्य धीमता । तीक्ष्णं शस्त्रं समादाय पूर्वोक्तविधिना ततः । छित्त्वाछित्त्वा निजांगानि जुहुयाज्जातवेदसि

તે ધીમાને પુષ્પાદિત્યની પ્રદક્ષિણા કરી. પછી તીક્ષ્ણ શસ્ત્ર લઈને, પૂર્વોક્ત વિધિ મુજબ, પોતાના અંગો વારંવાર કાપીને જાતવેદ (અગ્નિ)માં આહુતિ આપતો રહ્યો।

Verse 30

ततः पूर्णाहुतिं यावत्कायशेषेण यच्छति । तावत्प्रत्यक्षतां गत्वा स प्रोक्तो भास्वता स्वयम्

પછી તે પૂર્ણાહુતિ સુધી, શરીરના બાકી રહેલા ભાગથી આહુતિ આપતો રહ્યો; તેટલા સમય સુધી ભાસ્વાન (સૂર્ય) પ્રત્યક્ષ થઈ સ્વયં તેને બોલ્યા।

Verse 31

पुष्प मा साहसं कार्षीः परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । भूय एव महाभाग ब्रूहि किं ते ददाम्यहम्

પુષ્પા, આવું ઉતાવળું સાહસ ન કર; હે નિષ્પાપ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું. હવે ફરી, હે ભાગ્યવાન, કહો—હું તને શું વર આપું?

Verse 32

पुष्प उवाच । चण्डशर्मा द्विजेन्द्रोऽयं मदर्थे पतितः कृतः । समस्तैर्नागरैर्देव तं तैर्नय समानताम्

પુષ્પાએ કહ્યું—આ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ચંડશર્મા મારા કારણે પતિત બનાવાયો છે. હે દેવ, તે બધા નાગરો દ્વારા જ તેને ફરી સમાન પ્રતિષ્ઠામાં સ્થાપિત કરો.

Verse 33

शास्त्रं दृष्ट्वा प्रदत्तं मे प्रायश्चित्तं महात्मना । तथापि दूषितः क्षुद्रैः समस्तैरसहिष्णुभिः

મહાત્માએ શાસ્ત્ર જોઈને મને પ્રાયશ્ચિત્ત આપ્યું; છતાં તે બધા ક્ષુદ્ર અને અસહિષ્ણુ લોકોએ મને દૂષિત કર્યો.

Verse 34

भगवानुवाच । एकस्यापि वचो नैव शक्यते कर्तुमन्यथा । नागरस्य द्विजश्रेष्ठ समस्तानां च किं पुनः

ભગવાન બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એક નાગરનું વચન પણ અન્યથા કરવું શક્ય નથી; તો પછી સૌના એકત્ર વચનનું તો શું કહેવું.

Verse 35

परमेष द्विजः पूतश्चंडशर्मा भविष्यति । ब्राह्मोऽयं नागरः ख्यातः समस्ते धरणीतले

હે પરમેશ, ચંડશર્મા દ્વિજ નિશ્ચયે પવિત્ર થશે. આ નાગર ‘બ્રાહ્મ’ નામે સમગ્ર ધરતી પર ખ્યાતિ પામશે.

Verse 36

एतस्य ये सुताश्चैव भविष्यंति धरातले । विख्यातिं तेऽपि यास्यंति मान्याः पूज्या महीभृताम्

એના જે પુત્રો ધરતી પર જન્મશે, તેઓ પણ ખ્યાતિ પામશે; રાજાઓ દ્વારા પણ માન્ય અને પૂજ્ય બનશે।

Verse 37

ये चापि बांधवा श्चास्य सुहृदश्च समागमम् । करिष्यंति समं तेऽपि भविष्यंति सुशोभनाः

એના સગાંસંબંધીઓ અને શુભેચ્છક મિત્રો પણ, જે સૌ સાથે મળીને સમાગમ કરશે, તેઓ પણ સુંદર અને તેજસ્વી બનશે।

Verse 38

त्वं चापि मत्प्रसादेन संपूर्णांगो भविष्यसि

અને તું પણ મારા પ્રસાદથી સંપૂર્ણ અંગોવાળો, પૂર્ણ દેહવાળો બનશે।

Verse 39

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । पुष्पोऽपि चाक्षतांगत्वं तत्क्षणात्समपद्यत

આવું કહી સહસ્રાંશુ (સૂર્ય) પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને પુષ્પ પણ એ જ ક્ષણે અક્ષત અંગો સાથે પૂર્ણ દેહાવસ્થા પામ્યો।

Verse 163

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागररखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मनागरोत्पत्तिवृत्तांतवर्णनंनाम त्रिषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘બ્રાહ્મણ-નાગર ઉત્પત્તિ-વૃત્તાંત-વર્ણન’ નામનો એકસો ત્રેસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।