Adhyaya 161

Verse 1

सूत उवाच । अथ तेन द्विजाः सर्वे ब्रह्मस्थाने निवेशिताः । चातुश्चरणसंज्ञाश्च ततस्तस्य निवेशिताः

સૂત બોલ્યા—પછી તેના દ્વારા સર્વ દ્વિજોને બ્રહ્મસ્થાને (પવિત્ર સભામંડપમાં) બેસાડવામાં આવ્યા; અને ‘ચાતુશ્ચરણ’ અનુષ્ઠાન માટે નિર્ધારિત થયેલા પણ ત્યારબાદ તેના માટે પોતાના સ્થાનોમાં સ્થાપિત કરાયા।

Verse 2

सोऽपि केशान्परित्यज्य सर्वगात्रसमुद्भवान् । निजपत्न्या समोपेतः प्रणम्य च द्विजोत्तमान्

તેણે પણ પોતાના સર્વ અંગોમાં ઊગેલા કેશ દૂર કરીને, પોતાની પત્ની સાથે આવી, દ્વિજોત્તમોને પ્રણામ કર્યા।

Verse 3

कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । भास्करस्यास्य विहितः प्रासादोयं मया द्विजाः

કરજોડીને તેણે આ વચન કહ્યું—“હે દ્વિજગણ, આ ભાસ્કર (સૂર્યદેવ) માટે આ પ્રાસાદ મેં રચાવ્યો છે।”

Verse 4

पुष्पादित्य इति ख्यातिं प्रयातु भुवनत्रये । ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं याज्ञवल्क्यस्य कीर्तिं नेष्यामहे क्षयम्

“આ ‘પુષ્પાદિત્ય’ નામે ત્રિલોકમાં ખ્યાતિ પામે.” બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—“યાજ્ઞવલ્ક્યની કીર્તિ ક્ષીણ થવા અમે દઈશું નહીં.”

Verse 5

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् । अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः

“ચિત્તને હૃદય સુધી પહોંચે એવું પ્રાયશ્ચિત્ત અમે નિર્ધારિત કરીશું.” અન્ય બ્રાહ્મણોએ પણ કહ્યું; કેટલાક મધ્યસ્થ અને સમભાવવાળા હતા।

Verse 6

वृत्त्यर्थमस्य देवस्य लक्षं होमेऽत्र कल्प्यताम् । लक्षं तु सर्वविप्राणां प्रायश्चित्तविशुद्धये

આ દેવની સેવા-વ્યવસ્થા માટે અહીં હોમમાં એક લાખ આહુતિઓ ગોઠવવામાં આવે. તેમજ સર્વ બ્રાહ્મણોના પ્રાયશ્ચિત્ત-શુદ્ધિ માટે પણ એ જ એક લાખ (આહુતિઓ) અર્પિત થાય.

Verse 7

पुष्प उवाच । तस्मात्सर्वे द्विजश्रेष्ठा मन्नाम्ना कीर्तयंत्विमम् । पुष्पादित्यमिति ख्यातिं कीर्तयंतु तथानिशम्

પુષ્પે કહ્યું—“અતએવ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમે સૌ એને મારા નામથી કીર્તિત કરો. ‘પુષ્પાદિત્ય’ એવી એની ખ્યાતિ નિરંતર ગાવો.”

Verse 8

अनया भार्यया मह्यं मान्या या स्थापिता पुरा । दुर्गाऽस्याश्चात्र नाम्ना वै भूयात्ख्याताऽत्र सत्पुरे

અને આ પત્નીએ મારા માટે પૂર્વે અહીં સ્થાપેલી આ પૂજ્ય દેવી—આ સತ್ಪુરમાં ‘દુર્ગા’ નામથી જ પ્રસિદ્ધ થાઓ.

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । दुःशीलेन पुराऽकारि प्रासादो हरसंभवः । दुर्वासःस्थापितस्यापि भवद्भिस्तुष्ट मानसैः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—પૂર્વે દુશીલ વ્યક્તિએ હર (શિવ) સંબંધિત એક પ્રાસાદ બનાવ્યો હતો. છતાં દુર્વાસા દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત થયેલ વસ્તુને પણ તમે પ્રસન્ન મનથી મંજૂરી આપી છે.

Verse 10

तथाप्यस्य तु दीनस्य प्रासादः क्रियतां द्विजाः

તથાપિ, હે દ્વિજોઃ, આ દીન ભક્ત માટે એક પ્રાસાદ (મંદિર) બનાવવામાં આવે.

Verse 11

नाममात्रेण देवस्य दुःशीलेन यया पुरा । अनेनाराधितः पूर्वं स्वमांसैरेष भास्करः

પૂર્વે તે દુશીલ વ્યક્તિએ માત્ર નામોચ્ચારથી દેવની આરાધના કરી હતી. અને અગાઉ આ જ વ્યક્તિએ ભાસ્કર (સૂર્ય) ને પોતાના જ માંસથી પણ પ્રસન્ન કર્યો હતો.

Verse 12

तस्मान्न क्षतिरस्याथ दत्ते नाम्नि यथा पुरा । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च सा भवेत्

અતએવ, જેમ પહેલાં નામ અપાયું હતું તેમ નામ આપવાથી કોઈ હાનિ નથી. ‘માહિકા’ નામથી તે નિશ્ચયે ‘માહી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 13

सूत उवाच । पुष्पेण दाने दत्तेऽथ संमतेनाग्रजन्मनाम् । मध्यमेन कृतं नाम पुष्पादित्य इति श्रुतम्

સૂતએ કહ્યું—અગ્રજ બ્રાહ્મણોની સંમતિથી પુષ્પે દાન આપ્યું ત્યારે, મધ્યસ્થ દ્વારા સ્થાપિત નામ ‘પુષ્પાદિત્ય’ એવું સાંભળવામાં આવ્યું.

Verse 14

तत्पत्न्या चापि या तत्र दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च साऽभवत्

અને ત્યાં તેમની પત્ની-રૂપે રહેલી દુર્ગા દેવી, હે દ્વિજોત્તમો—‘માહિકા’ નામથી પ્રસિદ્ધ થઈ, અને તેથી જ ‘માહી’ તરીકે પણ ખ્યાતિ પામી.

Verse 15

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો, તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવ્યું છે—પુષ્પાદિત્ય કેવી રીતે જન્મ્યો અને યાજ્ઞવલ્ક્ય દ્વારા કેવી રીતે પ્રતિષ્ઠિત થયો.

Verse 16

अद्यापि कलिकाले स दृष्टो भक्त्या सुरेश्वरः । नाशयेद्दिनजं पापं नराणां नात्र संशयः

આજ પણ કલિયુગમાં તે સુરેશ્વર ભક્તિથી દર્શન આપે છે; તે મનુષ્યોના દિવસ-જન્મ પાપોનો નાશ કરે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 17

तथा च सप्तमीयुक्ते रवेर्वारे द्विजोत्तमाः । अष्टोत्तरशतंयावत्फलहस्तः करोति यः । प्रदक्षिणां च सद्भक्त्या स लभेद्वांछितं फलम्

અને વધુમાં, હે દ્વિજોત્તમો, સપ્તમીયુક્ત રવિવારે જે હાથમાં ફળ લઈને એકસો આઠ સુધી ગણતરીમાં સદ્ભક્તિથી પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પામે છે.

Verse 18

माहीकामपि यो दुर्गां नित्यमेव प्रपश्यति । न स पश्यति कष्टानि तस्मिन्नहनि कर्हिचित्

જે માહીકા-રૂપા દુર્ગાદેવીનું નિત્ય દર્શન કરે છે, તે તે દિવસે ક્યારેય કષ્ટો નથી જુએતો.

Verse 19

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तां पूजयते नरः । तस्य संवत्सरंयावन्नापत्संजायते क्वचित्

ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીએ જે પુરુષ તે દેવીની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે, તેને પૂર્ણ એક વર્ષ સુધી ક્યાંય કોઈ આપત્તિ થતી નથી।

Verse 161

इति श्रीस्कांदेमहापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પુષ્પાદિત્યમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો એકસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।