Adhyaya 138

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत् । मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय

ઋષિઓએ કહ્યું—માંડવ્યના શાપના નાશ માટે ધર્મરાજે કયું તપ, ધ્યાન વગેરે કર્યું? તે અમને કહો।

Verse 2

सूत उवाच । मांडव्य शापमासाद्य धर्मराजः सुदुःखितः । तपस्तेपे द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थितः

સૂતે કહ્યું—માંડવ્યના શાપને પામી ધર્મરાજ અત્યંત દુઃખિત થયા. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તેમણે તે જ ક્ષેત્રમાં સ્થિર રહી તપ કર્યું।

Verse 3

प्रासादं देवदेवस्य संविधाय कपर्दिनः । अव्यग्रं पूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

દેવોના દેવ કપર્દી (શિવ) માટે પ્રાસાદ-મંદિર રચી, તેમણે અવ્યગ્ર ચિત્તથી પુષ્પ, ધૂપ અને અનુલેપન વડે પૂજા કરી।

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम्

પછી ઘણો સમય વીતી ગયા પછી મહેશ્વર તેના પર પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા—“હું વરદાતા છું; તને જે ઇચ્છિત હોય તે માગ.”

Verse 5

धर्मराज उवाच । अहं देव पुरा शप्तो मांडव्येन महात्मना । स्वधर्मे वर्तमानोऽपि सर्वदोषविवर्जितः

ધર્મરાજ બોલ્યા—“હે દેવ! પૂર્વે મહાત્મા માંડવ્યે મને શાપ આપ્યો હતો; હું સ્વધર્મમાં વર્તતો હોવા છતાં સર્વ દોષોથી રહિત હતો.”

Verse 6

कुपितेन च तेनोक्तं शूद्रयोनौ भविष्यसि

અને તે ક્રોધિત થઈ મને કહ્યું—“તું શૂદ્ર-યોનિમાં જન્મ લેશે.”

Verse 7

तत्रापि च महद्दुःखं ज्ञातिनाशसमुद्रवम् । मच्छापजनितं सद्यो जातिजं समवाप्स्यसि

“ત્યાં પણ સગાંઓના નાશથી ઉપજેલું મહાદુઃખ તને મળશે; મારા શાપથી જનિત, જન્મજન્ય તે પીડા તને તરત જ પ્રાપ્ત થશે.”

Verse 8

तस्मात्त्राहि सुरश्रेष्ठ तस्या योनेः सकाशतः । कथं चैतद्विधो भूत्वा तस्यां जन्म करोम्यहम्

“અતએવ, હે સુરશ્રેષ્ઠ! તે યોનિથી મારી રક્ષા કરો. હું એવો હોઈને, તે સ્થિતિમાં જન્મ કેવી રીતે ધારણ કરું?”

Verse 9

तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् । एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान्

તે જન્મમાં પણ સગાસંબંધીઓના વિનાશથી ઉપજતું મહાદુઃખ થશે. આ જ કારણથી, હે દેવશ્રેષ્ઠ, મેં ભક્તિપૂર્વક તમારી આરાધના કરી છે।

Verse 10

श्रीभगवानुवाच । न तस्य सन्मुनेर्वाक्यं शक्यते कर्तुमन्यथा । तस्माच्छूद्रोऽपि भूत्वा त्वं न संतानमवाप्स्यसि

શ્રીભગવાન બોલ્યા—તે સન્મુનિના વચનને અન્યથા કરવું શક્ય નથી. તેથી તું શૂદ્ર બનીને પણ સંતાન પ્રાપ્ત નહીં કરેશ।

Verse 11

ज्ञातिक्षयं प्रदृष्ट्वापि नैव दुःखमवाप्स्यसि । यतो निषिध्यमानापि न करिष्यंति ते वचः

સગાંઓનો ક્ષય જોઈને પણ તને દુઃખ નહીં થાય; કારણ કે મનાઈ કર્યાં છતાં તેઓ તારા વચનનું પાલન નહીં કરે।

Verse 12

एतस्मात्कारणाच्चित्ते न ते दुःखं भविष्यति । ज्ञातिजं धर्मराजैतत्सत्यमेव मयोदितम्

આ કારણથી તારા ચિત્તમાં દુઃખ ઊભું નહીં થાય. હે ધર્મરાજ, આ દુઃખ સગાંસંબંધીઓથી જોડાયેલું છે—મેં સત્ય જ કહ્યું છે।

Verse 13

स्थित्वा वर्षशतं प्राज्ञ त्वं शूद्रो धर्मवत्सलः । उपदेशान्बहून्दत्त्वा ज्ञातिभ्यो हितकाम्यया । अपि श्रद्धा विहीनेषु पापात्मसु सदैव हि

હે પ્રાજ્ઞ, તું શૂદ્ર બનીને પણ ધર્મપ્રેમી રહી સો વર્ષ જીવશે. તેમના હિતની ઇચ્છાથી તું સગાંઓને અનેક ઉપદેશ આપશે, ભલે તેઓ સદા પાપી અને શ્રદ્ધાવિહીન હોય।

Verse 14

ततो वर्षशते पूर्णे ब्रह्मद्वारेण केवलम् । आत्मानं सम्यगुत्सृज्य मोक्षमेव प्रयास्यसि

ત્યારે સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં, માત્ર બ્રહ્મદ્વાર દ્વારા જ તું યોગ્ય રીતે દેહત્યાગ કરીને મોખ્ષને જ પ્રાપ્ત કરીશ।

Verse 15

एवमुक्त्वा स भगवान्गतश्चादर्शनं ततः । धर्मराजोऽपि तं शापं भेजे मांडव्यसंभवम्

આ રીતે કહી ભગવાન ત્યારબાદ દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને ધર્મરાજે પણ માંડવ્યથી ઉત્પન્ન થયેલા તે શાપને ભોગવ્યો।

Verse 16

तदा विदुररूपेण ह्यवतीर्य धरातले । मांडव्यस्य वचः सत्यं स चकार महामतिः

ત્યારે તે મહામતિ વિદુરરૂપે ધરાતળે અવતરીને માંડવ્યના વચનને સત્ય કર્યું।

Verse 17

जातो भगवता साक्षाद्व्यासेनामिततेजसा । पाराशर्येण विप्रेण दासीगर्भसमुद्भवः

તે સాక్షાત્ ભગવાનની ઇચ્છાથી, અમિત તેજવાળા વ્યાસ—પરાશરપુત્ર બ્રાહ્મણ—દ્વારા દાસીના ગર્ભમાંથી જન્મ્યો।

Verse 18

एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसमुद्भवम् । आख्यानं यदहं पृष्टः सर्वपातकनाशनम्

ધર્મરાજના પ્રાકટ્ય વિષેનું આ સર્વ વર્ણન મેં તમને કહ્યુ—મને જે વિષયે પૂછાયું હતું તે આખ્યાન સર્વ પાપોનો નાશ કરનારું છે।

Verse 138

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहरस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धर्मराजेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरशततमोअध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડના હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં “ધર્મરાજેશ્વર ઉત્પત્તિ-વર્ણન” નામનો એકસો અડત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.