Adhyaya 12
સૂત કહે છે કે રાજા વસુધાપાલે ઇન્દ્રની પુરંદરપુરી સમાન અતિ વૈભવી નગરી રચી. તેમાં રત્નજડિત નિવાસ, કૈલાસશિખર સમા સ્ફટિક મહેલ, ધ્વજ-પતાકા, સુવર્ણ દ્વાર, મણિમય સોપાનવાળા તળાવો, ઉદ્યાનો, કૂવા અને નગરના ઉપકરણો સર્વે સુસજ્જ હતા. પછી તેણે આ સંપૂર્ણ સજ્જ બ્રાહ્મણ-નગરી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને નિવેદન કરીને પોતાનું કર્તવ્ય પૂર્ણ માન્યું. શંખતીર્થમાં રહી તેણે પુત્રો, પૌત્રો અને સેવકોને બોલાવી આદેશ આપ્યો—દાનમાં અપાયેલી આ નગરીનું સતત પ્રયત્નથી રક્ષણ કરવું, જેથી બધા બ્રાહ્મણો સંતોષ પામે. જે શાસક ભક્તિથી બ્રાહ્મણોની રક્ષા કરે છે તેને બ્રાહ્મણકૃપાથી અદભુત તેજ, અજેયતા, સમૃદ્ધિ, દીર્ઘાયુ, આરોગ્ય અને વંશવૃદ્ધિ મળે છે; અને જે દ્વેષ કરે છે તેને દુઃખ, પરાજય, પ્રિયવિયોગ, રોગ, નિંદા, વંશક્ષય અને અંતે યમલોકગમન થાય છે. અધ્યાયના અંતે રાજા તપશ્ચર્યામાં પ્રવેશ કરે છે અને તેના વંશજો ઉપદેશ પાળી રક્ષણધર્મની પરંપરા સ્થાપે છે.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । एवं स वसुधापालो ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । ददौ तु नगरं कृत्वा पुरंदरपुरोपमम्
સૂત બોલ્યા—આ રીતે તે વસુધાપાલે પોતાની શક્તિ મુજબ, પુરંદર (ઇન્દ્ર)ની પુરી સમાન નગર બનાવીને બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું।
Verse 2
मुक्ताप्रवालवैडूर्यरत्नहेमविचित्रितैः । भ्राजमानं गृहश्रेष्ठैर्द्यौर्नक्षत्रगणैरिव
મોતી, પ્રવાળ, વૈડૂર્ય, રત્નો અને સોનાથી વિચિત્રિત તે નગર શ્રેષ્ઠ ગૃહોથી ઝગમગતું હતું—જેમ આકાશ તારાગણોથી।
Verse 3
प्रासादैः स्फाटिकैश्चैव कैलासशिखरोपमैः । पताकाशोभितैर्दिव्यैः समंतात्परिवारितम्
તે નગર સર્વ તરફ સ્ફટિક સમાન પ્રાસાદોથી ઘેરાયેલું હતું; તેઓ કૈલાસશિખર સમાન અને દિવ્ય ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભિત હતા।
Verse 4
कांचनैः सुविचित्रैश्च प्रोन्नतैरमलैः शुभैः । तोरणानां सहस्रैश्च शोभितं सुमनोहरम्
તે નગર હજારો તોરણોથી શોભિત હતું—કાંચનમય, અતિ વિચિત્ર કારીગરીવાળાં, ઊંચાં, નિર્મળ અને શુભ—અત્યંત મનોહર।
Verse 5
मणिसोपानशोभाभिर्दीर्घिकाभिः समंततः । आरामकूपयंत्राद्यैः सर्वोपकरणैर्युतम् । निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां कृतकृत्यो बभूव सः
ચારેય તરફ મણિમય સોપાનોની શોભાવાળી દીર્ઘિકાઓથી નગરને અલંકૃત કરીને, આરામો, કૂવો, જલઉત્થાપન યંત્રો વગેરે સર્વ ઉપકરણોથી યુક્ત કરી, તેણે તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોને વિધિપૂર્વક અર્પણ કર્યું; અને તે કૃતકૃત્ય થયો।
Verse 6
शंखतीर्थे स्थितो नित्यं समाहूय ततः सुतान् । पुत्रान्पौत्रांस्तथा भृत्यान्वाक्यमेतदुवाच ह
તે નિત્ય શંખતીર્થમાં નિવાસ કરીને, પછી પોતાના પુત્રો, પૌત્રો તથા સેવકોને બોલાવી આ વચન કહ્યું।
Verse 7
एतत्पुरं मया कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो निवेदितम् । भवद्भिर्मम वाक्येन रक्षणीयं प्रयत्नतः
આ નગર મેં બનાવીને બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યું છે; મારા વચનથી તમે સૌએ તેને પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષવું જોઈએ।
Verse 9
यथा स्युर्ब्राह्मणाः सर्वे सुखिनो हृष्टमानसाः । युष्माभिः पालनं कार्यं तथा सर्वैः समाहितैः । यश्चैतान्भक्तिसंयुक्तः पालयिष्यति भूमिपः । अन्योऽपि परमं तेजः स संप्राप्स्यति भूतले
જેથી સર્વ બ્રાહ્મણો સુખી અને હર્ષિતમાનસ રહે, તે રીતે તમે સૌએ સમાહિત થઈ પાલન-રક્ષણ કરવું. જે કોઈ રાજા ભક્તિસંયુક્ત થઈ આ લોકોનું (અને તેમના દાનધર્મનું) રક્ષણ કરશે, તે—even જો પછીનો અન્ય શાસક હોય—પૃથ્વી પર પરમ તેજ પ્રાપ્ત કરશે।
Verse 10
अजेयः सर्वशत्रूणां प्रतापी स्फी तिसंयुतः । भविष्यति न सन्देहो ब्राह्मणानां स पालनात्
તે સર્વ શત્રુઓ સામે અજેય, પરાક્રમી અને શ્રી-સમૃદ્ધિથી યુક્ત થશે—એમાં શંકા નથી; બ્રાહ્મણોના પાલન-રક્ષણથી જ આ ફળ મળે છે।
Verse 11
पुत्रपौत्रसुभृत्याढ्यो दीर्घायू रोगवर्जितः । ब्राह्मणानां प्रसादेन मम वाक्याद्भविष्यति
બ્રાહ્મણોના પ્રસાદથી અને મારા વચનના પ્રભાવથી તે પુત્ર-પૌત્રો તથા સારા સેવકોમાં સમૃદ્ધ, દીર્ઘાયુ અને રોગમુક્ત થશે।
Verse 12
यः पुनर्द्वेषसंयुक्तः संतापं चैव नेष्यति । एतान्ब्राह्मणशार्दूलान्नरकं स प्रयास्यति
પરંતુ જે દ્વેષથી યુક્ત છે તે નિશ્ચયે સંતાપ ભોગવશે; અને આ વ્યાઘ્રસમાન બ્રાહ્મણોને પીડાવનાર નરકમાં જશે।
Verse 13
तथा दुःखानि संप्राप्य दृष्ट्वा नैकान्पराभवान् । वियोगानिष्टबन्धूनां व्याधिग्रस्तो विगर्हितः
તે અનેક દુઃખો ભોગવીને ઘણા પરાભવો જોશે; પ્રિય બંધુઓથી વિયોગ, વ્યાધિગ્રસ્તતા અને નિંદા—આ બધું તેને પ્રાપ્ત થશે।
Verse 14
वंशोच्छेदं समासाद्य गमिष्यति यमालयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयमिदं पुरम् । मम वाक्याद्विशेषेण हितमिच्छद्भिरात्मनः
વંશચ્છેદને પામી તે યમાલયમાં જશે. તેથી પોતાનું હિત ઇચ્છનારોએ—વિશેષ કરીને મારા વચન અનુસાર—આ નગરનું સર્વ પ્રયત્નથી રક્ષણ કરવું જોઈએ।
Verse 15
एवं स भूपतिः सर्वांस्ता नुक्त्वा तपसि स्थितः । तेऽपि सर्वे तथा चक्रुर्यथा तेन च शिक्षिताः
આ રીતે તે ભૂપતિએ તેમને સર્વ વાત કહી તપસ્યામાં સ્થિત થયો; અને તેણે જેમ શીખવ્યું તેમ તેઓ સૌએ પણ તેમ જ આચરણ કર્યું.