Adhyaya 120

Verse 1

सूत उवाच । एवं शक्रादयो देवा जितास्ते तु रणाजिरे । महिषेण ततो राज्यं त्रैलोक्येऽपि चकार सः

સૂત બોલ્યા—આ રીતે રણભૂમિમાં ઇન્દ્ર આદિ દેવો પરાજિત થયા; ત્યારબાદ મહિષે ત્રિલોકમાં પણ પોતાનું રાજ્ય સ્થાપ્યું।

Verse 2

यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु सारभूतं प्रपश्यति । गजवाजिरथाश्वादि सर्वं गृह्णाति सोऽसुरः

ત્રિલોકમાં જે કંઈ ઉત્તમ અને મૂલ્યવાન તેને દેખાતું—હાથી, ઘોડા, રથ વગેરે—તે અસુર બધું જ ઝૂંટી લેતો।

Verse 3

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य देवाः सवासवाः । वधार्थं मिलिताश्चक्रुः कथा दुःखसम न्विताः

તે આમ વર્તતો રહ્યો ત્યારે, ઇન્દ્ર સહિત દેવો તેના વધ માટે એકત્ર થયા; અને તેમની ચર્ચા દુઃખથી ભરપૂર હતી।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । दृष्ट्वा तं माहिषं सर्वं व्यवहारं महोत्कटम्

એ જ સમયે મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ ત્યાં આવી પહોંચ્યા; મહિષના અત્યંત ઉગ્ર સર્વ વ્યવહારને જોઈ તેમણે બધું જ જાણી લીધું।

Verse 5

ततश्च कथयामास सर्वं तेषां सविस्त रम् । तस्य संचेष्टितं भूरि लोकत्रयप्रपीडनम्

ત્યારબાદ તેણે તેમને સર્વ વાત વિસ્તારે કહી—મહિષના અનેક કૃત્યો અને ત્રિલોક પર કરેલું ઘોર પીડન।

Verse 6

अथ तेषां महाकोपो भूय एवाभ्यवर्धत । नारदस्य वचः श्रुत्वा तादृग्लोककथोद्भवम्

પછી નારદના વચન—લોકોમાં બનતી ઘટનાઓની એવી વાર્તા—સાંભળીને તેમનો મહાક્રોધ વધુ જ વધ્યો।

Verse 7

तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्

તેમના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલો દાહ મુખદ્વારથી બહાર નીકળ્યો; જેના કારણે ક્ષણમાં જ સમગ્ર દિગ્મંડળ કલુષિત અને અંધકારમય બન્યું।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात् । पप्रच्छ च किमेतद्धि देवानां कोपकारणम् । येन कालुष्यतां प्राप्तं दिक्चक्रं सकलं मुने च । नारद उवाच । एतेषां सांप्रतं स्कन्द मया वार्ता निवेदिता । त्रैलोक्यं दानवैः सर्वैर्यथा नीतं मदोत्कटैः

એ સમયે ત્યાં કાર્તિકેય આવી પહોંચ્યા અને પૂછ્યું—“હે મુને! દેવોના ક્રોધનું કારણ શું છે, જેના કારણે સમગ્ર દિક્ચક્ર કલુષિત થયું છે?” નારદ બોલ્યા—“હે સ્કંદ! મેં હમણાં જ તેમને વાર્તા નિવેદી છે—મદોત્કટ સર્વ દાનવોએ કેવી રીતે ત્રિલોકને વશમાં કર્યું છે।”

Verse 10

स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किंचित्कस्यचिद्गृहे । ते दृष्ट्वा मोक्षयंति स्म दुर्निवार्या मदोत्कटाः

કોઈના ઘરમાં સ્ત્રીરત્ન કે અશ્વરત્ન—કશું જ બાકી રહ્યું નહીં; કારણ કે તેઓ દુર્નિવાર, મદોત્કટ, જે દેખે તે ઝૂંટી લઈ જતા।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य विशेषात्संप्रजायत । वक्त्रद्वारेण देवानां यथा कोपः समागतः

તે સાંભળતાં કાર્તિકેયનો ક્રોધ વિશેષ તીવ્રતાથી પ્રગટ થયો; જેમ દેવતાઓનો રોષ તેમના મુખદ્વારથી પ્રકટ થયો હતો તેમ।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे जाता तत्कोपांते कुमारिका । सर्वलक्षणसंपन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा

એ જ ક્ષણે, તે ક્રોધના અંતે, એક કુમારિકા જન્મી—સર્વ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન, દિવ્ય તેજથી દીપ્ત અને પરમ મંગલમયી।

Verse 13

कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम् । यस्माज्जातात्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता

કાર્તિકેયના ક્રોધથી—જે દેવતાઓના ક્રોધ સાથે મિશ્રિત હતો—જેથી તે કન્યા જન્મી, તેથી તે ‘કાત્યાયની’ તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 14

ततस्तस्या ददौ वज्रमायुधं त्रिदशाधिपः । शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः

પછી ત્રિદશાધિપ ઇન્દ્રએ તેને વજ્રાયુધ આપ્યું; સ્કંદે અતિ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળી શક્તિ આપી; અને દેવ જનાર્દને ધનુષ્ય પ્રદાન કર્યું।

Verse 15

त्रिशूलं च महादेवः पाशं च वरुणः स्वयम् । आदित्यश्च सितान्बाणांश्चंद्रमाश्चर्म चोत्तमम्

મહાદેવે તેને ત્રિશૂલ આપ્યું અને વરુણે સ્વયં પાશ આપ્યો; આદિત્યએ શ્વેત બાણ આપ્યા અને ચંદ્રમાએ ઉત્તમ ઢાલ પ્રદાન કરી।

Verse 16

निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा

પ્રસન્ન નિરૃતિએ તેને ખડ્ગ આપ્યો; હુતાશન (અગ્નિ)એ જ્વલંત ઉલ્મુક આપ્યો; વાયુએ તીક્ષ્ણ છુરિકા આપી; અને ધનદ (કુબેર)એ તેમ જ લોખંડનો પરિઘ આપ્યો।

Verse 17

दण्डं प्रेताधिपो रौद्रं वधाय सुरविद्विषाम् । द्वादशैवं समालोक्य साऽयुधानि द्विजोत्तमाः

પ્રેતાધિપતિ (યમ)એ દેવોના શત્રુઓના વધ માટે એક રૌદ્ર દંડ આપ્યો। હે દ્વિજોત્તમ! આ રીતે તે બાર દિવ્ય આયુધોને એકત્ર જોઈ તેઓ વધકાર્ય માટે સજ્જ થયા।

Verse 18

कात्यायनी ततश्चक्रे भुजद्वादशकं तदा । जग्राह च द्रुतं तानि सुरास्त्राणि दिवौकसाम्

પછી કાત્યાયનીએ દ્વાદશ ભુજાઓ પ્રગટ કરી અને દિવૌકસ દેવોના તે દેવાસ્ત્રોને તત્કાળ ધારણ કર્યા।

Verse 19

ततः प्रोवाच तान्सर्वान्संप्रहृष्टतनूरुहा । यदर्थं विबुधश्रेष्ठाः सृष्टा तद्ब्रूत मा चिरम्

પછી હર્ષથી રોમાંચિત દેહવાળી દેવી એ સૌને કહ્યું—“હે વિબુધશ્રેષ્ઠો! જે હેતુથી મને સર્જવામાં આવી છું, તે વિલંબ વિના કહો।”

Verse 20

सर्वं कार्यं करिष्यामि युष्माकं नात्र संशयः । देवा ऊचुः । महिषो दानवो रौद्रः समुत्पन्नोऽत्र सांप्रतम्

“તમારું સર્વ કાર્ય હું કરીશ; તેમાં સંશય નથી।” દેવોએ કહ્યું—“અત્યારે અહીં મહિષ નામનો એક રૌદ્ર દાનવ ઉત્પન્ન થયો છે।”

Verse 21

अवध्यः सर्वभूतानां मानुषाणां विशेषतः । मुक्त्वैकां योषितं तेन त्वमस्माभिर्विनिर्मिता

તે સર્વ ભૂતો માટે—વિશેષ કરીને મનુષ્યો માટે—અવધ્ય છે. માત્ર એક સ્ત્રીને છોડીને તેને મારવું શક્ય નથી; તેથી તને અમે રચી છે.

Verse 22

तस्मात्त्वं सांप्रतं गच्छ विंध्याख्यं पर्वतोत्तमम् । तपस्तत्र कुरुष्वोग्र तेजो येनाभिवर्धते

અતએવ હવે તું ‘વિંધ્ય’ નામના ઉત્તમ પર્વત પર જા. ત્યાં ઉગ્ર તપ કર, જેથી તારો દિવ્ય તેજ વધે.

Verse 23

ततस्तु तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि । अग्रे धृत्वा करिष्यामो युद्धं तेन दुरात्मना

પછી તને તે સંચિત તેજથી યુક્ત જાણીને, અમે જ તને અગ્રસ્થાને રાખી તે દુષ્ટાત્મા સાથે યુદ્ધ કરીશું.

Verse 24

ततस्त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः पंचत्वं स प्रयास्यति । वयं च त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामो हतद्विषः

ત્યારે તારા શસ્ત્રોથી દગ્ધ થઈ તે નાશ પામશે; અને અમે શત્રુઓને હણી ત્રિદશોના ઐશ્વર્યને ફરી પ્રાપ્ત કરીશું.